{"id":4513,"date":"2019-06-17T16:40:38","date_gmt":"2019-06-17T12:40:38","guid":{"rendered":"http:\/\/yusif.az\/main\/?p=4513"},"modified":"2019-08-04T01:55:49","modified_gmt":"2019-08-03T21:55:49","slug":"musahib%c9%99-ucun-umumi-m%c9%99lumat-beyn%c9%99lxalq-t%c9%99skilatlaraz%c9%99rbaycan-haqqinda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=4513","title":{"rendered":"M\u00fcsahib\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00dcmumi M\u0259lumat (Beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar,Az\u0259rbaycan haqq\u0131nda)"},"content":{"rendered":"<blockquote>\n<h3 style=\"text-align: center;\"><strong>M\u00fcsahib\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00dcmumi M\u0259lumatlar<\/strong><\/h3>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>BMT<\/strong><\/p>\n<p>(ing.\u00a0United Nations Organization, UNO) \u2014\u00a01945-ci ild\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatd\u0131r. Haz\u0131rda 193 \u00f6lk\u0259 bu t\u0259\u015fkilat\u0131n \u00fczv\u00fcd\u00fcr.\u00a0Vatikan\u00a0BMT-nin \u00fczv\u00fc deyil.<\/p>\n<p>BMT-nin q\u0259rargah\u0131\u00a0Nyu-York\u00a0\u015f\u0259h\u0259rind\u0259dir. \u018fsas v\u0259zif\u0259si beyn\u0259lxalq s\u00fclh\u00fc v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi qorumaq v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259tm\u0259k, d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 inki\u015faf etdirm\u0259kdir<\/p>\n<p>BMT-nin \u0259sas orqanlar\u0131\u00a0BMT <strong>Ba\u015f M\u0259clisi<\/strong>,\u00a0BMT <strong>T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131<\/strong>, \u0130qtisadi v\u0259 \u0130ctimai \u015eura, <strong>Q\u0259yyumluq \u015euras\u0131<\/strong>, <strong>Beyn\u0259lxalq M\u0259hk\u0259m\u0259<\/strong> v\u0259 <strong>Katiblikdir<\/strong>.\u00a0Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131\u00a01992-ci ild\u0259n BMT-nin \u00fczv\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>Ba\u015f katib: Antoniu Quterre\u015f\u00a0(Ant\u00f3nio Guterres) Portuqaliya\u00a05 oktyabr\u00a02016.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131<\/strong>,\u00a0<strong>AT\u018fT<\/strong><\/p>\n<p>(ing.\u00a0Organization for Security and Co-operation in Europe,\u00a0OSCE) \u2014\u00a03\u00a0&#8211;\u00a07 iyul\u00a01973-c\u00fc il tarixl\u0259rind\u0259\u00a0Helsinkid\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259rinin m\u00fc\u015favir\u0259si il\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f prosesin davam\u0131 olaraq yaranm\u0131\u015f regional t\u0259\u015fkilat. T\u0259\u015fkilat\u00a01995-ci il\u00a0yanvar\u0131n 1-d\u0259k Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q M\u00fc\u015favir\u0259si (AT\u018fM) adlanm\u0131\u015fd\u0131r (ing.\u00a0Conference for Security and Cooperation in Europe &#8211; CSCE). Haz\u0131rda 56 \u00fczv v\u0259 11 t\u0259r\u0259fda\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck\u00a0regional t\u0259\u015fkilat\u0131d\u0131r.\u00a0Az\u0259rbaycan\u00a01992-ci ild\u0259n AT\u018fT-in \u00fczv\u00fcd\u00fcr. H\u0259min il\u00a0mart\u0131n 24-d\u0259\u00a0Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin\u00a0s\u00fclh yolu il\u0259, dan\u0131\u015f\u0131qlar vasit\u0259si il\u0259 h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn\u00a0AT\u018fT-in Minsk qrupu\u00a0yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>AT\u018fT-in Minsk qrupu<\/strong><\/p>\n<p>(\u0259vv\u0259lki ad\u0131\u00a0<strong>AT\u018fM-in Minsk qrupu<\/strong>) \u2014\u00a0Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan,\u00a0Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u00a0m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin\u00a0AT\u018fT-in prinsipl\u0259ri \u0259sas\u0131nda s\u00fclh yolu il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar vasit\u0259si il\u0259 h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn yarad\u0131lm\u0131\u015f qurumdur. Qrupun tarixi\u00a0AT\u018fM-in Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirl\u0259ri \u015euras\u0131n\u0131n\u00a01992-ci ilin\u00a024 mart\u0131nda\u00a0Helsinkid\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n ba\u015flay\u0131r. Bel\u0259 ki, h\u0259min g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259\u00a0Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda\u00a0v\u0259ziyy\u0259t m\u00fczakir\u0259 olunmu\u015f, AT\u018fM-in Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin s\u00fclh yolu il\u0259 h\u0259ll edilm\u0259sin\u0259 dair Minsk konfrans\u0131n\u0131n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul edilmi\u015fdir. 1 yanvar\u00a0 <strong>1997<\/strong>-ci ild\u0259n AT\u018fT-in Minsk Prosesin\u0259 H\u0259ms\u0259drl\u0259r qismind\u0259\u00a0AB\u015e,\u00a0Rusiya\u00a0v\u0259\u00a0Fransa\u00a0ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirl\u0259r. AT\u018fT-in Minsk qrupunun Fransadan olan h\u0259ms\u0259dri Stefan Viskontini, Rusiyadan olan h\u0259ms\u0259dri \u0130qor Popovu, AB\u015e-dan olan yeni h\u0259ms\u0259dri Endr\u00fc \u015eoferi.<\/p>\n<p><strong>Dig\u0259r \u00fczvl\u0259r<\/strong><\/p>\n<p>Almaniya Belarus \u0130sve\u00e7 \u0130taliya Niderland Krall\u0131\u011f\u0131 Portuqaliya T\u00fcrkiy\u0259 Finlandiya<\/p>\n<p>1997-1998-ci ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin h\u0259llin\u0259 dair AT\u018fT-in Minsk Qrupunun h\u0259ms\u0259drl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n \u00fc\u00e7 t\u0259klif t\u0259rtib edilib. \u0130lk iki t\u0259klif Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n, son t\u0259klif is\u0259 Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilm\u0259yib.<\/p>\n<p><strong>Birinci t\u0259klif<\/strong><\/p>\n<p>Onlar\u0131n 1997-ci ilin iyununda t\u0259qdim etdikl\u0259ri ilk t\u0259klif m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin &#8220;paket&#8221; h\u0259lli idi. Bu t\u0259klif Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n statusu da daxil olmaqla b\u00fct\u00fcn m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 eyni vaxtda raz\u0131l\u0131q verilm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulurdu.<\/p>\n<p><strong>\u0130kinci t\u0259klif<\/strong><\/p>\n<p>1997-ci ilin sentyabr\u0131nda ir\u0259li s\u00fcrd\u00fckl\u0259ri ikinci t\u0259klif m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin &#8220;m\u0259rh\u0259l\u0259li&#8221; h\u0259llind\u0259n ibar\u0259t idi. Bu t\u0259klif m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 nizama sal\u0131nmas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulurdu.<\/p>\n<p><strong>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc t\u0259klif<\/strong><\/p>\n<p>1998-ci il noyabr\u0131n 9-da h\u0259ms\u0259drl\u0259rin beyn\u0259lxalq h\u00fcquq normalar\u0131na zidd, h\u0259m\u00e7inin Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259bul edilm\u0259si m\u00fcmk\u00fcn olmayan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc t\u0259klifi d\u00fcnya praktikas\u0131nda m\u00f6vcud olmayan &#8220;\u00fcmumi d\u00f6vl\u0259t&#8221; ideyas\u0131na \u0259saslan\u0131rd\u0131. Az\u0259rbaycan Prezidenti\u00a0Heyd\u0259r \u018fliyev\u00a0t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 r\u0259dd edil\u0259n &#8220;\u00fcmumi d\u00f6vl\u0259t&#8221; t\u0259klifi Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259nafeyin\u0259 zidd olmaqla yana\u015f\u0131, AT\u018fT-in Budape\u015ft v\u0259 Lissabon Zirv\u0259 toplant\u0131lar\u0131nda q\u0259bul edil\u0259n s\u0259n\u0259dl\u0259r\u0259 d\u0259 etinas\u0131z yana\u015fman\u0131n g\u00f6st\u0259ricisi idi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>GUAM <\/strong><\/p>\n<p><strong>Demokratiya v\u0259 \u0130qtisadi \u0130nki\u015faf namin\u0259 T\u0259\u015fkilat<\/strong>\u00a0\u2014\u00a0G\u00fcrc\u00fcstan,\u00a0Ukrayna,\u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0v\u0259\u00a0Moldovan\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259n regional t\u0259\u015fkilat.\u00a01997-ci il\u00a0oktyabr\u0131n 10-da\u00a0yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.\u00a01999-2005-ci ill\u0259rd\u0259\u00a0\u00d6zb\u0259kistan\u00a0da t\u0259\u015fkilat\u0131n \u00fczv\u00fc olmu\u015fdur. T\u0259\u015fkilat\u0131n ad\u0131 \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259rin adlar\u0131n\u0131n ingilis dilind\u0259ki ba\u015f h\u0259rfl\u0259rind\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lir. GUAM d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n praktiki t\u0259zah\u00fcr\u00fc kimi Virtual M\u0259rk\u0259z v\u0259 D\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 \u0130nformasiya-t\u0259hlil Sistemi (VM\/D\u0130TS) layih\u0259si v\u0259 Ticar\u0259t\u0259 v\u0259 N\u0259qliyyata Yard\u0131m (TNY) layih\u0259si h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259kd\u0259dir. Zirv\u0259 Toplant\u0131s\u0131 2008 Batumid\u0259 ke\u00e7irilib. 2007-d\u0259 Bak\u0131da ke\u00e7irilib.<\/p>\n<p><strong>\u0130qtisadi \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131<\/strong>,\u00a0<strong>(\u0130\u018fT)<\/strong>\u00a0&#8211;\u00a01985-ci ild\u0259\u00a0\u0130ran,\u00a0Pakistan\u00a0v\u0259\u00a0T\u00fcrkiy\u0259\u00a0t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131l\u0131b. Qurum \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259rin Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirl\u0259ri \u015euras\u0131ndan ibar\u0259tdir. \u015eura t\u0259\u015fkilat\u0131n f\u0259aliyy\u0259t siyas\u0259tini, Regional Planla\u015fd\u0131rma \u015euras\u0131n\u0131, M\u00fcavinl\u0259r \u015euras\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edir. M\u0259nzil-q\u0259rargah\u0131 Tehranda yerl\u0259\u015f\u0259n M\u00fcavinl\u0259r \u015euras\u0131 \u0130\u018fT \u00f6lk\u0259l\u0259ri s\u0259firl\u0259rind\u0259n ibar\u0259tdir. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u0130\u018fT-l\u0259 ilk m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri 1991-ci ilin fevral\u0131nda qurulub. 1992-ci ild\u0259 Tehran sammitind\u0259 Az\u0259rbaycan, Qazax\u0131stan, T\u00fcrkm\u0259nistan, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan, \u00d6zb\u0259kistan, Tacikistan t\u0259\u015fkilata daxil olublar. 2002-ci ild\u0259 \u018ffqan\u0131stan quruma \u00fczv q\u0259bul olunub. Bundan sonra 7 \u00fczv-d\u00f6vl\u0259tin xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259ri \u0130\u018fT-\u0259 q\u0259bul olunmaqlar\u0131 bar\u0259d\u0259 Akt imzalay\u0131blar. 3 sentyabr 1993-c\u00fc ild\u0259 bu Akt v\u0259 \u0130zmir M\u00fcqavil\u0259si Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Milli M\u0259clisi t\u0259r\u0259find\u0259n ratifikasiya edilib. \u0130\u018fT \u00fczv-d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259 h\u0259yat s\u0259viyy\u0259sini v\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f standartlar\u0131n\u0131 y\u00fcks\u0259ltm\u0259k, regiondaxili v\u0259 regionlararas\u0131 ticar\u0259ti geni\u015fl\u0259ndirm\u0259k, inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 t\u0259tbiq olunan \u0259lveri\u015fsiz ticar\u0259t siyas\u0259tini aradan qald\u0131rmaq, \u00fczv-d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131na inteqrasiyas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k v\u0259 s. istiqam\u0259tl\u0259ri prioritet hesab edir<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Davos \u0130qtisadi Forumu.<\/strong><\/p>\n<p>Davos \u0130qtisadi Forumunun tarixi: Davos \u0130qtisadi Forumu (D\u0130F) isve\u00e7r\u0259li professor Klaus \u015evebsin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 1971-ci ild\u0259 yarad\u0131l\u0131b. Klaus \u015evebs 1971-ci ild\u0259 \u0130sve\u00e7r\u0259nin Davos \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 Avropan\u0131n apar\u0131c\u0131 450 \u015firk\u0259tinin r\u0259hb\u0259rl\u0259rini toplayaraq, d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131n\u0131n perspektivl\u0259rini m\u00fczakir\u0259 etm\u0259k v\u0259 \u00fcmumi strategiya haz\u0131rlamaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 birinci simpoziumu ke\u00e7irib. 70-ci ill\u0259rin ortalar\u0131ndan forumun iclaslar\u0131na m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rin hakimiyy\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri v\u0259 i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n liderl\u0259ri olan sahibkarlar d\u0259v\u0259t edilm\u0259y\u0259 ba\u015fland\u0131. 1987-ci ild\u0259n etibar\u0259n D\u0130F D\u00fcnya \u0130qtisadi Forumu adland\u0131r\u0131lma\u011fa ba\u015flan\u0131b. Davos forumu \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n\u0259n\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 illik ke\u00e7iril\u0259n g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r xarakterikdir. D\u0130F-in h\u0259r il ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 \u0259sas m\u0259qs\u0259d d\u00f6vl\u0259t v\u0259 h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131, beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131, elm adamlar\u0131n\u0131, n\u00fcfuzlu siyas\u0259t\u00e7il\u0259ri, iqtisad\u00e7\u0131lar\u0131, biznesmenl\u0259rin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 yeni beyn\u0259lxalq iqtisadi layih\u0259l\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sini m\u00fczakir\u0259 v\u0259 t\u0259\u015fkil etm\u0259kdir. 1979-cu ild\u0259n etibar\u0259n D\u0130F-in m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n &#8220;d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin qlobal r\u0259qab\u0259t\u0259 davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131&#8221; adl\u0131 m\u0259ruz\u0259 haz\u0131rlan\u0131l\u0131r. Bu m\u0259ruz\u0259l\u0259rd\u0259 d\u00fcnyan\u0131n 100-d\u0259n \u00e7ox d\u00f6vl\u0259ti iki \u0259sas g\u00f6st\u0259rici \u0259sas\u0131nda \u2013 potensial inki\u015faf v\u0259 r\u0259qab\u0259t\u0259 davaml\u0131l\u0131q indeksi \u00fczr\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirilir.<\/p>\n<p>27-31 yanvar 1995-ci ild\u0259 <strong>Heyd\u0259r \u018fliyev<\/strong> ilk d\u0259f\u0259 olaraq \u00dcmumd\u00fcnya \u0130qtisadi Forumunda i\u015ftirak etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130sve\u00e7r\u0259nin Davos \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 i\u015fg\u00fczar s\u0259f\u0259rd\u0259 olub. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u0130F-d\u0259 ilk d\u0259f\u0259 i\u015ftirak\u0131 m\u00fcnasib\u0259til\u0259 forum \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycana h\u0259sr olunan g\u00f6r\u00fc\u015f ke\u00e7irilib v\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6lk\u0259 haqq\u0131nda, onun siyasi, iqtisadi v\u0259 sosial- m\u0259d\u0259ni inki\u015faf g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri bar\u0259d\u0259 t\u0259dbir i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131na geni\u015f m\u0259lumat verib.<\/p>\n<p>Sonuncu d\u0259f\u0259 2015 ci il 22 yanvar tarixind\u0259 \u0130lham \u018fliyev D\u0130F \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n \u201cD\u00fcnya iqtisadi liderl\u0259rinin qeyri-formal toplant\u0131s\u0131: Enerji geosiyas\u0259ti \u00fczr\u0259 yeni qlobal kontekst\u201d m\u00f6vzusunda sessiyada i\u015ftirak edib. Y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259li r\u0259smi \u015f\u0259xsl\u0259rin qat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 sessiyada d\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 \u0130lhan \u018fliyev \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycan\u0131n energetika sah\u0259sind\u0259 qazand\u0131\u011f\u0131 nailiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n,enerji sektorunda \u0259ld\u0259 olununan g\u0259lirl\u0259rin iqtisadiyyat\u0131n \u015fax\u0259l\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 u\u011furla y\u00f6n\u0259ldilm\u0259sind\u0259n,\u00f6lk\u0259mizin qlobal enerji layih\u0259l\u0259rind\u0259 f\u0259al i\u015ftirak\u0131ndan,Avropan\u0131n enerji t\u0259hlek\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131nda Az\u0259rbayacan\u0131n \u00f6n\u0259mli rolundan, \u201cC\u0259nub\u201dqaz d\u0259hlizi layih\u0259sinin \u0259h\u0259miyy\u0259tind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131b.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>M\u00fcnhen T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Konfrans\u0131<\/strong><\/p>\n<p>M\u00fcnxen konfrans\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131 NATO-ya \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u201cm\u00fcdafi\u0259 qurumlar\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin iclas\u0131\u201d kimi 1963-c\u00fc ild\u0259 qoyulub v\u0259 bu \u0259n\u0259n\u0259 30 il davam edib. 1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259n ba\u015flayaraq, bu beyn\u0259lxalq forumda d\u00fcnyan\u0131n 40-dan \u00e7ox \u00f6lk\u0259sind\u0259n h\u0259rb\u00e7il\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, siyas\u0259t\u00e7il\u0259r, diplomatlar, biznesmenl\u0259r, elm adamlar\u0131 v\u0259 ictimai xadiml\u0259r i\u015ftirak edirl\u0259r. 54-c\u00fc M\u00fcnxen konfrans\u0131 2018-fevralda ke\u00e7irilib.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Qo\u015fulmama h\u0259r\u0259kat\u0131 haqq\u0131nda. <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Qo\u015fulmamaq H\u0259r\u0259kat\u0131 d\u00fcnyan\u0131n 118 \u00f6lk\u0259sini ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 h\u0259rbi bloklara qo\u015fulmamaq prinsipi \u00fczr\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatd\u0131r. Bu h\u0259r\u0259kat 1961-ci ilin sentyabr\u0131nda 25 \u00f6lk\u0259nin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 Belqradda yarad\u0131l\u0131b.2011 de Azerbaycan da uzvu olub.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Avropa Birliyi<\/strong>\u00a0v\u0259 ya\u00a0<strong>Avropa \u0130ttifaq\u0131<\/strong><\/p>\n<p>(ing.\u00a0European Union) \u2014 28 d\u00f6vl\u0259ti birl\u0259\u015fdir\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u00fcst\u00fc v\u0259 eyni zamanda d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 iqtisadi v\u0259 siyasi t\u0259\u015fkilat.<\/p>\n<p>Formal olaraq\u00a01 noyabr\u00a01993-c\u00fc ild\u0259\u00a0Maastrixt sazi\u015fi\u00a0il\u0259 t\u0259sis edilmi\u015f bu ittifaq\u0131n t\u0259m\u0259li\u00a018 aprel\u00a01951-ci il tarixli Paris M\u00fcqavil\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n Bel\u00e7ika,\u00a0Almaniya,\u00a0Fransa ,\u00a0Niderland,\u00a0L\u00fcksemburq\u00a0v\u0259\u00a0\u0130taliya\u00a0t\u0259r\u0259find\u0259n Avropa K\u00f6m\u00fcr v\u0259 Polad Birliyinin (AKPB) yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259 qoyulub.T\u0259\u015fkilat\u0131n m\u0259nzil q\u0259rargah\u0131\u00a0Br\u00fcsseld\u0259 yerl\u0259\u015fir.<\/p>\n<p>AB yegan\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatd\u0131r ki, \u00f6z\u00fcnd\u0259 h\u0259m beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilat, h\u0259m d\u0259 d\u00f6vl\u0259t \u0259lam\u0259tl\u0259ri da\u015f\u0131y\u0131r, \u0259slind\u0259 is\u0259 formal olaraq he\u00e7 biri deyil. B\u0259zi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r birliyin \u00fcmumi institutlar\u0131, b\u0259zil\u0259ri is\u0259 \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin raz\u0131la\u015fmas\u0131 il\u0259 q\u0259bul edilir.<\/p>\n<p>Avropa Parlamenti<\/p>\n<p>Avropa Zirv\u0259si<\/p>\n<p>Avropa \u015euras\u0131<\/p>\n<p>Avropa Komissiyas\u0131<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u00dczv oldu\u011fumuz beyn\u0259lxalq iqtisadi t\u0259\u015fkilatlar:<\/strong><\/p>\n<p>\u0130qtisadi \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131(\u0130\u018fT), AY\u0130B, BVF, \u0130slam \u00d6lk\u0259l\u0259rinin \u0130\u018fT (1992), Qara D\u0259niz \u0130\u018fT(1993), D\u00fcnya Bank\u0131(1992), \u00dcTT m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i statusunda(1993), GUAM(1997).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan\u0131n daxil oldu\u011fu beyn\u0259lxalq te\u015fkilatlar<\/strong><\/p>\n<p>BMT-1992.03.02; \u0130KT-1991 dekabr; AT\u018fT-1992.01.30; A\u015e-2000.01.17; MDB-1993.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>M\u00fcst\u0259qil D\u00f6vl\u0259tl\u0259r Birliyi<\/strong><\/p>\n<p>\u2013ke\u00e7mi\u015f\u00a0SSR\u0130\u00a0\u00f6lk\u0259l\u0259rinin \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin birl\u0259\u015fdiyi d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 birlik. Q\u0259rargah\u0131\u00a0Minsk\u00a0\u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fir. T\u0259\u015fkilat, 8 dekabr 1991-ci ild\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130lkin d\u00f6vrd\u0259 3 d\u00f6vl\u0259t-\u00a0Rusiya,\u00a0Ukrayna,\u00a0Belorusiya\u00a0t\u0259r\u0259find\u0259n qurulmu\u015fdur. MDB-nin qurulmas\u0131 haqq\u0131nda ilkin raz\u0131l\u0131q\u00a01991-ci il\u00a0dekabr\u0131n 8-d\u0259\u00a0q\u0259bul edilmi\u015fdir. Bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u00a0SSR\u0130-nin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n (SSR\u0130\u00a0faktiki olaraq\u00a025 dekabr\u00a01991-ci il\u00a0Qorba\u00e7ovun\u00a0istefas\u0131ndan sonra da\u011f\u0131ld\u0131) lab\u00fcdl\u00fcy\u00fcn\u00fc anlay\u0131r v\u0259 \u00f6z aralar\u0131nda sonralar siyasi, iqtisadi, m\u0259d\u0259ni \u0259laq\u0259l\u0259ri geni\u015fl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bu qurumu t\u0259\u015fkil etdil\u0259r. H\u0259m\u00e7inin MDB\u00a0SSR\u0130-nin &#8220;m\u0259d\u0259ni da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131&#8221;, onun m\u00fclkl\u0259rinin ke\u00e7mi\u015f \u0130ttifaq \u00f6lk\u0259l\u0259ri aras\u0131nda payla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259\u015fkil edilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>Daha sonralar\u00a0Az\u0259rbaycan,\u00a0Erm\u0259nistan,\u00a0Qazax\u0131stan,\u00a0Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan,\u00a0Moldaviya,\u00a0Tacikistan,\u00a0T\u00fcrkm\u0259nistan,\u00a0\u00d6zb\u0259kistan\u00a021 dekabr\u00a01991-ci ild\u0259\u00a0Alma-Atada\u00a0Rusiya,\u00a0Ukrayna\u00a0v\u0259\u00a0Belarusiya\u00a0il\u0259 birlikd\u0259 MDB-y\u0259 qo\u015fulmaq haqq\u0131nda raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259ldil\u0259r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u00a0Parlamenti bu q\u0259rar\u0131 yaln\u0131z\u00a01993-c\u00fc ilin sentyabr\u0131nda ratifikasiya etdi v\u0259 MDB-nin tam h\u00fcquqlu \u00fczv\u00fc oldu.<\/p>\n<p>1993-c\u00fc ilin oktyabr\u0131nda MDB-y\u0259 \u00fczv q\u0259bul edil\u0259n\u00a0G\u00fcrc\u00fcstan\u00a02008-ci ilin avqust ay\u0131nda Rus ordusunun\u00a0G\u00fcrc\u00fcstana\u00a0daxil olmas\u0131ndan sonra h\u0259min qurumun \u00fczvl\u00fcy\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131.<\/p>\n<p>T\u00fcrkm\u0259nistan\u00a02005-ci ild\u0259n MDB-d\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>MDB-y\u0259 daxil olmu\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259halisinin say\u0131\u00a02006-c\u0131 ild\u0259 280 mln. n\u0259f\u0259r\u0259 b\u0259rab\u0259r olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Ukrayna\u00a02014-c\u00fc ilin mart ay\u0131nda Rus ordusunun\u00a0Kr\u0131ma\u00a0daxil olmas\u0131ndan sonra h\u0259min qurumun \u00fczvl\u00fcy\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>BMT-nin t\u0259rkibind\u0259 olan maliyy\u0259 qurumlar\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Beyn\u0259lxalq Valyuta Fondu\u00a0(BVF)<\/p>\n<p>Beyn\u0259lxalq Valyuta Fondu\u00a0&#8211;\u00a0Beyn\u0259lxalq maliyy\u0259 t\u0259\u015fkilatlar\u0131ndan\u00a0biri. \u018fsas\u0131\u00a01944-c\u00fc ild\u0259\u00a0AB\u015e-\u0131n\u00a0Hemp\u015fir \u015ftat\u0131n\u0131n\u00a0Bretton-Vuds\u00a0ayal\u0259tind\u0259\u00a0BMT-nin valyuta konfrans\u0131nda qoyulan, valyuta-maliyy\u0259 sferas\u0131nda beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 t\u0259min etm\u0259k, beyn\u0259lxalq ticar\u0259tin geni\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259 v\u0259 tarazl\u0131 inki\u015fafa \u015f\u0259rait yaratmaq, bunula da \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259rin iqtisadi y\u00fcks\u0259li\u015fin\u0259 yard\u0131m\u00e7\u0131 olmaq, \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259rin valyuta stabilliyin\u0259 xidm\u0259t etm\u0259k, \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259rin t\u0259diyy\u0259 balans\u0131ndak\u0131 qeyri-tarzal\u0131qlar\u0131 aradan qald\u0131rmaq m\u0259qs\u0259di il\u0259 onlara kreditl\u0259r verm\u0259k, bununla da beyn\u0259lxalq iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alan mane\u0259l\u0259ri aradan qald\u0131rmaq, beyn\u0259lxalq ticar\u0259t m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 mane\u00e7ilik t\u00f6r\u0259d\u0259n valyuta idxal\u0131 m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259rinin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131na k\u00f6m\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 yarad\u0131lan beyn\u0259lxalq maliyy\u0259 inistitutudur.<\/p>\n<p>D\u00fcnya Bank\u0131\u00a0(DB)<\/p>\n<p>D\u00fcnya Bank\u0131\u00a0(ing.\u00a0World Bank)\u2013 d\u00fcnyada qlobal iqtisadi inki\u015faf m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n v\u0259 maliyy\u0259 resurslar\u0131n\u0131n b\u00f6lg\u00fcs\u00fcn\u00fc t\u0259min ed\u0259n \u0259n b\u00f6y\u00fck donor t\u0259\u015fkilatlardan biri. 1 iyul\u00a01944-c\u00fc ild\u0259\u00a0Bretton-Vuds\u00a0konfrans\u0131nda t\u0259sis olunmu\u015fdur. D\u00fcnya Bank\u0131 he\u00e7 d\u0259 klassik m\u0259nada\u00a0bank\u00a0deyil, ixtisasla\u015fm\u0131\u015f agentlikdir. Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (BMT) ixtisasla\u015fm\u0131\u015f qurumlar\u0131ndan biridir. BMT t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131lan bu agentliyin haz\u0131rda 184 \u00fczv\u00fc var.\u00a0\u00dczv \u00f6lk\u0259l\u0259r bu qurumun f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 n\u0259zar\u0259t edir. D\u00fcnya Bank\u0131 inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7ox a\u015fa\u011f\u0131 faiz d\u0259r\u0259c\u0259si il\u0259 v\u0259 ya faizsiz uzunm\u00fcdd\u0259tli kreditl\u0259r v\u0259 qrantlar verir. D\u00fcnya Bank\u0131 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti il\u0259 d\u0259 struktur islahatlar\u0131n\u0131n apar\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Maliyy\u0259 sah\u0259sind\u0259 beyn\u0259lxalq qurumlar<\/strong><\/p>\n<p>Beyn\u0259lxalq maliyy\u0259 t\u0259\u015fkilatlar\u0131:<\/p>\n<p>Beyn\u0259lxalq Pul Fondu ;<\/p>\n<p>Beyn\u0259lxalq finans Qurumu;<\/p>\n<p>Beyn\u0259lxalq \u0130nki\u015faf Birliyi;<\/p>\n<p>Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r \u0130nki\u015faf problemi;<\/p>\n<p>\u00c7oxt\u0259r\u0259fli investisiya z\u0259man\u0259ti agentliyi;<\/p>\n<p>\u0130nvestisiya m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fczr\u0259 beyn\u0259lxlq m\u0259rk\u0259z;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Dig\u0259r regional maliyy\u0259 t\u0259\u015fkilatlar\u0131:<\/strong><\/p>\n<p>Asiya \u0130nki\u015faf Bank\u0131 ;<\/p>\n<p>Afrika \u0130nki\u015faf Bank\u0131;<\/p>\n<p>\u0130slam \u0130nki\u015faf Bank\u0131;<\/p>\n<p>Karibl\u0259r \u0130nki\u015faf Bank\u0131;<\/p>\n<p>Orta Amerika \u0130qtisadi \u0130nteqrasiya Bank\u0131;<\/p>\n<p>\u018fr\u0259b Pul Fondu;<\/p>\n<p>Avropa Yenid\u0259nqurma v\u0259 \u0130nki\u015faf Bank\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan\u0131n daxil oldu\u011fu maliyy\u0259 t\u0259\u015fkilatlar\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyini qazand\u0131qdan sonra onun xarici iqtisadi siyas\u0259tinin m\u00fch\u00fcm istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n birini beyn\u0259lxalq maliyy\u0259-kredit v\u0259 iqtisadi qurumlarla \u0259laq\u0259l\u0259r t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. \u00d6t\u0259n d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 bu sah\u0259d\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r i\u015f g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.Az\u0259rbaycan, dem\u0259k olarki, b\u00fct\u00fcn n\u00fcfuzlu beyn\u0259lxalq qurumlara, o c\u00fcml\u0259d\u0259n 1992-ci ild\u0259 Beyn\u0259lxalq Valyuta Fonduna, D\u00fcnya Bank\u0131na, Avropa Yenid\u0259nqurma v\u0259 \u0130nki\u015faf Bank\u0131na, \u0130slam \u0130nki\u015faf Bank\u0131na, 1999-cu ild\u0259 Asiya \u0130nki\u015faf Bank\u0131na \u00fczv q\u0259bul olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n xarici iqtisadi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin \u0259sas x\u00fcsusiyy\u0259ti beyn\u0259lxalq, regional v\u0259 yerli xarakterli iqtisadi t\u0259\u015fkilatlara daxil olmaq v\u0259 bununlada ictimai h\u0259yat\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 bu t\u0259\u015fkilatlara inteqrasiya olunmaqd\u0131r. \u00a0M\u00fcst\u0259qillik b\u0259rpa etdikd\u0259n sonra (1991-ci ilin oktyabr ay\u0131n\u0131n 18-ind\u0259)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan\u0131n ilk \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri \u0259ld\u0259 etdiyi beyn\u0259lxalq iqtisadi t\u0259\u015fkilatlar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lard\u0131r:\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>\u0130slam Konfrans\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131 (\u0130KT) \u2013 8 dekabr 1991-ci il;<\/p>\n<p>\u0130qtisadi \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131 (EKO) \u2013 fevral 1992-ci il;<\/p>\n<p>Beyn\u0259lxalq Valyuta Fondunun v\u0259 Beyn\u0259lxalq Yenid\u0259n qurma v\u0259 \u0130nki\u015faf Bank\u0131 \u2013 1992 \u2013 ci il;<\/p>\n<p>Qara d\u0259niz \u0130qtisadi \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131 (Q\u0130\u018fT) \u2013 1993-c\u00fc il;<\/p>\n<p>\u00dcmumd\u00fcnya Ticar\u0259t T\u0259\u015fkilat\u0131 (ke\u00e7mi\u015f QATT) m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i statusunda 1993-c\u00fc il;<\/p>\n<p>M\u00fcst\u0259qil D\u00f6vl\u0259tl\u0259r Birliyi (MDB) \u2013 1993-c\u00fc il;<\/p>\n<p>Avropa \u015euras\u0131 \u2013 25 yanvar 2001-ci il.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong> YUNESKO <\/strong><\/p>\n<p>BMT-nin ixtisasla\u015fm\u0131\u015f t\u0259\u015fkilat\u0131 olan YUNESKO d\u00fcnyan\u0131n t\u0259hsil, elm v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri sah\u0259sind\u0259ki \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck h\u00f6kum\u0259tl\u0259raras\u0131 forumudur. Onun Nizamnam\u0259si 16 noyabr 1945-ci ild\u0259 Londonda imzalanm\u0131\u015f, 4 noyabr 1946-c\u0131 ild\u0259 is\u0259 20 \u00fczv-d\u00f6vl\u0259td\u0259n ibar\u0259t t\u0259\u015fkilat \u00f6z r\u0259smi f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. BMT-nin bu ixtisasla\u015fm\u0131\u015f orqan\u0131n\u0131n v\u0259zif\u0259l\u0259ri m\u00fcharib\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 sinif otaqlar\u0131 tikm\u0259k, yaxud elmi nailiyy\u0259tl\u0259ri n\u0259\u015fr etm\u0259kl\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r. YUNESKO-nun f\u0259aliyy\u0259ti daha ali m\u0259qs\u0259d\u0259 &#8211; t\u0259hsil, elm, m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 kommunikasiya vasit\u0259sil\u0259 insanlar\u0131n \u015f\u00fcurunda s\u00fclh\u00fc m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259k ideyas\u0131n\u0131 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259y\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015fdir. YUNESKO-nun Nizamnam\u0259sinin 1-ci madd\u0259sind\u0259 qeyd edilmi\u015fdir: \u201cT\u0259\u015fkilat irqind\u0259n, cinsind\u0259n, dilind\u0259n v\u0259 dinind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq b\u00fct\u00fcn xalqlar \u00fc\u00e7\u00fcn BMT-nin Nizamnam\u0259sind\u0259 elan edilmi\u015f \u0259dal\u0259t\u0259, qanun\u00e7ulu\u011fa v\u0259 insan h\u00fcquqlar\u0131na, habel\u0259 \u0259sas azadl\u0131qlara ham\u0131l\u0131qla h\u00f6rm\u0259tin t\u0259min edilm\u0259si namin\u0259 xalqlar\u0131n t\u0259hsil, elm v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t sah\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndirm\u0259kl\u0259 s\u00fclh v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 yard\u0131m g\u00f6st\u0259rm\u0259yi qar\u015f\u0131s\u0131na v\u0259zif\u0259 qoyur\u201d. Hal-haz\u0131rda 193 d\u00f6vl\u0259t YUNESKO-nun \u00fczv\u00fcd\u00fcr. YUNESKO \u00fc\u00e7 \u0259sas i\u015f\u00e7i orqandan ibar\u0259tdir: Ba\u015f Konfrans, \u0130craiyy\u0259 \u015euras\u0131 v\u0259 Katiblik. Az\u0259rbaycan 1992-ci il 3 iyul tarixind\u0259n bu qurumun \u00fczv\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u015eimali Atlantika M\u00fcqavil\u0259si T\u0259\u015fkilat\u0131<\/strong><\/p>\n<p>(ing.\u00a0North Atlantic Treaty Organization, NATO,\u00a0fr.\u00a0Organisation du Trait\u00e9 de l&#8217;Atlantique Nord, OTAN) \u2014 s\u00fclh\u00fcn qorunmas\u0131n\u0131 v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n m\u00fcdafi\u0259sini siyasi h\u0259mr\u0259ylik yolu il\u0259 t\u0259min ed\u0259n v\u0259 \u00fczvl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259lmi\u015f ist\u0259nil\u0259n aqressiya formalar\u0131n\u0131n d\u0259f edilm\u0259sini, laz\u0131m g\u0259ldikd\u0259 is\u0259 h\u0259rbi g\u00fccd\u0259n istifad\u0259 edilm\u0259sini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutan m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin h\u0259rbi ittifaq\u0131.\u00a04 aprel\u00a01949-cu ild\u0259 qurulmu\u015fdur v\u0259 haz\u0131rda 29 \u00fczv\u00fc var.[1][2]T\u0259\u015fkilat\u0131n \u00fczvl\u0259ri h\u0259r hans\u0131 xarici g\u00fccd\u0259n g\u0259l\u0259 bil\u0259c\u0259k h\u00fccuma qar\u015f\u0131 ortaq m\u00fcdafi\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irir. NATO-nun Ba\u015f Q\u0259rargah\u0131 \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n biri olan\u00a0Bel\u00e7ikan\u0131n paytaxt\u0131\u00a0Br\u00fcssel\u00a0\u015f\u0259h\u0259rind\u0259, M\u00fctt\u0259fiq Q\u00fcvv\u0259l\u0259rin \u018fm\u0259liyyat Komandanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ba\u015f q\u0259rargah\u0131 is\u0259 Bel\u00e7ikan\u0131n\u00a0Mons\u00a0\u015f\u0259h\u0259ri yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015fir. B\u00fct\u00fcn NATO \u00fczvl\u0259rinin \u00fcmumi h\u0259rbi x\u0259rcl\u0259ri d\u00fcnya \u00fczr\u0259 b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259rin m\u00fcdafi\u0259 x\u0259rcl\u0259rinin 70%-d\u0259n \u00e7oxdur. \u00dczv \u00f6lk\u0259l\u0259rin m\u00fcdafi\u0259 x\u0259rcl\u0259ri\u00a0\u00dcDM-nin \u0259n az\u0131 2%-ni t\u0259\u015fkil etm\u0259lidir. Az\u0259rbaycan\u0131n xarici siyas\u0259tind\u0259 d\u0259 \u0259sas v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n biri Avroatlantik m\u0259kana inteqrasiyad\u0131r. \u00d6lk\u0259\u00a01994-c\u00fc ild\u0259n NATO-nun &#8220;S\u00fclh namin\u0259 t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q&#8221;,\u00a02004-c\u00fc ild\u0259n is\u0259 &#8220;F\u0259rdi t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q&#8221; proqramlar\u0131na qo\u015fulub, \u00a01999-cu ild\u0259 NATO PA-ya m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i,\u00a02002-ci ild\u0259n is\u0259 assosiativ \u00fczv q\u0259bul edilib.[8]\u00a0Az\u0259rbaycan Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin\u00a0birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri m\u00fcxt\u0259lif vaxtlarda\u00a0Kosovo,\u00a0\u0130raq\u00a0v\u0259\u00a0\u018ffqan\u0131standa\u00a0s\u00fclhm\u0259raml\u0131 qo\u015funlar\u0131n t\u0259rkibind\u0259 i\u015ftirak edib.[9]\u00a02018-ci ilin yanvar ay\u0131ndan Az\u0259rbaycan NATO-nun \u018ffqan\u0131standa ke\u00e7irdiyi \u201cQ\u0259tiyy\u0259tli D\u0259st\u0259k\u201d missiyas\u0131 \u00fczr\u0259 Az\u0259rbaycan Ordusunun S\u00fclhm\u0259raml\u0131 kontingentinin \u015f\u0259xsi hey\u0259tinin say\u0131 120 n\u0259f\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131b. Az\u0259rbaycan Ordusunun S\u00fclhm\u0259raml\u0131 kontingenti Kabil Beyn\u0259lxalq Hava Liman\u0131n\u0131n m\u00fchafiz\u0259si tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131n\u0131 icra edir v\u0259 m\u00fcvafiq q\u0259rargahlarda t\u0259msil olunur.<\/p>\n<p>NATO-nun 28 \u00fczv\u00fc var. Onlar:\u00a0Amerika Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar\u0131,\u00a0Albaniya,\u00a0Almaniya,\u00a0Bel\u00e7ika,\u00a0B\u00f6y\u00fck Britaniya,\u00a0Bolqar\u0131stan,\u00a0\u00c7exiya,\u00a0Danimarka,\u00a0Estoniya,\u00a0Fransa,\u00a0\u0130spaniya,\u00a0\u0130taliya,\u00a0\u0130slandiya,\u00a0Kanada,\u00a0Latviya,\u00a0Litva,\u00a0L\u00fcksemburq,\u00a0Macar\u0131stan,\u00a0Niderland,\u00a0Norve\u00e7,\u00a0Pol\u015fa,\u00a0Portuqaliya,\u00a0Rum\u0131niya,\u00a0Slovakiya,\u00a0Sloveniya,\u00a0T\u00fcrkiy\u0259,\u00a0Xorvatiya\u00a0v\u0259\u00a0Yunan\u0131stand\u0131r<\/p>\n<p><strong>\u0130\u015e\u011eAL ED\u0130LM\u0130\u015e RAYONLAR<\/strong><\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td>Xocav\u0259nd<\/td>\n<td>02.10.1992<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Xocal\u0131<\/td>\n<td>26.02.1992<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\u015eu\u015fa<\/td>\n<td>08.05.1992<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>La\u00e7\u0131n<\/td>\n<td>18.05.1992<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>K\u0259lb\u0259c\u0259r<\/td>\n<td>02.04.1993<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>A\u011fdam<\/td>\n<td>23.07.1993<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>C\u0259bray\u0131l<\/td>\n<td>23.08.1993<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Qubadl\u0131<\/td>\n<td>31.08.1993<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>F\u00fczuli<\/td>\n<td>23.08.1993<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Z\u0259ngilan<\/td>\n<td>29.10.1993<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Milli Q\u0259hr\u0259manlar<\/strong><\/p>\n<p>\u018flif Hac\u0131yev , Salat\u0131n \u018fsg\u0259rova , M\u0259d\u0259t Quliyev (Sa\u011f), \u00c7ingiz Mustafayev, G\u00fclt\u0259kin \u018fsg\u0259rova, M\u00fcbariz \u0130brahimov , Allahverdi Ba\u011f\u0131rov, Seyidov\u00a0M\u0259h\u0259rr\u0259m(ilk d\u0259f\u0259)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Sonuncular<\/strong><\/p>\n<p>Murad Mirz\u0259yev, Samid \u0130manov, H\u0259midov \u015e\u00fck\u00fcr\u00a0(Sa\u011f)<\/p>\n<p><strong>Z\u0259ngilan<\/strong><\/p>\n<p>\u018fs\u0259dov \u018fs\u0259d , Nuriyev Elnur, R\u00fcst\u0259mov Adil, S\u00fcleymanov\u00a0 Balo\u011flan<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259mizd\u0259 Milli Q\u0259hr\u0259man ad\u0131 verilmi\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rin say\u0131 215 n\u0259f\u0259rdir. Onlardan yaln\u0131z 17 n\u0259f\u0259ri sa\u011fd\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131<\/strong>\u00a0\u2014\u00a01992-ci il\u00a0fevral\u0131n 25-d\u0259n\u00a026-na\u00a0ke\u00e7\u0259n gec\u0259\u00a0Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri\u00a0t\u0259r\u0259find\u0259n\u00a0Rusiyan\u0131n\u00a0366-c\u0131 motoat\u0131c\u0131 alay\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259\u00a0Xocal\u0131 \u015f\u0259h\u0259rini\u00a0i\u015f\u011fal ed\u0259rk\u0259n,\u00a0etnik az\u0259rbaycanl\u0131lara\u00a0qar\u015f\u0131 ba\u015f vermi\u015f soyq\u0131r\u0131md\u0131r. Xocal\u0131 Erm\u0259nistan d\u0259st\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n z\u0259bt olunduqdan sonra orada qalan m\u00fclki \u0259hali deportasiya olundu 613 Xocal\u0131 sakini q\u0259tl\u0259 yetirilib, 8 ail\u0259 tamamil\u0259 m\u0259hv edilib, 25 u\u015faq h\u0259r iki valideynini, 130 u\u015faq valideynl\u0259rind\u0259n birini itirib.\u00a0D\u00fc\u015fm\u0259n g\u00fcll\u0259sind\u0259n 76-s\u0131 u\u015faq olmaqla, 487 n\u0259f\u0259r yaralan\u0131b. 1275 n\u0259f\u0259r \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb.\u00a01992-ci ild\u0259 fevral\u0131n 25-d\u0259n 26-na ke\u00e7\u0259n gec\u0259 Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri,\u00a0Rusiyan\u0131n\u00a0366-c\u0131 motoat\u0131c\u0131 alay\u0131n\u0131n zirehli texnikas\u0131 v\u0259 h\u0259rbi hey\u0259tinin k\u00f6m\u0259kliyi il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Xocal\u0131 \u015f\u0259h\u0259rini i\u015f\u011fala ba\u015flayaraq, orada ya\u015fayan etnik az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Mart soyq\u0131r\u0131m\u0131<\/strong>\u00a0v\u0259 ya\u00a0<strong>Mart hadis\u0259l\u0259ri<\/strong>\u00a0\u2014\u00a01918-ci ilin\u00a030 mart\u00a0v\u0259\u00a03 aprel\u00a0tarixl\u0259ri aras\u0131nda\u00a0Bak\u0131\u00a0\u015f\u0259h\u0259rind\u0259 v\u0259\u00a0Bak\u0131 quberniyas\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259\u00a0\u015eamax\u0131,\u00a0Quba,\u00a0Xa\u00e7maz,\u00a0L\u0259nk\u0259ran,\u00a0Hac\u0131qabul,\u00a0S\u0259lyan,\u00a0Z\u0259ng\u0259zur,\u00a0Qaraba\u011f,\u00a0Nax\u00e7\u0131van\u00a0v\u0259 dig\u0259r \u0259razil\u0259rd\u0259\u00a0Bak\u0131 Soveti\u00a0v\u0259\u00a0Da\u015fnaks\u00fctundan\u00a0olan erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rinin\u00a0az\u0259rbaycanl\u0131lara\u00a0qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131n. R\u0259smi m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n soyq\u0131r\u0131m n\u0259tic\u0259sind\u0259 12 min\u0259 yax\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f, on minl\u0259rl\u0259 insan itkin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n \u00dcmumilli lideri\u00a0Heyd\u0259r \u018fliyevin\u00a026 mart 1998-ci il tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 31 mart\u00a0Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Soyq\u0131r\u0131m\u0131 G\u00fcn\u00fc\u00a0kimi qeyd olunur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Qara Yanvar<\/strong>,\u00a0<strong>Qanl\u0131 Yanvar<\/strong>\u00a0v\u0259 ya sad\u0259c\u0259\u00a0<strong>20 Yanvar<\/strong>\u00a0\u2014\u00a01990-c\u0131 il yanvar\u0131n\u00a019-dan\u00a020-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259, saat 23.30-da\u00a0Bak\u0131\u00a0\u015f\u0259h\u0259rin\u0259 ke\u00e7mi\u015f\u00a0Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n qo\u015fun hiss\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n f\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259ziyy\u0259t elan edilm\u0259d\u0259n yeridilmi\u015f v\u0259 dinc \u0259haliy\u0259 divan tutulmu\u015f, n\u0259tic\u0259sind\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 insan q\u0259tl\u0259 yetirildiyi, yaralanand\u0131\u011f\u0131 v\u0259 itkin d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc q\u0131r\u011f\u0131n. F\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259ziyy\u0259tin t\u0259tbiqi \u0259haliy\u0259 elan olunanad\u0259k h\u0259rbi qulluq\u00e7ular 82 n\u0259f\u0259ri amans\u0131zcas\u0131na q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015f, 20 n\u0259f\u0259ri \u00f6l\u00fcmc\u00fcl yaralam\u0131\u015flar. F\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259ziyy\u0259t elan edildikd\u0259n sonra is\u0259 yanvar\u0131n\u00a020-d\u0259 v\u0259 sonrak\u0131 g\u00fcnl\u0259rd\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 21 n\u0259f\u0259r \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. F\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259ziyy\u0259tin elan olunmad\u0131\u011f\u0131 rayonlarda \u2014 yanvar\u0131n\u00a025-d\u0259\u00a0Neft\u00e7alada v\u0259 yanvar\u0131n\u00a026-da\u00a0L\u0259nk\u0259randa daha 8 n\u0259f\u0259r q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycanda Milli Dir\u00e7\u0259li\u015f G\u00fcn\u00fc.<\/strong><\/p>\n<p>1988-ci ilin ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131q t\u0259cav\u00fcz\u00fc ba\u015fland\u0131. Moskvan\u0131n, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 SSR\u0130-nin r\u0259hb\u0259ri M.Qorba\u00e7ovun buna bigan\u0259 m\u00fcnasib\u0259tini g\u00f6r\u0259n erm\u0259nil\u0259r planl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259, Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tinin tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 v\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015fil\u0259 Erm\u0259nistanda ya\u015fayan 200 mind\u0259n \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131 \u00f6z ata-baba yurdlar\u0131ndan k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 qovdular. Erm\u0259nil\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 t\u0259kc\u0259 \u00f6z ev-e\u015fikl\u0259rind\u0259n qovmay\u0131rd\u0131lar, h\u0259m d\u0259 onlar\u0131 cism\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u00fcr, diri-diri yand\u0131r\u0131rd\u0131lar. Erm\u0259nil\u0259rin tarixd\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f bu vandalizmin\u0259 M.Qorba\u00e7ov v\u0259 onun \u0259traf\u0131 he\u00e7 bir reaksiya verm\u0259dil\u0259r. Erm\u0259nil\u0259r bununla da kifay\u0259tl\u0259nm\u0259dil\u0259r. 1988-ci ilin fevral\u0131n \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f b\u00f6lg\u0259sind\u0259 ixti\u015fa\u015flar t\u00f6r\u0259tdil\u0259r. Onlar Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi torpa\u011f\u0131 olan Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131 Az\u0259rbaycandan qopar\u0131b Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirm\u0259si haqq\u0131nda m\u0259s\u0259l\u0259 qald\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p>Bel\u0259 bir vaxtda Az\u0259rbaycan xalq\u0131 aya\u011fa qalxd\u0131. 1988-ci ilin noyabr\u0131n 17-d\u0259 Bak\u0131n\u0131n \u0259sas meydan\u0131 say\u0131lan Azadl\u0131q meydan\u0131nda Sovet d\u00f6vl\u0259tinin xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 apard\u0131\u011f\u0131 antiaz\u0259rbaycan siyas\u0259tin\u0259 etiraz \u0259lam\u0259ti olaraq Az\u0259rbaycan ictimaiyy\u0259tinin sonu bilinm\u0259y\u0259n mitinqi ba\u015fland\u0131. O, vaxt b\u00fct\u00fcn xalq bir yumruq kimi d\u00fcy\u00fcnl\u0259nmi\u015fdi. Bu, \u0259sl xalq h\u0259r\u0259kat\u0131, milli azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131 idi. Dekabr\u0131n \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 sovet qo\u015funlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00fcmumxalq mitinqi da\u011f\u0131d\u0131ld\u0131. Az\u0259rbaycanda bu hadis\u0259l\u0259r milli azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131 kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir v\u0259 V\u0259t\u0259nizmin istiqlaliyy\u0259t qazanmas\u0131nda \u0259sas amil say\u0131l\u0131r.1992-ci ild\u0259n 17 noyabr Milli Dir\u00e7\u0259li\u015f G\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunur.17 noyabr Milli Dir\u00e7\u0259li\u015f g\u00fcn\u00fc 2006-c\u0131 il d\u0259n r\u0259smi bayram kimi qeyri-i\u015f g\u00fcn\u00fc idi. Amma h\u0259min ilin dekabr\u0131nda qanunvericiliy\u0259 edilmi\u015f m\u00fcvafiq d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rd\u0259n sonra 17 noyabr tarixi i\u015f g\u00fcn\u00fc say\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n milli qurtulu\u015f g\u00fcn\u00fc<\/strong>\u00a0\u2014\u00a0Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda\u00a0r\u0259smi bayramlardan biri.\u00a01997-ci ilin\u00a015 iyung\u00fcn\u00fcnd\u0259n bayram elan edilib.[1]\u00a01997-ci ild\u0259n qeyd olunan bayrama\u00a01998-ci ild\u0259n d\u00f6vl\u0259t statusu verilmi\u015fdir. 1993-\u0441\u00fc ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n \u00f6lk\u0259d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n b\u0259zi silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rin yol verdikl\u0259ri ba\u015f\u0131pozuq h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r, Az\u0259rbaycan\u0131n daxilind\u0259 qarda\u015f q\u0131r\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sin\u0259 z\u0259min yaranmas\u0131, ayr\u0131-ayr\u0131 b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 is\u0259 separat\u00e7\u0131l\u0131q v\u0259 par\u00e7alanma meyll\u0259rinin ba\u015f qald\u0131rmas\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n bir d\u00f6vl\u0259t kimi varl\u0131\u011f\u0131na bird\u0259f\u0259lik son qoyulmas\u0131 plan\u0131n\u0131 tam g\u00fcc\u00fc il\u0259 i\u015f\u0259 salm\u0131\u015fd\u0131.[5]\u00a0\u0130ki illik m\u00fcst\u0259qillik tarixin\u0259 baxmayaraq, \u00f6lk\u0259 t\u0259b\u0259dd\u00fclatlar dal\u011fas\u0131ndan h\u0259l\u0259 d\u0259 xilas ola bilm\u0259mi\u015fdi. 1993-c\u00fc il iyunun 4-d\u0259\u00a0G\u0259nc\u0259d\u0259 polkovnik\u00a0Sur\u0259t H\u00fcseynovun\u00a0n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda olan h\u0259rbi hiss\u0259nin hakimiyy\u0259t\u0259 ita\u0259tsizliyi is\u0259 \u00f6lk\u0259ni tamamil\u0259 xaosa s\u00fcr\u00fckl\u0259yirdi. Situasiyan\u0131 n\u0259zar\u0259t\u0259 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn hakimiyy\u0259tin atd\u0131\u011f\u0131 t\u0259l\u0259sik add\u0131mlar v\u0259ziyy\u0259ti d\u00fcz\u0259ltm\u0259di. \u018fksin\u0259, G\u0259nc\u0259y\u0259 yola d\u00fc\u015f\u0259n d\u00f6vl\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri girov g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc. Qiyam\u00e7\u0131 h\u0259rbi hiss\u0259nin r\u0259hb\u0259rliyi \u0259vv\u0259lc\u0259 Ba\u015f nazir v\u0259 Milli M\u0259clis s\u0259drinin, sonra is\u0259 prezidentin istefas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etdi. V\u0259ziyy\u0259t n\u0259zar\u0259td\u0259n \u00e7\u0131x\u0131r, \u0259traf rayonlar\u0131n icra ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 zorla d\u0259yi\u015fdirilir, Sur\u0259t H\u00fcseynovun qiyam\u0131 m\u0259hdud G\u0259nc\u0259 civarlar\u0131ndan \u00e7\u0131xaraq, \u00fcz\u00fc\u00a0Bak\u0131ya\u00a0do\u011fru geni\u015f miqyas al\u0131rd\u0131. \u00d6l\u0259nl\u0259r v\u0259 yaralananlar var idi. Bel\u0259 bir vaxtda d\u00f6vl\u0259ti m\u0259hv olmaqdan xilas etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6lk\u0259 r\u0259hb\u0259rliyi Nax\u00e7\u0131van Ali M\u0259clisinin s\u0259dri Heyd\u0259r \u018fliyevi Bak\u0131ya d\u0259v\u0259t etm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259ldi.<\/p>\n<p>Bak\u0131ya qay\u0131dandan sonra\u00a0Sur\u0259t H\u00fcseynovla\u00a0dan\u0131\u015f\u0131qlar aparmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 G\u0259nc\u0259y\u0259 yola d\u00fc\u015f\u0259n Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev\u00a0Milli M\u0259clisin\u00a0iclas\u0131nda G\u0259nc\u0259 hadis\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 aray\u0131\u015f verdi. Bel\u0259likl\u0259, iyunun 15-d\u0259 Milli M\u0259clisd\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev istefa vermi\u015f\u00a0\u0130sa Q\u0259mb\u0259rin\u00a0yerin\u0259 parlamentin s\u0259dri se\u00e7ildi.<\/p>\n<p>Sonralar mill\u0259t v\u0259kill\u0259ri 15 iyun tarixinin t\u0259qvim\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Qurtulu\u015f g\u00fcn\u00fc kimi sal\u0131nmas\u0131 t\u0259klifi il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etdil\u0259r v\u0259 Milli M\u0259clis bu t\u0259klifi b\u0259y\u0259ndi. O vaxtdan Heyd\u0259r \u018fliyevin yenid\u0259n hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 Milli Qurtulu\u015f g\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilir. Art\u0131q bir ne\u00e7\u0259 ildir ki, xalq bu g\u00fcn\u00fc Heyd\u0259r \u018fliyevin m\u0259zar\u0131n\u0131 ziyar\u0259t etm\u0259kl\u0259 an\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti<em>,<\/em><\/strong><em> Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti, Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131<\/em> \u2013 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00e7ar Rusiyas\u0131na qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259, Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si (1914-1918) d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda (Rusiya Az\u0259rbaycan\u0131nda) yaranm\u0131\u015f m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tdir.<\/p>\n<ol>\n<li><em>F\u0259t\u0259li xan Xoyski \u2013 Nazirl\u0259r \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri v\u0259 daxili i\u015fl\u0259r naziri<\/em><\/li>\n<li><em>Xosrov Pa\u015fa b\u0259y Sultanov \u2013 H\u0259rbi nazir<\/em><\/li>\n<li><em>M\u0259mm\u0259d H\u0259s\u0259n Hac\u0131n\u0131ski \u2013 Xarici i\u015fl\u0259r naziri<\/em><\/li>\n<li><em>N\u0259sib b\u0259y Yusifb\u0259yli \u2013 Maliyy\u0259 v\u0259 xalq maarifi naziri<\/em><\/li>\n<li><em>X\u0259lil b\u0259y Xasm\u0259mm\u0259dov \u2013 \u018fdliyy\u0259 naziri<\/em><\/li>\n<li><em>M\u0259mm\u0259d Yusif C\u0259f\u0259rov \u2013 Ticar\u0259t v\u0259 s\u0259naye naziri<\/em><\/li>\n<li><em>\u018fkb\u0259r a\u011fa \u015eeyx\u00fclislamov \u2013 \u018fkin\u00e7ilik v\u0259 \u0259m\u0259k naziri<\/em><\/li>\n<li><em>Xudadat b\u0259y M\u0259lik-Aslanov \u2013 Yollar v\u0259 po\u00e7t \u2013teleqraf naziri<\/em><\/li>\n<li><em>Camo b\u0259y Hac\u0131n\u0131ski \u2013 D\u00f6vl\u0259t n\u0259zar\u0259ti naziri<\/em><\/li>\n<\/ol>\n<p>yeni yaranm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin ilk add\u0131mlar\u0131ndan biri Osmanl\u0131 imperatorlu\u011fu il\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r yaratmaq oldu. 11 mayda ba\u015flanan dan\u0131\u015f\u0131qlar 4 iyunda Az\u0259rbacanla T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131nda s\u00fclh v\u0259 dostluq m\u00fcqavil\u0259si imzalamaqla n\u0259tic\u0259l\u0259ndi<\/p>\n<p>21 iyunda is\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131 par\u00e7a \u00fcz\u0259rind\u0259 a\u011f aypara v\u0259 a\u011f s\u0259kkizgu\u015f\u0259li ulduz t\u0259sviri olan bayraq <em>d\u00f6vl\u0259t bayra\u011f\u0131<\/em> q\u0259bul edildi.<\/p>\n<p>26 iyunda M\u00fcs\u0259lman h\u0259rbi korpusu \u0259lahidd\u0259 Az\u0259rbaycan korpusuna \u00e7evrildi. Buda Az\u0259rbaycan <em>Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rin <\/em>yarad\u0131lmas\u0131 idi.<\/p>\n<p>27 iyun Az\u0259rbaycan dili <em>d\u00f6vl\u0259t dili<\/em> elan edildi.<\/p>\n<p>15 iyulda <em>F\u00f6vq\u0259lada T\u0259hqiqat komissiyas\u0131<\/em> yarad\u0131ld\u0131. 1918-ci il 15 sentyabrda a\u011f\u0131r d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259n sonra Bak\u0131 azad edildi. 1918-ci il 7 dekabrda saat 13:00-da H.Z.Ta\u011f\u0131yevin Q\u0131zlar m\u0259kt\u0259bi binas\u0131nda (haz\u0131rda F\u00fczuli ad\u0131na \u018flyazmalar \u0130nustutunun yerl\u0259\u015fdiyi bina) Az\u0259rbaycan Parlamentinin t\u0259nt\u0259n\u0259li a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 oldu. Bu b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lman \u015f\u0259rqind\u0259 o d\u00f6vr\u00fcn \u0259n demokratik prinsipl\u0259ri \u0259sas\u0131nda formala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ilk parlament idi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259<\/strong>\u00a0(tam ad\u0131:\u00a0M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin Axund Hac\u0131 Molla \u018fl\u0259kb\u0259r o\u011flu R\u0259sulzad\u0259; d.\u00a0\u00a031 yanvar1884,\u00a0Bak\u0131\u00a0\u2013 \u00f6.\u00a0\u00a06 mart\u00a01955,\u00a0Ankara) \u2014\u00a0Az\u0259rbaycanl\u0131\u00a0d\u00f6vl\u0259t v\u0259 ictimai xadimi, siyas\u0259t\u00e7i v\u0259 publisist,\u00a0Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin\u00a0(1918-1920) banil\u0259rind\u0259n v\u0259\u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0siyasi m\u00fchacir\u0259tinin liderl\u0259rind\u0259n biri.\u00a0Az\u0259rbaycan tarixinin\u00a0\u0259n g\u00f6rk\u0259mli v\u0259 b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n olub, Az\u0259rbaycan milli istiqlal h\u0259r\u0259kat\u0131na ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etmi\u015fdir. Onun\u00a0&#8220;Bir k\u0259r\u0259 y\u00fcks\u0259l\u0259n bayraq, bir daha enm\u0259z!&#8221;\u00a0ifad\u0259si\u00a0XX \u0259srd\u0259 Az\u0259rbaycanda m\u00fcst\u0259qillik h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n \u015f\u00fcar\u0131 olmu\u015fdu. 1917-ci ilin pay\u0131z\u0131nda M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 Rusiya parlamentin\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrk\u00fcstandan mill\u0259t v\u0259kili se\u00e7ilmi\u015fdir.\u00a01918-ci il may\u0131n 26-da Zaqafqaziya seymi daxili fraksiyalar\u0131n \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 l\u0259\u011fv olundu. H\u0259min ay\u0131n 27-d\u0259 seymin m\u00fcs\u0259lman fraksiyas\u0131na daxil olan m\u00fcxt\u0259lif partiyalar\u0131n \u00fczvl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t olan Az\u0259rbaycan milli \u015furas\u0131 yarand\u0131. S\u0259s \u00e7oxlu\u011fu il\u0259 M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 milli \u015furan\u0131n s\u0259dri se\u00e7ildi.\u00a01918-ci il may\u0131n 28-d\u0259 b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259rin radio stansiyalar\u0131 v\u0259 q\u0259zetl\u0259ri Az\u0259rbaycan istiqlaliyy\u0259tinin elan olunmas\u0131n\u0131 d\u00fcnyaya yayd\u0131lar. Bu o dem\u0259k idi ki, Az\u0259rbaycan xalq\u0131 \u00f6z varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, bir xalq kimi m\u00f6vcudlu\u011funu b\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r v\u0259 milli d\u00f6vl\u0259tinin qurdu\u011funu tam \u015f\u0259kild\u0259 b\u0259yan edirdi.\u00a0F\u0259t\u0259lixan \u0130sg\u0259nd\u0259r o\u011flu Xoyskinin\u00a0ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259\u00a0Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131\u00a0h\u00f6kum\u0259ti t\u0259\u015fkil olundu. Bel\u0259likl\u0259, Az\u0259rbaycan xalq\u0131 n\u0259inki t\u00fcrk xalqlar\u0131 aras\u0131nda, h\u0259m\u00e7inin, b\u00fct\u00fcn islam \u015f\u0259rqi al\u0259mind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq respublika qurdu.<\/p>\n<p>\u018f.R\u0259sulzad\u0259 \u0259d\u0259bi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011fa da bu ill\u0259rd\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f,\u00a0&#8220;M\u00fcx\u0259mm\u0259s&#8221;\u00a0adl\u0131 ilk \u0259s\u0259ri\u00a0&#8220;\u015e\u0259rqi Rus&#8221; q\u0259zetind\u0259\u00a0\u00e7ap olunmu\u015fdur. M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259\u00a0T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 olark\u0259n\u00a0&#8220;Yeni lisan\u00e7\u0131lar v\u0259 t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u0259r&#8221;\u00a0m\u0259qal\u0259sini,\u00a0T\u0259briz\u00a0h\u0259yat\u0131ndan b\u0259hs ed\u0259n\u00a0&#8220;Bir xan&#8221;\u00a0adl\u0131 ki\u00e7ik hekay\u0259sini,\u00a0&#8220;Dil \u2013 ictimai bir \u0259m\u0259ldir&#8221;\u00a0yaz\u0131s\u0131n\u0131\u00a0&#8220;\u015e\u0259lal\u0259&#8221;\u00a0jurnal\u0131nda \u00e7ap etdirir. Sonuncu m\u0259qal\u0259d\u0259 o,\u00a0Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259sini\u00a0g\u00f6z b\u0259b\u0259yi kimi qoruma\u011f\u0131 xalq\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda \u0259n m\u00fch\u00fcm problem kimi qald\u0131r\u0131r. Ankara Universitetinin\u00a0tibb fak\u00fclt\u0259sinin klinikas\u0131nda \u015f\u0259k\u0259r x\u0259st\u0259liyind\u0259n yatan M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin\u00a01955-ci il mart\u0131n 6-da gec\u0259 saat on bir\u0259 on d\u0259qiq\u0259 qalm\u0131\u015f \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259\u00a0&#8220;Az\u0259rbaycan, Az\u0259rbaycan, Az\u0259rbaycan!&#8221;\u00a0dey\u0259r\u0259k \u0259b\u0259diyy\u0259t\u0259 qovu\u015fdu.\u00a0M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259\u00a0Ankarada,\u00a0\u018fsri q\u0259birstanl\u0131\u011f\u0131nda\u00a0d\u0259fn edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>F\u0259t\u0259lixan \u0130sg\u0259nd\u0259r o\u011flu Xoyski<\/strong>\u00a0v\u0259 ya\u00a0F\u0259t\u0259li xan Xoyski\u00a0v\u0259 ya\u00a0F\u0259t\u0259li xan Xoylu\u00a0(d.\u00a07 dekabr\u00a01875,\u00a0Nuxa,\u00a0Yelizavetpol quberniyas\u0131,\u00a0Rusiya \u0130mperiyas\u0131\u00a0\u2013\u00a019 iyun\u00a01920,\u00a0Tiflis,\u00a0G\u00fcrc\u00fcstan Demokratik Respublikas\u0131) \u2014 Az\u0259rbaycanl\u0131 siyasi xadim,\u00a0Rusiya imperiyas\u0131 II D\u00f6vl\u0259t Dumas\u0131n\u0131n deputat\u0131,\u00a0Zaqafqaziya Komissarl\u0131\u011f\u0131\u00a0(1917\u20141918) n\u0259zdind\u0259 xalq maarif komissar\u0131,\u00a0Zaqafqaziya Demokratik Federativ Respublikas\u0131n\u0131n (1918) \u0259dliyy\u0259 naziri.\u00a0Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti\u00a0elan edildikd\u0259n sonra ilk nazirl\u0259r \u015furas\u0131 s\u0259dri (1918\u20141919)\u00a0v\u0259 daxili i\u015fl\u0259r naziri\u00a0(1918) t\u0259yin edilmi\u015fdir, bundan ba\u015fqa AXC-nin \u0259dliyy\u0259 naziri\u00a0(1918) v\u0259 xarici i\u015fl\u0259r naziri (1918\u20141919\u00a0v\u0259\u00a01919\u20141920) v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Sovet hakimiyy\u0259ti qurulduqdan\u00a0sonra F\u0259t\u0259li xan Xoyski Tiflis\u0259 k\u00f6\u00e7d\u00fc, orada 19 iyun 1920-ci ild\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirildi[9], qat\u0131ll\u0259r &#8220;Da\u015fnaks\u00fctun&#8221; partiyas\u0131n\u0131n \u00fczvl\u0259ri\u00a0Aram Erkanyan v\u0259 Misak Qriqoryan idil\u0259r,[10]\u00a0onlar Tiflisd\u0259ki \u0130r\u0259van meydan\u0131nda F\u0259t\u0259li xan Xoyskiy\u0259 arxadan at\u0259\u015f a\u00e7d\u0131lar. \u0130ndiki\u00a0Tbilisi botanika ba\u011f\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n\u00a0k\u00f6hn\u0259 m\u00fcs\u0259lman q\u0259birstanl\u0131\u011f\u0131nda d\u0259fn edilmi\u015fdir. Onun d\u0259fn m\u0259rasimini Tiflisd\u0259ki\u00a0\u0130ran\u00a0konsullu\u011fu h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>D\u00fcnyan\u0131n \u0259n uca bayra\u011f\u0131<\/strong><\/p>\n<p>D\u00fcnyan\u0131n \u0259n uca bayra\u011f\u0131 Bak\u0131da D\u00f6vl\u0259t Bayra\u011f\u0131 Meydan\u0131nda dal\u011falanan Az\u0259rbaycan bayra\u011f\u0131d\u0131r. D\u00f6vl\u0259t Bayra\u011f\u0131 Meydan\u0131n\u0131n t\u0259m\u0259li 2007-ci il 30 dekabrda Bak\u0131n\u0131n Bay\u0131l q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259 &#8211; H\u0259rbi D\u0259niz Q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin bazas\u0131 yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda qoyulub. Amerika Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar\u0131n\u0131n &#8220;Trident Support&#8221; \u015firk\u0259tinin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 layih\u0259ni Az\u0259rbaycan\u0131n &#8220;Azenko&#8221; \u015firk\u0259ti icra edib.<\/p>\n<p>\u0130n\u015fa olunmu\u015f daya\u011f\u0131n h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 162, b\u00fcn\u00f6vr\u0259sinin diametri 3,2, b\u00fcn\u00f6vr\u0259nin \u00fcst hiss\u0259sinin diametri 1,09 metrdir. Qur\u011funun \u00fcmumi k\u00fctl\u0259si 220 tondur. Bayra\u011f\u0131n eni 35 metr, uzunlu\u011fu 70 metr, \u00fcmumi sah\u0259si 2450 kvadratmetr, k\u00fctl\u0259si is\u0259 t\u0259qrib\u0259n 350 kiloqramd\u0131r.<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t Bayra\u011f\u0131 Meydan\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 v\u0259 D\u00f6vl\u0259t Bayra\u011f\u0131n\u0131n t\u0259nt\u0259n\u0259li qald\u0131r\u0131lmas\u01312010-cu ilin sentyabr\u0131n 1-d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti, Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rin Ali Ba\u015f Komandan\u0131 \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir. M\u0259rasimd\u0259 \u00f6lk\u0259 ictimaiyy\u0259tinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri v\u0259 xarici \u00f6lk\u0259 s\u0259firl\u0259ri i\u015ftirak etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>HEYD\u018fR \u018fL\u0130RZA O\u011eLU \u018fL\u0130YEV<\/strong><\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018flirza o\u011flu \u018fliyev 1923-c\u00fc il may\u0131n 10-da Az\u0259rbaycan\u0131n Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdur. Az\u0259rbaycan Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin <strong>1969<\/strong>-cu il iyul plenumunda Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin birinci katibi se\u00e7il\u0259r\u0259k respublikan\u0131n r\u0259hb\u0259ri olmu\u015fdur. 1982-ci ilin dekabr\u0131nda Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259si Siyasi B\u00fcrosunun \u00fczv\u00fc se\u00e7il\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev SSR\u0130 Nazirl\u0259r Soveti s\u0259drinin birinci m\u00fcavini v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yin edilmi\u015f v\u0259 SSR\u0130-nin r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n biri olmu\u015fdur. Heyd\u0259r \u018fliyev iyirmi il \u0259rzind\u0259 SSR\u0130 Ali Sovetinin deputat\u0131, be\u015f il is\u0259 SSR\u0130 Ali Soveti s\u0259drinin m\u00fcavini olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev 1987-ci ilin oktyabr\u0131nda Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259si Siyasi B\u00fcrosunun v\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n Ba\u015f katib Mixail Qorba\u00e7ovun yeritdiyi siyasi x\u0259tt\u0259 etiraz \u0259lam\u0259ti olaraq, tutdu\u011fu v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n istefa vermi\u015fdir.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev 1990-c\u0131 ilin 20 yanvar\u0131nda sovet qo\u015funlar\u0131n\u0131n Bak\u0131da t\u00f6r\u0259tdiyi qanl\u0131 faci\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259dar ert\u0259si g\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131n Moskvadak\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyind\u0259 b\u0259yanatla \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k, Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f cinay\u0259tin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131 v\u0259 icra\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n c\u0259zaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etmi\u015fdir. O, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda yaranm\u0131\u015f k\u0259skin m\u00fcnaqi\u015f\u0259li v\u0259ziyy\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rliyinin iki\u00fczl\u00fc siyas\u0259tin\u0259 etiraz \u0259lam\u0259ti olaraq, 1991-ci ilin iyulunda Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131n\u0131n s\u0131ralar\u0131n\u0131 t\u0259rk etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1990-c\u0131 ilin iyulunda Az\u0259rbaycana qay\u0131dan Heyd\u0259r \u018fliyev ilk \u0259vv\u0259l Bak\u0131da, sonra is\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda ya\u015fam\u0131\u015f, h\u0259min ild\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan Ali Sovetin\u0259 deputat se\u00e7ilmi\u015fdir. O, 1991-1993-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 Ali M\u0259clisinin s\u0259dri, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Ali Soveti s\u0259drinin m\u00fcavini olmu\u015fdur. Heyd\u0259r \u018fliyev 1992-ci ild\u0259 Yeni Az\u0259rbaycan Partiyas\u0131n\u0131n Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f t\u0259sis qurultay\u0131nda partiyan\u0131n s\u0259dri se\u00e7ilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1993-c\u00fc ilin may-iyununda h\u00f6kum\u0259t b\u00f6hran\u0131n\u0131n son d\u0259r\u0259c\u0259 k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259si il\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sinin ba\u015f verm\u0259si v\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyin itirilm\u0259si t\u0259hl\u00fck\u0259si yarand\u0131qda Az\u0259rbaycan xalq\u0131 Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259tirilm\u0259si t\u0259l\u0259bi il\u0259 aya\u011fa qalxd\u0131. Az\u0259rbaycan\u0131n o zamank\u0131 r\u0259hb\u0259rl\u0259ri Heyd\u0259r \u018fliyevi r\u0259sm\u0259n Bak\u0131ya d\u0259v\u0259t etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur oldular. Heyd\u0259r \u018fliyev 1993-c\u00fc il iyunun 15-d\u0259 Az\u0259rbaycan Ali Sovetinin s\u0259dri se\u00e7ildi, iyulun 24-d\u0259 is\u0259 Milli M\u0259clisin q\u0259rar\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>1993-c\u00fc il oktyabr\u0131n 3-d\u0259 \u00fcmumxalq s\u0259sverm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti se\u00e7ildi. O, 1998-ci il oktyabr\u0131n 11-d\u0259 xalq\u0131n y\u00fcks\u0259k f\u0259all\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259raitind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n se\u00e7kil\u0259rd\u0259 s\u0259sl\u0259rin 76,1 faizini toplayaraq, yenid\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti se\u00e7ilmi\u015fdir. 2003-c\u00fc il oktyabr\u0131n 15-d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n prezident se\u00e7kil\u0259rind\u0259 namiz\u0259dliyinin ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 raz\u0131l\u0131q vermi\u015f Heyd\u0259r \u018fliyev s\u0259hh\u0259tind\u0259 yaranm\u0131\u015f probleml\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259dar se\u00e7kil\u0259rd\u0259 i\u015ftirak etm\u0259kd\u0259n imtina etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Dekabr\u0131n 12-d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u00fcmummilli lideri, Prezident Heyd\u0259r \u018fliyev Amerika Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar\u0131n\u0131n Klivlend Klinikas\u0131nda v\u0259fat etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Bi\u015fkek protokolu<\/strong><\/p>\n<p>Bi\u015fkek protokolu\u00a0\u2014\u00a0Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si\u00a0vaxt\u0131 c\u0259bh\u0259 b\u00f6lg\u0259sind\u0259 at\u0259\u015fk\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutan s\u0259n\u0259d<\/p>\n<p>Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si\u00a0vaxt\u0131 c\u0259bh\u0259 b\u00f6lg\u0259sind\u0259 at\u0259\u015fk\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutan s\u0259n\u0259d olan Bi\u015fkek protokolu 1994-c\u00fc ilin may\u0131nda imzalanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>S\u0259n\u0259d\u0259 Erm\u0259nistan v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n parlament s\u0259drl\u0259ri, h\u0259m\u00e7inin Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n erm\u0259ni v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 icmalar\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rl\u0259ri imza atm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259fi s\u0259n\u0259d\u0259 iki \u0259lav\u0259 il\u0259 imza atm\u0131\u015fd\u0131. Bi\u015fkek protokolunun 5-ci abzas\u0131nda\u00a0<em>&#8220;tutulmu\u015f \u0259razil\u0259r&#8221;<\/em>\u00a0s\u00f6z\u00fc\u00a0<em>&#8220;i\u015f\u011fal olunmu\u015f \u0259razil\u0259r&#8221;<\/em>l\u0259 \u0259v\u0259zl\u0259nmi\u015f v\u0259 at\u0259\u015fk\u0259sd\u0259n sonra c\u0259bh\u0259 x\u0259ttind\u0259 yerl\u0259\u015fdiril\u0259c\u0259k m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7il\u0259rin is\u0259\u00a0<em>&#8220;beyn\u0259lxalq m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7il\u0259r missiyas\u0131&#8221;<\/em>\u00a0olmas\u0131 qeyd olunmu\u015fdu.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si<\/strong><\/p>\n<p>\u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201d 1994-c\u00fc il sentyabr\u0131n 20-d\u0259 Bak\u0131dak\u0131 \u201cG\u00fcl\u00fcstan\u201d saray\u0131nda imzalanm\u0131\u015fd\u0131r. D\u0259nizin d\u0259rinliyind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u201cAz\u0259ri\u201d, \u201c\u00c7\u0131raq\u201d, \u201cG\u00fcn\u0259\u015fli\u201d yataqlar\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nilm\u0259si v\u0259 m\u0259hsulun pay b\u00f6lg\u00fcs\u00fc haqq\u0131nda 400 s\u0259hif\u0259lik bu m\u00fcqavil\u0259 4 dild\u0259 t\u0259rtib edilmi\u015fdir. \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201dnd\u0259 8 \u00f6lk\u0259d\u0259n (Az\u0259rbaycan, AB\u015e, B\u00f6y\u00fck Britaniya, Rusiya, T\u00fcrkiy\u0259, Norve\u00e7, Yaponiya, S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131) 13 \u015firk\u0259t (Amoko, BP, MakDermott, Yunokal, ARDN\u015e, LUKoyl, Statoyl, Ekson, T\u00fcrkiy\u0259 petrollar\u0131, Penzoyl, \u0130to\u00e7u, Remko, Delta) i\u015ftirak edirdi. Bu m\u00fcqavil\u0259 sonradan 19 \u00f6lk\u0259ni t\u0259msil ed\u0259n 41 neft \u015firk\u0259ti il\u0259 daha 27 sazi\u015fin imzalanmas\u0131na yol a\u00e7d\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycanda siyasi partiyalar <\/strong><\/p>\n<p>Ana V\u0259t\u0259n Partiyas\u0131<\/p>\n<p>M\u00fcsavat Partiyas\u0131<\/p>\n<p>Birlik Partiyas\u0131<\/p>\n<p>Yeni Az\u0259rbaycan Partiyas\u0131<\/p>\n<p>Milli Qurtulu\u015f Partiyas\u0131<\/p>\n<p>\u00dcmid Partiyas\u0131<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>D\u00f6vl\u0259t s\u0259rh\u0259dl\u0259ri<\/strong><\/p>\n<p>C\u0259nubdan \u0130ranla 765 km v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 15 km, \u015fimaldan Rusiya il\u0259 390 km, \u015fimali-q\u0259rbd\u0259n G\u00fcrc\u00fcstan il\u0259 480 km, q\u0259rbd\u0259n Erm\u0259nistan il\u0259 1007 km h\u0259ms\u0259rh\u0259ddir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f<\/strong>b\u00f6lg\u0259si \u2013 Xank\u0259ndi, Xocal\u0131, \u015eu\u015fa, A\u011fd\u0259r\u0259, \u018fsg\u0259ran, Xocav\u0259nd.<\/p>\n<p>1,8 mln. kv.km-d\u0259n 130 min kv.km \u0259razi qalm\u0131\u015fd\u0131 \u2013 1828-ci il&#8230;<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n XIX \u0259srd\u0259n indiy\u0259d\u0259k n\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259razisinin z\u0259bt olunmas\u0131 haqq\u0131nda tarix\u00e7i Tariyel Fazilo\u011flunun haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 m\u0259lumat toplusunu bir daha oxucular\u0131n n\u0259z\u0259rin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r\u0131q. 1813-1828-ci ill\u0259rd\u0259 ba\u015f vermi\u015f m\u00fcharib\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00c7ar Rusiyas\u0131 Qacar d\u00f6vl\u0259tinin Araz \u00e7ay\u0131ndan \u015fimal sahilind\u0259ki \u0259razil\u0259rini (130 min kv. km) i\u015f\u011fal edib. \u0130\u015f\u011fal n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u0259xmin\u0259n 1,8 mln kv. km olan \u0259razimiz iki hiss\u0259y\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcb.<\/p>\n<p>1. \u0130\u015f\u011faldan sonra Qacar d\u00f6vl\u0259tinin Araz \u00e7ay\u0131ndan c\u0259nubdak\u0131 \u0259razisi -t\u0259xmin\u0259n 1,65 mln kv. km;<\/p>\n<p>2. Qacar d\u00f6vl\u0259tinin \u00c7ar Rusiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal olunmu\u015f Araz \u00e7ay\u0131ndan \u015fimaldak\u0131 \u0259razisi &#8211; t\u0259xmin\u0259n 130 min kv. km;<\/p>\n<p>3. 1918-ci ild\u0259 t\u0259zyiq n\u0259tic\u0259sind\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 veril\u0259n \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259razisi &#8211; t\u0259xmin\u0259n 9 min kv.km;<\/p>\n<p>4. 1918-ci il hadis\u0259l\u0259ri zaman\u0131 Rusiyada qalm\u0131\u015f D\u0259rb\u0259nd xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259razisi &#8211; t\u0259xmin\u0259n 7 min kv. km;<\/p>\n<p>5. 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin (AXC) \u0259razisi &#8211; 114 min kv.km;<\/p>\n<p>6. 1920-ci ild\u0259 AXC-ni i\u015f\u011fal etmi\u015f Sovet Rusiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259ri (Erm\u0259nistan SSR-\u0259 veril\u0259nl\u0259r- Z\u0259ng\u0259zur, G\u00f6y\u00e7\u0259, \u015e\u0259rur, D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z, Dilican, A\u011fbulaq, Vedi\u2026, G\u00fcrc\u00fcstan SSR-\u0259 veril\u0259n &#8211; Bor\u00e7al\u0131) &#8211; t\u0259xmin\u0259n 27,4 min kv.km;<br \/>\n1991-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r 130 mind\u0259n 43,4 kv.km \u0259razi m\u0259nims\u0259nib<\/p>\n<p>1. 1920-1991-ci ill\u0259rd\u0259 Sovet Rusiyas\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 alt\u0131nda olan Az\u0259rbaycan SSR-in \u0259razisi &#8211; 86,6 min kv.km.<\/p>\n<p>1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Erm\u0259nistan Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259ri v\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fdak\u0131 separat\u00e7\u0131 erm\u0259ni silahl\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edilmi\u015f \u0259razil\u0259ri:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Nax\u00e7\u0131van \u0259razisi, 2 k\u0259nd (19 yanvar 1990-c\u0131 il, K\u0259rki k-di; 17 fevral 1990-c\u0131 il, G\u00fcnn\u00fct k-di), sah\u0259si 19 kv. km;<\/p>\n<p>Xank\u0259ndi \u0259razisi (26 dekabr 1991-ci il), sah\u0259si 1048 kv. km;<\/p>\n<p>Xocal\u0131 \u0259razisi (26 fevral 1992-ci il), sah\u0259si 940 kv. km;<\/p>\n<p>\u015eu\u015fa \u0259razisi (8 may 1992-ci il), sah\u0259si 289 kv. km;<\/p>\n<p>La\u00e7\u0131n \u0259razisi (18 may 1992-ci il), sah\u0259si 1883 kv. km;<\/p>\n<p>Xocav\u0259nd \u0259razisi (2 oktyabr 1992-ci il), sah\u0259si 1458 kv. km;<\/p>\n<p>A\u011fd\u0259r\u0259 \u0259razisi (7 iyul 1993-c\u00fc il), sah\u0259si 1705 kv. km;<\/p>\n<p>K\u0259lb\u0259c\u0259r \u0259razisi (2 aprel 1993-ci il), sah\u0259si 3050 kv. km;<\/p>\n<p>A\u011fdam \u0259razisi (23 iyul 1993-c\u00fc il), sah\u0259si 1150 kv. km;<\/p>\n<p>C\u0259bray\u0131l \u0259razisi (23 avqust 1993-c\u00fc il), sah\u0259si 1050 kv. km;<\/p>\n<p>F\u00fczuli \u0259razisi (23 avqust 1993-c\u00fc il), sah\u0259si 1390 kv. km;<\/p>\n<p>Qubadl\u0131 \u0259razisi (31 avqust 1993-c\u00fc il), sah\u0259si 802 kv. km;<\/p>\n<p>Z\u0259ngilan \u0259razisi (29 oktyabr 1993-c\u00fc il), sah\u0259si 707 kv. km;<\/p>\n<p>Qazax \u0259razisi (25 oktyabr 1992-ci il), 7 k\u0259nd, sah\u0259si 669 kv. km;<\/p>\n<p>A\u011fstafa \u0259razisi (28 oktyabr 1992-ci il), 2 k\u0259nd, sah\u0259si 60 kv. km.<\/p>\n<p>C\u0259mi: 16220 kvadrat kilometr.<\/p>\n<p>O, dedi ki, 1988-ci ild\u0259n b\u0259ri i\u015f\u011faldan z\u0259r\u0259r g\u00f6rm\u00fc\u015f \u0259razil\u0259rimiz 19 saydad\u0131r. Onlardan 15-in\u0259 faktiki olaraq \u0259sasl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 z\u0259r\u0259r d\u0259yib. Faiq \u0130smay\u0131lovun s\u0259sl\u0259ndirdiyi r\u0259q\u0259ml\u0259r Tariyel Fazilo\u011flunun s\u0259sl\u0259ndirdiyi r\u0259q\u0259ml\u0259r\u0259 uy\u011fun g\u0259lm\u0259di: \u201c15 rayona \u0259sasl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 z\u0259r\u0259r d\u0259yib. Bu rayonlar Xocal\u0131 (\u0259razisi 936 kvadrat kilometrdir), Xocav\u0259nd (458 kv.km), \u015eu\u015fa (289 kv.km), Z\u0259ngilan (707 kv.km), Qubadl\u0131 (802 kv.km), La\u00e7\u0131n (1835 kv.km), K\u0259lb\u0259c\u0259r (1936 kv.km), F\u00fczuli (1390 kv.km), C\u0259bray\u0131l (1049,8 kv.km), A\u011fdamd\u0131r (1154 kv.km). T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, A\u011fcab\u0259di, T\u0259rt\u0259r, Qazax, G\u00f6yg\u00f6l, Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131nda i\u015f\u011falda olan \u0259razil\u0259r haqq\u0131nda d\u0259qiq m\u0259lumat yoxdur. Erm\u0259ni t\u0259cav\u00fcz\u00fcnd\u0259n z\u0259r\u0259r d\u0259y\u0259n dig\u0259r \u0259razil\u0259r G\u0259d\u0259b\u0259y, Goranboy, Tovuz, Beyl\u0259qan rayonlar\u0131d\u0131r. Onu da deyim ki, A\u011fd\u0259r\u0259nin \u0259razisi 1795 kvadrat kilometr olub. A\u011fdam, T\u0259rt\u0259r, K\u0259lb\u0259c\u0259r aras\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fcl\u00fcb. 1992-ci ild\u0259 Milli M\u0259clisin q\u0259rar\u0131 il\u0259 inzibati \u0259razi vahidl\u0259ri d\u0259yi\u015fdiril\u0259nd\u0259n sonra bu b\u00f6lg\u00fc apar\u0131ld\u0131. M\u0259s\u0259l\u0259n, sovetl\u0259r d\u00f6n\u0259mind\u0259 Xank\u0259ndinin tabeliyin\u0259 \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 \u0259traf \u0259razil\u0259rl\u0259 birg\u0259 5 rayon daxil idi, \u00fcmumi sah\u0259si 8 min kvadrat kilometrdir. Sonradan b\u00f6lg\u00fc apar\u0131ld\u0131. Xank\u0259ndi Xocal\u0131 rayonunun m\u0259rk\u0259zi \u015f\u0259h\u0259ri oldu<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan rayonlar\u0131n\u0131n siyah\u0131s\u0131\u00a0\u2014\u00a0Az\u0259rbaycanda\u00a066\u00a0rayon, 12\u00a0\u015f\u0259h\u0259r, 14\u00a0\u015f\u0259h\u0259r rayonu, 257\u00a0q\u0259s\u0259b\u0259, 1719\u00a0k\u0259nd \u0259razi dair\u0259si\u00a0v\u0259 4260\u00a0k\u0259nd\u00a0var. \u018frazisin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck rayon Quba rayonudur. Az\u0259rbaycan\u0131n 11 rayonu tamamil\u0259, yaxud qism\u0259n i\u015f\u011fal alt\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<p>Bu rayonlar:<\/p>\n<p>A\u011fdam rayonu<\/p>\n<p>C\u0259bray\u0131l rayonu<\/p>\n<p>F\u00fczuli rayonu<\/p>\n<p>Xocal\u0131 rayonu<\/p>\n<p>Xocav\u0259nd rayonu<\/p>\n<p>K\u0259lb\u0259c\u0259r rayonu<\/p>\n<p>Qubadl\u0131 rayonu<\/p>\n<p>La\u00e7\u0131n rayonu<\/p>\n<p>\u015eu\u015fa rayonu<\/p>\n<p>T\u0259rt\u0259r rayonu<\/p>\n<p>Z\u0259ngilan rayonu<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>20-ci \u0259srin yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 \u015fairl\u0259ri.<\/strong><\/p>\n<p>C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131, \u018fhm\u0259d Cavad, H\u00fcseyn Cavid, S\u0259m\u0259d Vur\u011fun, Mikay\u0131l M\u00fc\u015fviq, \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259, M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadi, M\u0259h\u0259mm\u0259dh\u00fcseyn \u015e\u0259hriyar, \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev, S\u00fcleyman R\u00fcst\u0259m v\u0259 s.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u018fkin\u00e7i q\u0259zeti haqq\u0131nda<\/strong>.<\/p>\n<p>Cavab: &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221;\u00a0\u2014\u00a0Az\u0259rbaycan dilind\u0259\u00a0i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u0259n ilk milli q\u0259zetdi. \u00a01875-ci ilin\u00a022 iyulundan\u00a01877-ci ilin\u00a029 sentyabr\u0131na\u00a0q\u0259d\u0259r n\u0259\u015fr edil\u0259n\u00a0<em>\u018fkin\u00e7i <\/em>q\u0259zetinin \u00fcmumilikd\u0259 56 say\u0131 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc. Q\u0259zet ayda iki d\u0259f\u0259 300-400 tirajla n\u0259\u015fr olunurdu; ba\u015f redaktoru\u00a0H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi\u00a0idi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>AXC d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ilk ba\u015f nazir v\u0259 o d\u00f6vrd\u0259n qalan bayramlar.<\/strong><\/p>\n<p>F\u0259t\u0259li xan Xoyski. Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259r g\u00fcn\u00fc, Respublika g\u00fcn\u00fc, Bayraq bayram\u0131.<\/p>\n<p>Xosrov b\u0259y Sultanov\u00a0\u2014\u00a0Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131n\u0131n ilk m\u00fcdafi\u0259 naziri, Qaraba\u011f General Qubernatoru, h\u0259kim<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Azerbaycan musteqil olduqdan sonra ilk dovlet katibi kim olub ?<\/strong><\/p>\n<p>Tofiq \u0130smayilov<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>M\u00fcst\u0259qillik g\u00fcn\u00fcn\u00fcn tarixi v\u0259 niy\u0259 o g\u00fcn?<\/strong><\/p>\n<p>XX \u0259rin sonlar\u0131nda SSR\u0130-nin da\u011f\u0131lmas\u0131 il\u0259 yaranan tarixi \u015f\u0259rait n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa edib. 1991-ci il oktyabr\u0131n 18-d\u0259 Ali Sovetin sessiyas\u0131nda tarixi s\u0259n\u0259d &#8211; D\u00f6vl\u0259t M\u00fcst\u0259qilliyi haqq\u0131nda Konstitusiya Akt\u0131 q\u0259bul edilib.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Molla N\u0259sr\u0259ddin jurnal\u0131 haqq\u0131nda.<\/strong><\/p>\n<p>Molla N\u0259sr\u0259ddin\u00a0\u2014 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 satirik, populyar jurnal. \u0130lk say\u0131 1906-c\u0131 il\u00a0aprelin 7-d\u0259 (k\u00f6hn\u0259 t\u0259qviml\u0259 20-d\u0259)\u00a0Tiflisd\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00fcb.Ba\u015f redaktoru C.M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259 idi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>1918-ci il 29 may tarixi haqq\u0131nda.<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259ni Milli \u015euralar\u0131 aras\u0131nda s\u0259rh\u0259d m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n n\u0259tic\u0259si Az\u0259rbaycan Milli \u015euras\u0131n\u0131n 1918-ci il 29 may tarixli iclas\u0131nda m\u00fczakir\u0259 edildi. S\u0259s \u00e7oxlu\u011fu il\u0259 \u0130r\u0259van Erm\u0259nistan Respublikas\u0131na g\u00fcz\u0259\u015ft edildi v\u0259 onun paytaxt\u0131 kimi tan\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>TANAP n\u0259dir?.<\/strong><\/p>\n<p>Trans Anadolu Qaz Boru K\u0259m\u0259ri\u00a0&#8211; t\u0259bii qaz\u0131\u00a0T\u00fcrkiy\u0259nin\u00a0\u015e\u0259rq s\u0259rh\u0259dind\u0259n Q\u0259rb s\u0259rh\u0259din\u0259 da\u015f\u0131yacaq, b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259d\u0259 sabit tranziti t\u0259min ed\u0259c\u0259k. Layih\u0259\u00a0Az\u0259rbaycandan\u00a0ba\u015flayan geni\u015fl\u0259nmi\u015f\u00a0C\u0259nubi Qafqaz boru k\u0259m\u0259rini\u00a0Avropa Birliyind\u0259 bir ne\u00e7\u0259 k\u0259m\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndir\u0259c\u0259k. 5 il \u0259rzind\u0259 realla\u015fmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan layih\u0259nin d\u0259y\u0259ri 7 mlrd. AB\u015e dollar\u0131d\u0131r. D\u00f6rd m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259c\u0259k layih\u0259nin ilk m\u0259rh\u0259l\u0259si 2018-ci ild\u0259 ba\u015fa \u00e7atacaq. 2020-ci ild\u0259 k\u0259m\u0259rin burax\u0131l\u0131\u015f qabiliyy\u0259ti ild\u0259 16 mlrd., 2023-c\u00fc ild\u0259 23 mlrd., 2026-c\u0131 ild\u0259 is\u0259 31 mlrd. kubmetr\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lacaq. \u0130lk d\u00f6vrd\u0259 TANAP k\u0259m\u0259ri il\u0259 n\u0259ql olunacaq 16 mlrd. kubmetr Az\u0259rbaycan qaz\u0131n\u0131n 10 mlrd. kubmetri Avropaya, 6 mlrd. kubmetri is\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 sat\u0131lacaq. Avropa \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan qaz T\u00fcrkiy\u0259-Bolqar\u0131stan v\u0259 ya T\u00fcrkiy\u0259-Yunan\u0131stan s\u0259rh\u0259dind\u0259 t\u0259hvil veril\u0259c\u0259k. TANAP layih\u0259sind\u0259\u00a0ARDN\u015e\u00a080%, T\u00fcrkiy\u0259nin\u00a0BOTA\u015e\u00a0v\u0259\u00a0TPAO\u00a0\u015firk\u0259tl\u0259ri is\u0259 birlikd\u0259 20% paya malikdir.\u00a0<sup>[1]<\/sup>\u00a0TANAP layih\u0259si \u00fczr\u0259 <strong>sazi\u015f 2012-ci il iyunun 26-da\u00a0<\/strong><strong>\u0130stanbulda<\/strong><strong>\u00a0imzalan\u0131b<\/strong>. TANAP layih\u0259sinin i\u015f\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259si\u00a0\u015eahd\u0259niz-II\u00a0layih\u0259si \u00fczr\u0259 qaz hasilat\u0131na ba\u015flanmas\u0131 vaxt\u0131 il\u0259 uzla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b v\u0259 2017-ci il \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Madrid prinsipi haqq\u0131nda.<\/strong><\/p>\n<p>Madrid prinsipl\u0259ri\u00a0&#8211;\u00a0Az\u0259rbaycanla\u00a0Erm\u0259nistan\u00a0aras\u0131nda\u00a0Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin\u00a0h\u0259ll edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn\u00a0AT\u018fT-in Minsk qrupu t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259r iki t\u0259r\u0259f\u0259 t\u0259klif olunan, s\u00fclh modelidir. Madrid prinsipl\u0259ri m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin h\u0259ll edilm\u0259sind\u0259 \u0259n ideal s\u00fclh plan\u0131 hesab olunur. Madrid prinsipl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n\u00a0Erm\u0259nistan\u00a0t\u0259r\u0259fd\u0259n i\u015f\u011fal edilmi\u015f v\u0259\u00a0Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tin\u0259 daxil olmayan 6 rayon,\u00a0Az\u0259rbaycana qaytar\u0131lmal\u0131, daha sonra is\u0259\u00a0Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tinin\u00a0statusu m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Geri qaytar\u0131lmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan rayonlar.<\/strong> Madrid prinsipl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n ilk m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259\u00a0Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tin\u0259 daxil olmayan 6 rayon qeri qaytar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Qeri qaytar\u0131lmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan rayonlar, a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 s\u0131ralanm\u0131\u015fd\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li>A\u011fdam<\/li>\n<li>F\u00fczuli<\/li>\n<li>C\u0259bray\u0131l<\/li>\n<li>Z\u0259ngilan<\/li>\n<li>Qubadl\u0131<\/li>\n<li>La\u00e7\u0131n\u00a0rayonunun 13 k\u0259ndi.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bundan sonra regionda b\u00fct\u00fcn kommunikasiyalar a\u00e7\u0131lacaq, azad edilmi\u015f torpaqlar\u0131n reabilitasiyas\u0131 \u00fczr\u0259 donor konfrans\u0131 ke\u00e7iril\u0259c\u0259k. Regionda s\u00fclhm\u0259raml\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7il\u0259r yerl\u0259\u015fdiril\u0259c\u0259k, evl\u0259rin\u0259 qay\u0131dan k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259rin<\/p>\n<p>t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi t\u0259min edil\u0259c\u0259k. N\u00f6vb\u0259ti m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 La\u00e7\u0131n v\u0259 K\u0259lb\u0259c\u0259r rayonlar\u0131 tamamil\u0259 azad edilir, az\u0259rbaycanl\u0131 icma Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fa qay\u0131d\u0131r, bundan sonra\u00a0Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259\u00a0Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n h\u00fcquqi statusu m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir. Bu zaman Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fa,\u00a0Rusiya Federasiyas\u0131\u00a0t\u0259rkibind\u0259\u00a0Tatar\u0131stan\u00a0v\u0259\u00a0Ba\u015fq\u0131rd\u0131stan\u00a0modeli \u00fczr\u0259 y\u00fcks\u0259k muxtariyy\u0259t statusu verilir<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan-Erm\u0259nistan at\u0259\u015fk\u0259s sazi\u015finin tarixi v\u0259 yeri haqq\u0131nda.<\/strong><\/p>\n<p>H\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar 1994-c\u00fc ilin may ay\u0131nda Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259nistan aras\u0131nda Bi\u015fkek \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 imzalanm\u0131\u015f at\u0259\u015fk\u0259sl\u0259 ba\u015fa \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130xtilaf\u0131n n\u0259tic\u0259sind\u0259 30.000 yax\u0131n insan h\u0259lak olmu\u015f, Az\u0259rbaycan\u0131n\u00a0Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u00a0\u0259razisi v\u0259 \u0259traf\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n 7 inzibati rayonu Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin i\u015f\u011fal\u0131na m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Elektron imza, elektron h\u00f6k\u00fcm\u0259t n\u0259dir?<\/strong><\/p>\n<p>Elektron imza Elektron d\u00fcnyada \u015f\u0259xsiyy\u0259ti m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259 vasit\u0259sidir. Elektron imza anlay\u0131\u015f\u0131 \u00fcmumi xarakter da\u015f\u0131y\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n \u0259l imzalar\u0131n\u0131n r\u0259q\u0259mli \u00e7eviricil\u0259rd\u0259n ke\u00e7irilmi\u015f, barmaq izl\u0259ri, s\u0259s kimi bioloji \u0259lam\u0259tl\u0259rinin v\u0259 s. elektron halda kimlikl\u0259rinin do\u011frulanmas\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n vasit\u0259dir. Elektron imza elektron sistemd\u0259 imzan\u0131n malik oldu\u011fu b\u00fct\u00fcn i\u015fl\u0259ri yerin\u0259 yetir\u0259n, elektron sertifikat vasit\u0259sil\u0259 bir elektron m\u0259lumata \u0259lav\u0259 edil\u0259n v\u0259 m\u0259lumat\u0131 g\u00f6nd\u0259r\u0259ni t\u0259yin ed\u0259n bir \u0259d\u0259di koddur.<\/p>\n<p>Elektron h\u00f6kum\u0259t\u00a0\u00a0\u2014 h\u0259r hans\u0131 bir \u00f6lk\u0259nin\u00a0d\u00f6vl\u0259t\u00a0strukturlar\u0131n\u0131n ham\u0131s\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumatlar\u0131n h\u0259r bir v\u0259t\u0259nda\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn a\u00e7\u0131q olan\u00a0\u015f\u0259b\u0259k\u0259d\u0259\u00a0yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si dem\u0259kdir. Y\u0259ni h\u0259r bir v\u0259t\u0259nda\u015f h\u0259r hans\u0131 bir nazirlik v\u0259 komit\u0259d\u0259n tutmu\u015f,\u00a0m\u0259nzil-t\u0259s\u0259rr\u00fcfat idar\u0259si\u00a0il\u0259\u00a0m\u0259kt\u0259b\u0259 q\u0259d\u0259r olan idar\u0259nin m\u00f6vcud durumu, bu qurumlara m\u00fcraci\u0259t etm\u0259nin qaydalar\u0131n\u0131 ist\u0259nil\u0259n vaxt \u0259ld\u0259 ed\u0259 v\u0259 bu t\u0259\u015fkilatlara el\u0259 elektron rabit\u0259 vasit\u0259sil\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259 bil\u0259r. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r hesab edirl\u0259r ki, &#8220;elektron h\u00f6kum\u0259t&#8221;in qurulmas\u0131 \u00f6lk\u0259d\u0259\u00a0hakimiyy\u0259t\u00a0strukturlar\u0131n\u0131n \u015f\u0259ffaf f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259sin\u0259 g\u0259tir\u0259c\u0259k. D\u00fcnyan\u0131n inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rinin \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 &#8220;elektron h\u00f6kum\u0259t&#8221; f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir.\u00a0Az\u0259rbaycanda\u00a0&#8220;elektron h\u00f6kum\u0259t&#8221; layih\u0259si &#8220;Elektron Az\u0259rbaycan&#8221; d\u00f6vl\u0259t proqram\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir. Haz\u0131rda elektron h\u00f6k\u00fcm\u0259tin qurulmas\u0131nda elektron se\u00e7kil\u0259rin ke\u00e7irilm\u0259si t\u0259tbiq olunmaqdad\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>1920-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n g\u00f6rk\u0259mli qad\u0131nlar\u0131.<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan qad\u0131n\u0131n f\u0259al rolu m\u00fcxt\u0259lif \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b: &#8220;Avesta&#8221;da ilah\u0259 Anahit (e.\u0259. III minillik), &#8220;D\u0259d\u0259 Qorqud&#8221;da Burla Xatun, Selcan xatun, Banu \u00c7i\u00e7\u0259k (e.\u0259.VI-VIII \u0259sr), &#8220;\u0130sk\u0259nd\u0259rnam\u0259&#8221;d\u0259 N\u00fc\u015fab\u0259; Koro\u011flunun h\u0259yat yolda\u015f\u0131 Nigar xan\u0131m; M\u0259sh\u0259ti G\u0259nc\u0259vi, Heyran xan\u0131m, A\u015f\u0131q P\u0259ri, Xur\u015fidbanu Nat\u0259van kimi \u015fairl\u0259r, xalq q\u0259hraman\u0131.Qa\u00e7aq N\u0259binin \u00f6m\u00fcr yolda\u015f\u0131 H\u0259c\u0259r xan\u0131m; ilk az\u0259rbaycan yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 \u015e\u0259fiq\u0259 \u018ff\u0259ndizad\u0259, general A. \u015eixlinskinin h\u0259yat yolda\u015f\u0131, 1-ci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 ilk tibbi yard\u0131ma ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259n Nigar \u015e\u0131xlinskaya v\u0259 ba\u015fqalar\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan aliml\u0259rinin ixtiralar\u0131.<\/strong><\/p>\n<p>D\u00fcnya elmind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u00f6z pay\u0131 var.\u00a0 K\u0259\u015ffl\u0259ri il\u0259 d\u00fcnya elmin\u0259 t\u00f6hf\u0259 vermi\u015f m\u00fcasir Az\u0259rbaycan aliml\u0259rinin ilk be\u015fliyini a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar te\u015fkil edir:<\/p>\n<p><strong> Yusif M\u0259mm\u0259d\u0259liyev<\/strong>\u00a0:Az\u0259rbaycan SSR EA yarand\u0131qdan (1945) sonra onun ilk prezidentl\u0259rind\u0259n biri, 1954-1958-ci ill\u0259rd\u0259 ADU-nun (indiki BDU) rektoru olub. K\u0259\u015ffl\u0259ri il\u0259 d\u00fcnya kimya elmin\u0259 yenilikl\u0259r g\u0259tir\u0259n akademikin ad\u0131na h\u0259tta ixtiras\u0131 oldu\u011fu reaksiya da var. \u201cMolotov kokteytli\u201dnd\u0259n tutmu\u015f SSR\u0130-d\u0259 istehsal\u0131nad\u0259k bir \u00e7ox b\u00f6y\u00fck layih\u0259l\u0259rd\u0259 onun \u0259m\u0259yi var.<\/p>\n<p><strong> L\u00fctfi Zad\u0259<\/strong>:S\u00fcni intellekt n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin, el\u0259c\u0259 d\u0259 qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiqin banisi olan d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli alim Kaliforniyan\u0131n Berkli Universitetinin professorudur. Qeyd ed\u0259k ki, h\u0259min universitetin \u00f6m\u00fcrl\u00fck professoru se\u00e7ilmi\u015f yegan\u0259 \u015f\u0259xsdir. S\u00fcni intellekt n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin banisi kimi tan\u0131nsa da onun dig\u0259r 5 k\u0259\u015ffi modern d\u00fcnya \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sil inqilab olub. H\u0259min k\u0259\u015ffl\u0259r bunlard\u0131r:\u00a0 t\u0259\u0259ss\u00fcratlar n\u0259z\u0259riyy\u0259si, sisteml\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259si, s\u00f6zl\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n komp\u00fcter n\u0259z\u0259riyy\u0259si, optimal s\u00fczg\u0259cl\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259si v\u0259 \u201csoft kompyutinq\u201d.<\/p>\n<p><strong> K\u0259rim K\u0259rimov:<\/strong>D\u00fcnyan\u0131n raket texnikas\u0131n\u0131 d\u0259rind\u0259n bil\u0259n t\u0259k-t\u00fck aliml\u0259rind\u0259n biri. Ali m\u0259kt\u0259b\u0259 s\u0259n\u0259d ver\u0259r\u0259k\u0259n savad\u0131 yoxlan\u0131laraq bird\u0259n-bir\u0259 be\u015finci kursa q\u0259bul edil\u0259n K\u0259rimov m\u00fcharib\u0259 vaxt\u0131 h\u0259rbi sursatlar\u0131n v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f m\u0259rmil\u0259rinin haz\u0131rlanmas\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olsa da, sonradan \u00f6mr\u00fcn\u00fc tamamil\u0259 elm\u0259 h\u0259sr edib. O ballistik raketl\u0259rin radio\u00f6l\u00e7m\u0259 sah\u0259sind\u0259, kosmik parametrl\u0259rin v\u0259 aparatlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm elmi k\u0259\u015ffl\u0259r\u0259 imza atm\u0131\u015fd\u0131r. \u201cBaykonur\u201c kosmodromu v\u0259 NASA b\u0259zi i\u015fl\u0259rind\u0259 akademik, general-leytenant K\u0259rim K\u0259rimova \u00e7ox minn\u0259tdard\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>BMT-nin q\u0259tnam\u0259l\u0259ri. <\/strong><\/p>\n<p>Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259si BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131n\u0131n daim diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 olmu\u015fdur. M\u00fcnaqi\u015f\u0259y\u0259 dair T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131n\u0131n q\u0259bul etdiyi 1993-c\u00fc il 30 aprel tarixli 822 n\u00f6mr\u0259li, 1993-c\u00fc il 29 iyul tarixli 853 n\u00f6mr\u0259li, 1993-c\u00fc il 14 oktyabr tarixli 874 n\u00f6mr\u0259li, 1993-c\u00fc il 11 noyabr tarixli 884 n\u00f6mr\u0259li q\u0259tnam\u0259l\u0259rd\u0259, T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131 S\u0259drinin 7 b\u0259yanat\u0131nda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n suverenliyi v\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f regionunun Az\u0259rbaycana m\u0259nsublu\u011fu t\u0259sdiq edilmi\u015f, \u0259razil\u0259rin \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00fcc t\u0259tbiqinin yolverilm\u0259zliyi qeyd edilmi\u015f, Az\u0259rbaycan\u0131n i\u015f\u011fal edilmi\u015f b\u00fct\u00fcn rayonlar\u0131ndan i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin d\u0259rhal, tam v\u0259 qeyd-\u015f\u0259rdsiz \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 t\u0259l\u0259bi qoyulmu\u015f, qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n v\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259rin do\u011fma y\u00fcrd-yuvalar\u0131na qay\u0131tmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259rait yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n z\u0259ruriliyi g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir. Bu q\u0259tnam\u0259l\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razi toxunulmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yenid\u0259n t\u0259sdiq ed\u0259r\u0259k, d\u0259rhal at\u0259\u015fk\u0259s elan olunmas\u0131, h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlara son qoyulmas\u0131 v\u0259 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u0259razisind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 t\u0259l\u0259bl\u0259rini ir\u0259li s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, m\u0259lum q\u0259tnam\u0259l\u0259rin m\u00fcdd\u0259alar\u0131 indiy\u0259 kimi yerin\u0259 yetirilm\u0259mi\u015fdir. Az\u0259rbaycanda humanitar v\u0259ziyy\u0259tin ciddi \u015f\u0259kild\u0259 pisl\u0259\u015fm\u0259si v\u0259 qa\u00e7q\u0131n v\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259rin say\u0131n\u0131n 1 milyondan ke\u00e7diyind\u0259n d\u0259rin narahatl\u0131q hissi ke\u00e7ir\u0259r\u0259k, BMT-nin Ba\u015f Assambleyas\u0131 1993-c\u00fc ild\u0259 ke\u00e7irdiyi 85 -ci plenar iclas\u0131nda \u201cAz\u0259rbaycanda olan qa\u00e7q\u0131n v\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259r\u0259 f\u00f6vq\u0259lad\u0259 beyn\u0259lxalq yard\u0131m\u0131n g\u00f6st\u0259rilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d Q\u0259tnam\u0259 (A\/RES\/48\/114) q\u0259bul etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi torpaqlar\u0131<\/strong><\/p>\n<p>\u015eimali Azerbaycan torpaqlar (i$gal alt\u00ecnda olan torpaqlar(Qarabag torpag\u00ec),Daha \u00f6nce i$gal olunan torpaqlar Zengezur,G\u00f6y\u00e7e ve s),Qerbi Azerbaycan (indiki Ermenistan),Dag\u00ecstan\u00ecn cenub rayonlar\u00ec (Zencandan Derbende qeder),G\u00fcrc\u00fcstan\u00ecn Alazan (Qan\u00ecx) vadisi,K\u00fcr-Araz \u00e7aylar\u00ec aras\u00ecndak\u00ec torpaqlar,Azerbaycan\u00ecn cenub torpaqlar\u00ec,Erdebil, T\u0259briz v\u0259 s.<\/p>\n<p><strong>Z\u0259ngilan rayonu\u00a0\u2014<\/strong>\u00a0Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda\u00a0inzibati-\u0259razi vahidi.\u00a0Ki\u00e7ik Qafqaz\u00a0da\u011f silsil\u0259sinin c\u0259nub-\u015f\u0259rqind\u0259,\u00a0Araz\u00a0\u00e7ay\u0131n\u0131n sol sahilind\u0259 yerl\u0259\u015fir. Q\u0259rbd\u0259 v\u0259 \u015fimal-q\u0259rbd\u0259\u00a0Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n\u00a0S\u00fcnik m\u0259rzi\u00a0il\u0259, c\u0259nubda v\u0259 c\u0259nub-\u015f\u0259rqd\u0259\u00a0\u0130ran \u0130slam Respublikas\u0131n\u0131n\u00a0\u015e\u0259rqi Az\u0259rbaycan ostan\u0131\u00a0il\u0259 h\u0259ms\u0259rh\u0259ddir. Sah\u0259si 707\u00a0km\u00b2, \u0259halisi 39.660 n\u0259f\u0259rdir (01.01.2014).<\/p>\n<p>\u0130nzibati m\u0259rk\u0259zi\u00a0Z\u0259ngilan\u00a0\u015f\u0259h\u0259ridir. K\u00f6hn\u0259 ad\u0131 Pir\u00e7ivan<\/p>\n<p>Rayon 1930-cu ild\u0259 t\u0259\u015fkil olunmu\u015fdur<\/p>\n<p>Abid\u0259l\u0259r: Koro\u011flu da\u015f\u0131, Bartaz q\u0131z qalas\u0131, Hacall\u0131 dair\u0259vi b\u00fcrc\u00fc XIV \u0259sr.<\/p>\n<p>XX \u0259srin 80-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 rayonun m\u0259rk\u0259zi stadionu dahi Az\u0259rbaycan \u015fairi\u00a0S\u0259m\u0259d Vur\u011funun\u00a0ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131b.<\/p>\n<p>Tan\u0131nm\u0131\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r: M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fs\u0259dov-General Mayor, \u015fahmat\u00e7\u0131 \u015e\u0259hriyyar M\u0259mm\u0259dyarov.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Multikulturalizm-<\/strong> multikulturalizm termini siyasi terminini kimi ilk d\u0259f\u0259 avstraliya miqrasiya naziri Al Kresbu 1970-d\u0259 i\u015fl\u0259dib. Multikulturalizm m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259si, h\u0259r k\u0259sin m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin, etnik v\u0259 dini d\u0259y\u0259rl\u0259rinin eyni s\u0259viyy\u0259d\u0259 inki\u015fafi, m\u0259kt\u0259b, q\u0259zet, jurnal a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259kdir. multikulturalizm assimliyasiyan\u0131 inkar edir. Assimliyasiya ki\u00e7ik m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rin hakim m\u0259d\u0259niyy\u0259td\u0259 \u0259ridilm\u0259sidi. multinin \u0259sas\u0131n\u0131 demokratiya t\u0259\u015fkil edir. \u0130lk d\u0259f\u0259 q\u0259rbi avropa ve \u015fimali amerika da m\u00f6vcud olub.<\/p>\n<p>Amerika modeli- 60 c\u0131 ill\u0259rd\u0259 anqlo-saksonlar \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edirdi. V\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q v\u0259 immiqrasiya qanunlar\u0131 anqlo-saksonlar\u0131n m\u00f6vqeyini z\u0259ifl\u0259tdi v\u0259 multikulturalizm yarand\u0131.<\/p>\n<p>\u0130svec modeli-d\u00f6vl\u0259t n\u0259zar\u0259t edir. \u018fcn\u0259bil\u0259r\u0259 se\u00e7ki h\u00fcququ verildi. \u0130mmiqrasiya qanunu q\u0259bul edildi. Kanada modeli- burda assimliyasiyaya yol verilmir. H\u0259r bir m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259 \u015f\u0259rait yarad\u0131l\u0131r. \u0130rqi, dini, dil bax\u0131mdan he\u00e7 kim\u0259 f\u0259rq qoyulmur.<\/p>\n<p>Q\u0259rb d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri \u00f6z maraqlar\u0131na uy\u011fun d\u0259y\u0259rl\u0259rinin z\u0259if \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 t\u0259bli\u011fat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 bu \u00fcsuldan istifad\u0259 edirl\u0259r. Britaniya, Almaniya v\u0259 Fransa kimi d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin liderl\u0259ri Avropada multikulturalizm siyas\u0259tinin u\u011fursuzlu\u011fa d\u00fc\u00e7ar oldu\u011funu v\u0259 bu siyas\u0259td\u0259n imtina etdikl\u0259rini bildirdil\u0259r. Avropada multikulturalizmin b\u00f6hran\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bi onunla ba\u011fl\u0131d\u0131r ki, m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259raras\u0131 t\u0259bii intiqrasiya prosesind\u0259 miqrantlar\u0131n g\u0259tirdiyi m\u0259d\u0259niyy\u0259t daha g\u00fccl\u00fc oldu. Avropa iki probleml\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131: Birinci m\u00fcs\u0259lmanlar yerli m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259 inteqrasiyaya getm\u0259di. \u018fksin\u0259 avropal\u0131larda islama y\u00f6n\u0259lm\u0259 prosesi ba\u015fland\u0131. \u00dcst\u0259g\u0259l, m\u00fcs\u0259lmanlar aras\u0131nda t\u0259bii art\u0131m s\u0259viyy\u0259sinin y\u00fcks\u0259k olmas\u0131 Avropa liderl\u0259rini narahat etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. M\u00fcs\u0259lman icmas\u0131n\u0131n say\u0131n\u0131n artmas\u0131nda \u0259sas t\u0259hl\u00fck\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, islam\u0131n mahiyy\u0259tind\u0259 d\u00f6vl\u0259tin islamla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 dayan\u0131r. H\u0259r bir m\u00fcs\u0259lman c\u0259miyy\u0259tinin yekun h\u0259d\u0259fi islam d\u00f6vl\u0259tind\u0259 ya\u015famaq ist\u0259yidir. \u0130kinci problem is\u0259 get-ged\u0259 a\u011f d\u0259rili irqin azalmas\u0131 v\u0259 t\u0259bii art\u0131m hesab\u0131na qarad\u0259rilil\u0259rin say\u0131n\u0131n durmadan artmas\u0131 idi. Bu tendensiya perspektivd\u0259 Avropada a\u011f d\u0259rili irqin yoxa \u00e7\u0131xmas\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259sini yarad\u0131r. Q\u0259rbin \u0259halinin humanist yolla azalmas\u0131na istiqam\u0259tl\u0259nmi\u015f t\u0259bli\u011fat\u0131 Avropan\u0131n k\u00f6kl\u00fc \u0259halisind\u0259 \u00f6z t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rdi. Ail\u0259 planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, qad\u0131n ki\u015fi b\u0259rab\u0259rliyi, cinsi azl\u0131qlar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131, gender probleml\u0259ri, qad\u0131n\u0131n c\u0259miyy\u0259td\u0259 rolunun artmas\u0131 v\u0259 s. kimi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u0259slind\u0259 do\u011fum s\u0259viyy\u0259sinin a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131nmas\u0131na hesblan\u0131b. Lakin miqrantlar bu d\u0259y\u0259rl\u0259ri ist\u0259nil\u0259n s\u0259viyy\u0259d\u0259 m\u0259nims\u0259m\u0259dikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259tic\u0259d\u0259 Avropa \u0259halisi azalma\u011fa, miqrantlar\u0131n say\u0131 is\u0259 artma\u011fa ba\u015flad\u0131. Bu is\u0259 q\u0259rb m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin get-ged\u0259 assimilyasiya olunmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>AXC-d\u0259 ilk parlament v\u0259 onun s\u0259dri<\/strong><\/p>\n<p>1918-ci il dekabr\u0131n 7-d\u0259 saat 13-d\u0259\u00a0Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yevin\u00a0q\u0131zlar m\u0259kt\u0259binin binas\u0131nda (haz\u0131rda F\u00fczuli ad\u0131na \u018flyazmalar \u0130nstitutunun yerl\u0259\u015fdiyi bina)\u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0Parlamentinin t\u0259nt\u0259n\u0259li a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 oldu. Bu, b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lman \u015f\u0259rqind\u0259 o d\u00f6vr\u00fcn \u0259n demokratik prinsipl\u0259ri \u0259sas\u0131nda formala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ilk parlament idi. &#8220;M\u00fcsavat&#8221; fraksiyas\u0131n\u0131n t\u0259klifi il\u0259\u00a0\u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov\u00a0parlamentin s\u0259dri,\u00a0H\u0259s\u0259n b\u0259y A\u011fayev\u00a0is\u0259 onun birinci m\u00fcavini se\u00e7ildi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>2-ci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si n\u0259 vaxt ba\u015flay\u0131b v\u0259 ba\u015fa \u00e7at\u0131b? <\/strong><\/p>\n<p>1939-45<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>D\u00f6vl\u0259t r\u0259mzl\u0259ri v\u0259 onlar\u0131n m\u0259nalar\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t r\u0259mzl\u0259ri Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t bayra\u011f\u0131, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t gerbi v\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t himnidir.<\/p>\n<p><strong> Az\u0259rbaycanda \u00fc\u00e7r\u0259ngli d\u00f6vl\u0259t bayra\u011f<\/strong>\u0131 1918-ci il noyabr ay\u0131n\u0131n 9-da Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti h\u00f6kum\u0259tinin q\u0259rar\u0131 il\u0259 q\u0259bul edilmi\u015fdir. Bayraq suverenliyin r\u0259mzidir.1920-ci il aprelin 28-d\u0259 Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti s\u00fcqut etdikd\u0259n v\u0259 Sovet hakimiyy\u0259ti qurulduqdan sonra Az\u0259rbaycanda bu bayraqdan imtina edilmi\u015fdir.<br \/>\n1991-ci il fevral ay\u0131n\u0131n 5-d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Ali Soveti \u00fc\u00e7r\u0259ngli bayra\u011f\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t bayra\u011f\u0131 kimi q\u0259bul edilm\u0259si haqq\u0131nda q\u0259rar vermi\u015fdir.Bayraq h\u0259r biri dig\u0259rin\u0259 b\u0259rab\u0259r end\u0259 v\u0259 \u00fcf\u00fcqi v\u0259ziyy\u0259td\u0259 \u0259ks olunmu\u015f \u00fc\u00e7 r\u0259ngli zolaqdan ibar\u0259tdir. Yuxar\u0131 zolaq mavi, orta zolaq q\u0131rm\u0131z\u0131, a\u015fa\u011f\u0131 zolaq is\u0259 ya\u015f\u0131l r\u0259ngd\u0259dir. <strong>Mavi r\u0259ng t\u00fcrk (Az\u0259rbaycan) xalq\u0131na, q\u0131rm\u0131z\u0131 r\u0259ng azadl\u0131q, demokratiya v\u0259 insan h\u00fcquqlar\u0131, ya\u015f\u0131l r\u0259ng is\u0259 \u0130slam sivilizasiyas\u0131na m\u0259xsuslu\u011fun r\u0259mzi m\u0259nalar\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r. <\/strong>Q\u0131rm\u0131z\u0131 r\u0259ngli zola\u011f\u0131n ortas\u0131nda bayra\u011f\u0131n h\u0259r iki \u00fcz\u00fcnd\u0259 a\u011f r\u0259ngli aypara v\u0259 s\u0259kkiz gu\u015f\u0259li ulduz t\u0259svir olunmu\u015fdur. S\u0259kkiz gu\u015f\u0259li ulduz t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n s\u0259kkiz m\u00fcxt\u0259lif qolunun r\u0259mzi \u0259ksidir. Bayra\u011f\u0131n eni v\u0259 uzunlu\u011fu 1:2 nisb\u0259tind\u0259dir.<\/p>\n<p><strong> Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t gerbi &#8211;<\/strong><em>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Ali Soveti 1993-c\u00fc il yanvar\u0131n 19-da q\u0259bul etdiyi<\/em> Konstitusiya Qanunu il\u0259 1919-1920-ci ill\u0259rd\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015f D\u00f6vl\u0259t gerbi layih\u0259l\u0259rind\u0259n birini m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rl\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t gerbi kimi t\u0259sdiq etmi\u015fdir.Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t gerbi Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin m\u00fcst\u0259qilliyi r\u0259mzidir. D\u00f6vl\u0259t gerbi pal\u0131d budaqlar\u0131ndan v\u0259 s\u00fcnb\u00fcll\u0259rd\u0259n ibar\u0259t q\u00f6vs\u00fcn \u00fcz\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u015f\u0259rq qalxan\u0131n\u0131n t\u0259svirind\u0259n ibar\u0259tdir. Qalxan\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t bayra\u011f\u0131n\u0131n r\u0259ngl\u0259ri fonunda s\u0259kkizgu\u015f\u0259li ulduz,ulduzun m\u0259rk\u0259zind\u0259 alov t\u0259sviri vard\u0131r.Gerbd\u0259ki ulduz bayraqda oldu\u011fu kimi eyni r\u0259mzi m\u0259nan\u0131n &#8211; t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n s\u0259kkiz m\u00fcxt\u0259lif qolunun r\u0259mzi \u0259ksidir. K\u0259narlar\u0131 q\u0131z\u0131l\u0131 r\u0259ngli zolaqla h\u00fcdudlanan s\u0259kkiz gu\u015f\u0259li ulduz \u00fc\u00e7 r\u0259ngli: ya\u015f\u0131l (a\u015fa\u011f\u0131), q\u0131rm\u0131z\u0131 (orta) v\u0259 mavi (yuxar\u0131) dair\u0259vi zolaqlar\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 \u0259ks olunur. Bu r\u0259ngl\u0259r bayraqdak\u0131 r\u0259ngl\u0259rin da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 eyni r\u0259mzi m\u0259nan\u0131n ifad\u0259sidir. Ulduzun b\u00fct\u00fcn gu\u015f\u0259l\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 mavi dair\u0259vi zola\u011f\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0131z\u0131l\u0131 r\u0259ngd\u0259 s\u0259kkiz ki\u00e7ik n\u00f6qt\u0259 \u0259ks olunmu\u015fdur. M\u0259rk\u0259zd\u0259ki iri ulduzun ortas\u0131nda alov \u015f\u0259kli t\u0259svir olunmu\u015fdur. Alov \u00f6lk\u0259nin dig\u0259r r\u0259mzi ad\u0131n\u0131n &#8211; Odlar Yurdunun ifad\u0259sidir. Alov h\u0259m\u00e7inin azadl\u0131\u011f\u0131n r\u0259mzi ifad\u0259sidir. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fdir\u0259n q\u0131z\u0131l\u0131 r\u0259ngli dair\u0259 s\u00fcnb\u00fcll\u0259rin v\u0259 pal\u0131d budaqlar\u0131n\u0131n t\u0259svirl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t q\u00f6vs\u00fcn \u00fcz\u0259rind\u0259 \u0259ks olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t Himni.<\/strong> 1920-ci il yanvar\u0131n 30-da Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin Nazirl\u0259r \u015euras\u0131 C\u00fcmhuriyy\u0259tin milli himninin haz\u0131rlanmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul etdi v\u0259 bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 Xalq Maarif Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fcsabiq\u0259 elan edildi. Lakin 1920-ci il aprelin 28-d\u0259 Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin s\u00fcqutu Az\u0259rbaycan\u0131n milli himnini q\u0259bul etm\u0259y\u0259 imkan verm\u0259di.1992-ci il may\u0131n 27-d\u0259 parlament &#8220;Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t himni haqq\u0131nda&#8221; Qanun q\u0259bul etdi. Qanuna \u0259sas\u0259n, 1919-cu ild\u0259 b\u00f6y\u00fck b\u0259st\u0259kar \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov v\u0259 \u015fair \u018fhm\u0259d Cavad t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259rtib edilmi\u015f &#8220;Az\u0259rbaycan mar\u015f\u0131&#8221; Az\u0259rbaycan\u0131n D\u00f6vl\u0259t himni kimi t\u0259sdiq edildi.D\u00f6vl\u0259t hmini AZE d\u00f6vl\u0259tinin, onun m\u00fcst\u0259qilliyinin v\u0259 milli birliyinin m\u00fcq\u0259dd\u0259s r\u0259mzidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Hesen bey Agayev kimdir?<\/strong><\/p>\n<p>A\u011fayev H\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259\u015f\u0259di H\u00fcseyn b\u0259y o\u011flu \u2014 ictimai- siyasi xadim, jurnalist, h\u0259kim, m\u00fc\u0259llim, Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131 parlamentinin s\u0259dr m\u00fcavinidir.H\u0259s\u0259n b\u0259y A\u011fayev 1875-ci ild\u0259 G\u0259nc\u0259d\u0259 anadan olmu\u015fdur.1918-ci il may\u0131n 28-d\u0259 Tiflisd\u0259 Az\u0259rbaycan Milli \u015euras\u0131n\u0131n<br \/>\niclas\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130stiqlal B\u0259yannam\u0259si q\u0259bul edil\u0259rk\u0259n H\u0259s\u0259n b\u0259y A\u011fayev Milli \u015euran\u0131n s\u0259dri M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259nin m\u00fcavini olmu\u015fdur v\u0259 bu tarixi hadis\u0259d\u0259 birba\u015fa i\u015ftirak etmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyi haqq\u0131nda \u0130stiqlal b\u0259yannam\u0259sini ilk olaraq H\u0259s\u0259n b\u0259y A\u011fayev imzalam\u0131\u015fd\u0131r. 1918-\u0441i il, iyunun 16-da Az\u0259rbaycan Milli \u015euras\u0131 v\u0259 H\u00f6kum\u0259ti G\u0259nc\u0259y\u0259 k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015fd\u00fcr. \u0130yunun 17-d\u0259 burada ke\u00e7iril\u0259n ilk iclas\u0131nda Milli \u015eura yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259tl\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq, f\u0259aliyy\u0259tini m\u00fcv\u0259qq\u0259ti olaraq dayand\u0131rm\u0131\u015f,<br \/>\nb\u00fct\u00fcn hakimiyy\u0259ti yeni yarad\u0131lm\u0131\u015f H\u00f6kum\u0259t\u0259 vermi\u015fdir. Az\u0259rbaycan<br \/>\nParlamentinin 1918-ci il dekabr\u0131n 7-d\u0259 Bak\u0131da t\u0259nt\u0259n\u0259li a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131na q\u0259d\u0259r H\u0259s\u0259n b\u0259y Az\u0259rbaycan D\u0259mir Yolu \u0130dar\u0259sinin ba\u015f h\u0259kimi v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Dekabrda Parlament s\u0259drinin m\u00fcavini se\u00e7ilmi\u015f, s\u0259dr \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov Bak\u0131da olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 2 fevral 1920-ci il\u0259d\u0259k s\u0259dr v\u0259zif\u0259sini icra etmi\u015fdir.<br \/>\nC\u00fcmhuriyy\u0259tin s\u00fcqutundan sonra Tiflis\u0259 getmi\u015fdir. 19 iyul 1920-ci ild\u0259 Tiflisd\u0259 F\u0259t\u0259li xan Xoyskini q\u0259tl\u0259 yetir\u0259n erm\u0259ni muzdlu qatilin g\u00fcll\u0259siyl\u0259 \u015f\u0259hid olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Mehriban Eliyeve hansi saheler uzre Yunesconun xo\u015fm\u0259ramli s\u0259firidir?<\/strong><\/p>\n<p>2004-c\u00fc ilin sentyabr\u0131nda Mehriban \u018fliyeva \u0259n\u0259n\u0259vi musiqinin, \u0259d\u0259biyyat v\u0259 poeziyan\u0131n inki\u015faf\u0131na verdiyi t\u00f6hf\u0259l\u0259r\u0259, musiqi t\u0259hsili v\u0259 d\u00fcnya m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rinin m\u00fcbadil\u0259si sah\u0259sind\u0259ki xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 v\u0259 YUNESKO-nun ideyalar\u0131na g\u00f6st\u0259rdiyi sadiqliy\u0259 g\u00f6r\u0259 bu T\u0259\u015fkilat\u0131n \u015fifahi \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r v\u0259 musiqi \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri sah\u0259sind\u0259 Xo\u015fm\u0259raml\u0131 s\u0259firi ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Sivilizasiyalararas\u0131 dialoq daxil olmaqla, m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rd\u0259 geni\u015f miqyasl\u0131 v\u0259 f\u0259dakar f\u0259aliyy\u0259tin\u0259, qay\u011f\u0131ya ehtiyac\u0131 olan u\u015faqlara diqq\u0259tin\u0259, onlar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f \u015f\u0259raitinin yax\u015f\u0131la\u015fmas\u0131na, t\u0259hsil\u0259, h\u0259m\u00e7inin islam al\u0259mind\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259r\u0259r\u0259 b\u00f6y\u00fck d\u0259st\u0259yin\u0259 g\u00f6r\u0259 xan\u0131m M. \u018fliyeva 2006-c\u0131 il noyabr\u0131n 4-d\u0259 \u0130SESKO-nun Xo\u015fm\u0259raml\u0131 S\u0259firi ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Sahdeniz 2.<\/strong><\/p>\n<p>2013 cu il dekabrin 17 de Bakida Sahdeniz-2 layihesi uzre yekun investisiya qerari qebul edildi ve muvafiq senedler imzalandi. Dovlet ba\u015fcimiz cenab Ilham Eliyev bu hadiseni 1994cu il 20 sentyabr hadisesi ile muqayise ederek bildirmi\u015fdirki eyer 1994-cu ilde esrin muqavilesi imzalanmi\u015fdirsa biz bugun 21ci esrin muqavilesini imzalayiriq. bununla da Azerbaycan qazinin 2018 den Turkiyeye, 2019 dan Avropa bazarina catdirilacagi gozlenilir. layiheye gore 16 milyard kub metr qazin ixraci nezerde tutulur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Tap layihesi.<\/strong><\/p>\n<p>M\u0259lum oldu\u011fu kimi, &#8220;\u015eahd\u0259niz&#8221; Konsorsiumu Az\u0259rbaycan qaz\u0131n\u0131 Avropaya n\u0259ql ed\u0259c\u0259k layih\u0259 kimi Trans-Adriatik Qaz K\u0259m\u0259rini (Trans-Adriatik Pipeline (TAP)) se\u00e7ib. Qeyd ed\u0259k ki, TAP layih\u0259si C\u0259nubi Qafqaz Qaz K\u0259m\u0259rinin (Bak\u0131-Tbilisi-\u018frzurum) v\u0259 Trans-Anadolu Qaz K\u0259m\u0259rinin (TANAP) davam\u0131 olub, &#8220;\u015eahd\u0259niz-2&#8221; yata\u011f\u0131ndak\u0131 qaz\u0131n Yunan\u0131stan v\u0259 Albaniya vasit\u0259sil\u0259, Adriatik d\u0259nizi il\u0259 \u0130taliyan\u0131n c\u0259nubuna, oradan da Q\u0259rbi Avropaya n\u0259qlini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur. Bu k\u0259m\u0259rl\u0259 ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 ild\u0259 10 milyard, daha sonra is\u0259 20 milyard kubmetr\u0259 yax\u0131n qaz\u0131n n\u0259ql edilm\u0259si g\u00f6zl\u0259nilir. Az\u0259rbaycan qaz\u0131n\u0131n bu k\u0259m\u0259r vasit\u0259sil\u0259 2019-cu ild\u0259 Avropaya \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 planla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. M\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, X\u0259z\u0259r qaz\u0131n\u0131 Avropaya Adriatik d\u0259nizinin dibi il\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq ideyas\u0131n\u0131 ilk d\u0259f\u0259 2003-c\u00fc ild\u0259 \u0130sve\u00e7in &#8220;Axpo&#8221; \u015firk\u0259ti ir\u0259li s\u00fcr\u00fcb. Bel\u0259likl\u0259, 10 il \u0259rzind\u0259 apar\u0131lan ara\u015fd\u0131rmalar v\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 ideya reall\u0131\u011fa \u00e7evrilm\u0259k \u00fczr\u0259dir. Layihe barede sazi\u015f 30 iyun 2013 c\u00fc ild\u0259 imzalanib. Hazirda TAP-\u0131n 3 sehmdari var- Almaniya, Isvec, Norvec.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>O hansi olkedir ki yazili Konstitusiaya malik deyil?<\/strong><\/p>\n<p>Boyuk Britaniya.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>AR Konstitusiyan\u0131n h\u00fcquqi xass\u0259l\u0259rin\u0259 neler daxildir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; alilik<\/p>\n<p>&#8211; \u0259n y\u00fcks\u0259k h\u00fcquqi q\u00fcvv\u0259y\u0259 malik olmas\u0131<\/p>\n<p>&#8211; h\u00fcquqi sistemin \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil etm\u0259si<\/p>\n<p>&#8211; x\u00fcsusi h\u00fcquqi m\u00fchafiz\u0259si<\/p>\n<p>&#8211; q\u0259bul edilm\u0259si, \u0259lav\u0259 v\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r edilm\u0259sinin x\u00fcsusi qaydas\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Dovlet ve Respublika deyende ne basa dusursuz?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Respublika h<\/strong>akimiyyet orqanlarinin xalq terefinden secildiyi idareetme formasidir. <strong>Dovlet<\/strong> mueyyen erazide ya\u015fayan ali hakimiyyet orqanlarinda temsil olunan insanlarin birliyidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Azerbaycan-Ermenistan munasibetlerinin tarixi kokleri. <\/strong><\/p>\n<p>Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si \u2014 1991-1994-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f \u0259razisi \u00fcst\u00fcnd\u0259 Erm\u0259nistanla Az\u0259rbaycan aras\u0131nda \u015fidd\u0259tli h\u0259rbi ixtilaf. M\u00fcharib\u0259 1988-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq Erm\u0259nistan SSR-in Az\u0259rbaycan SSR-\u0259 qar\u015f\u0131 ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcy\u00fc \u0259razi iddialar\u0131na \u0259saslanan Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin davam\u0131 olmu\u015fdur. H\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar 1994-c\u00fc ilin may ay\u0131nda Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259nistan aras\u0131nda imzalanm\u0131\u015f at\u0259\u015fk\u0259sl\u0259 ba\u015fa \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130xtilaf\u0131n n\u0259tic\u0259sind\u0259 30.000 yax\u0131n insane h\u0259lak olmu\u015f, Az\u0259rbaycan\u0131n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f \u0259razisi v\u0259 \u0259traf\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n 7 inzibati rayonu Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin i\u015f\u011fal\u0131na m\u0259ruzqalm\u0131\u015fd\u0131r. C\u0259nubi Qafqaz\u0131n iki d\u00f6vl\u0259ti aras\u0131ndak\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259 1988-ci ild\u0259, Erm\u0259nistan\u0131n Az\u0259rbaycana \u0259razi iddialar\u0131 \u015f\u0259klind\u0259 ba\u015flay\u0131b. Az\u0259rbaycan 20% \u0259razisi \u2013 ke\u00e7mi\u015f Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259ti v\u0259 ona yax\u0131n 7 inzibati rayon Erm\u0259nistan Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin i\u015f\u011fal\u0131 alt\u0131ndad\u0131r. 1994-c\u00fc ilin may\u0131nda t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda at\u0259\u015fk\u0259s imzalan\u0131b v\u0259 Rusiya, Fransa v\u0259 AB\u015e kimi d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin h\u0259ms\u0259drlik etdiyi AT\u018fT-in Minsk qrupunun vasit\u0259\u00e7iliyi alt\u0131nda ba\u015flan\u0131lan s\u00fclh dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131 h\u0259l\u0259d\u0259 u\u011fursuz \u015f\u0259kild\u0259 davam edir. \u0130\u015f\u011fal alt\u0131nda olan Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rinin qeyd-\u015f\u0259rtsiz bo\u015fald\u0131lmas\u0131 haqda BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilmi\u015f d\u00f6rd q\u0259tnam\u0259 Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n icra edilm\u0259mi\u015f olaraq qal\u0131r. M\u00fcharib\u0259 ill\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycana b\u00f6y\u00fck maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi z\u0259r\u0259r d\u0259ymi\u015f, \u00e7oxu g\u00fcnahs\u0131z dinc sakin olan 30 min az\u0259rbaycanl\u0131 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259tl edilmi\u015f, bir milyona yax\u0131n insane qa\u00e7q\u0131n v\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. \u0130\u015f\u011fal edilmi\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 600 m\u0259kt\u0259b, 65 pe\u015f\u0259 m\u0259kt\u0259bi v\u0259 700 s\u0259hiyy\u0259 obyekti Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Erm\u0259nistandan k\u00fctl\u0259vi deportasiyas\u0131 1988-ci ilin yanvar ay\u0131ndan etibar\u0259n, SSR\u0130-nin ali r\u0259hb\u0259rliyinin d\u0259st\u0259yin\u0259 arxalanan erm\u0259nil\u0259r Erm\u0259nistan SSR-d\u0259 ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n tarixi torpaqlar\u0131ndan k\u00fctl\u0259vi deportasiyas\u0131na ba\u015flay\u0131rlar. Erm\u0259nistandan qovulan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ilk dal\u011fas\u0131 1988-ci yanvar\u0131n 25-d\u0259 Az\u0259rbaycana yeti\u015fir. 1988-ci il fevral\u0131n 19-dan etibar\u0259n \u0130r\u0259vanda k\u00fctl\u0259vi mitinql\u0259r ba\u015flan\u0131r.Bu proses 1989-cu ild\u0259 ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131r, h\u0259min ill\u0259r \u0259rzind\u0259 220 000-d\u0259n \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131 deportasiyaya m\u0259ruz qal\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Maliyy\u0259 n\u0259dir?<\/strong><\/p>\n<p>Maliyy\u0259 &#8212; \u00a0\u0130qtisad elminin bir qolu say\u0131l\u0131r v\u0259 elmi fondlar\u0131n idar\u0259 edilm\u0259si il\u0259 m\u0259\u015f\u011fuldur. Maliyy\u0259 biznes maliyy\u0259si, f\u0259rdi maliyy\u0259 v\u0259 ictimai maliyy\u0259ni \u0259hat\u0259 edir. Maliyy\u0259y\u0259 pul y\u0131\u011f\u0131m\u0131 v\u0259 ad\u0259t\u0259n, pulun borc verilm\u0259si d\u0259 daxildir. \u018fsas\u0259n, zaman, pul v\u0259 risk anlay\u0131\u015flar\u0131 v\u0259 onlar\u0131n bir-biri il\u0259 \u0259laq\u0259si il\u0259 m\u0259\u015f\u011fuldur. Eyni zamanda, pulun x\u0259rcl\u0259nm\u0259si v\u0259 b\u00fcdc\u0259nin haz\u0131rlanmas\u0131 il\u0259 d\u0259 m\u0259\u015f\u011fuldur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>122.Kredit n\u0259dir?<\/strong><\/p>\n<p>Kredit\u00a0\u2014 (lat.\u00a0creditum) &#8211; ba\u011flanm\u0131\u015f m\u00fcqavil\u0259y\u0259 uy\u011fun olaraq qaytar\u0131lmaq, m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcdd\u0259t\u0259 (m\u00fcdd\u0259tin uzad\u0131lmas\u0131 h\u00fcququ il\u0259) v\u0259 faizl\u0259r (komisyon haqqlar) \u00f6d\u0259nilm\u0259k \u015f\u0259rti il\u0259, t\u0259minatla v\u0259 ya t\u0259minats\u0131z m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259bl\u0259\u011fd\u0259 borc veril\u0259n\u00a0pul\u00a0v\u0259saitidir. H\u0259min \u015f\u0259rtl\u0259rl\u0259 pul v\u0259saitinin verilm\u0259si haqq\u0131nda g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f h\u0259r hans\u0131 \u00f6hd\u0259lik, qarantiya, z\u0259man\u0259t, borc qiym\u0259tli ka\u011f\u0131zlar\u0131n\u0131n diskontla v\u0259 ya\u00a0faizl\u0259r al\u0131nmaqla sat\u0131n al\u0131nmas\u0131 v\u0259 m\u00fcqavil\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n h\u0259r hans\u0131 formada verilmi\u015f v\u0259saitin qaytar\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etm\u0259kl\u0259 ba\u011fl\u0131 dig\u0259r h\u00fcquq da kredit anlay\u0131\u015f\u0131na aiddir.Bu anlay\u0131\u015fa\u00a0Bank\u00a0f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259dar birba\u015fa v\u0259 ya dolay\u0131 yol il\u0259 Bank t\u0259r\u0259find\u0259n na\u011fd pul \u015f\u0259klind\u0259 veril\u0259n ssudalar, yaxud Bank t\u0259r\u0259find\u0259n \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259n \u00f6hd\u0259likl\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n overdraftlar, akkreditivl\u0259r, qarantiyalar v\u0259 sair g\u00f6zl\u0259nil\u0259n v\u0259 g\u00f6zl\u0259nilm\u0259y\u0259n \u00f6hd\u0259likl\u0259r aiddir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>B\u0259st\u0259karlar<\/strong><\/p>\n<p>As\u0259f Zeynall\u0131, Emin Sabito\u011flu, F\u0259rhad B\u0259d\u0259lb\u0259yli, Qara Qarayev, \u015e\u0259fiq\u0259 Axundova, \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov<\/p>\n<p>\u015eopen-Pol\u015fa<\/p>\n<p>Bethoven-Almaniya<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u015eairl\u0259r<\/strong><\/p>\n<p>Molla V\u0259li Vidad, Molla P\u0259nah Vaqif, Mirz\u0259 \u015e\u0259fi Vazeh, Xur\u015fidbanu Nat\u0259van, S\u0259m\u0259d Vur\u011fun, Cabir Novruz, Z\u0259limxan Yaqub<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Yaz\u0131\u00e7\u0131lar<\/strong><\/p>\n<p>Abbas S\u0259hh\u0259t, Baba V\u0259ziro\u011flu, Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli, \u018fkr\u0259m \u018fylisli<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>R\u0259ssamlar<\/strong><\/p>\n<p>Pikasso, Mikalencelo, S\u0259ttar B\u0259hlulzad\u0259, To\u011frul N\u0259rimanob\u0259yov<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u015eahmat\u00e7\u0131lar:<\/strong><\/p>\n<p>Teymur R\u0259c\u0259bov, \u015e\u0259hriyar M\u0259mm\u0259dov, V\u00fcqar H\u0259\u015fimov, Maqnus Karlsen, Veselin Topalov,<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>C\u0259nubi Az\u0259rbaycan \u015fair v\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131<\/strong><\/p>\n<p>X\u0259tib T\u0259brizi, M\u0259h\u0259mm\u0259d H\u00fcseyn \u015e\u0259hriyar, Q\u0259tran T\u0259brizi, Piruz Dil\u0259n\u00e7i.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q m\u0259fkur\u0259si-<\/strong>az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideyas\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini qorumaq, demokratik inki\u015faf\u0131 t\u0259min etm\u0259kl\u0259 b\u0259rab\u0259r, davakar mill\u0259t\u00e7ilik v\u0259 \u015fovinizm\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl tapm\u0131\u015f ideologiyad\u0131r. Az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideyas\u0131n\u0131n k\u00f6k\u00fcnd\u0259 mill\u0259t\u00e7ilik yox, v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q d\u0259y\u0259ri dayan\u0131b. Bu ideyan\u0131n m\u0259qs\u0259di \u00e7oxmill\u0259tli Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n birl\u0259\u015fm\u0259si v\u0259 demokratik yolla inki\u015faf etm\u0259sin\u0259 z\u0259min yaradan d\u0259y\u0259rl\u0259r sistemini formala\u015fd\u0131rmaqd\u0131r. \u00c7oxmill\u0259tli Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259n az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideyas\u0131 m\u00fcst\u0259qilliyin qorunmas\u0131na, demokratik inki\u015fafa v\u0259 h\u00fcquqi, sosial d\u00f6vl\u0259tin qurulmas\u0131na xidm\u0259t edir. \u00dcmumilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev 1993-c\u00fc il iyunun 15-d\u0259 Az\u0259rbaycan parlamentind\u0259ki \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda demi\u015fdir: \u201cAz\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 olan h\u0259r bir v\u0259t\u0259nda\u015f milliyy\u0259tind\u0259n, dinind\u0259n, siyasi m\u0259nsubiyy\u0259tind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, eyni h\u00fcquqa malik olmal\u0131d\u0131r. \u018fg\u0259r biz bunu \u0259m\u0259li sur\u0259td\u0259 h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259 bils\u0259k, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda olan b\u00fct\u00fcn xalqlar\u0131n, b\u00fct\u00fcn mill\u0259tl\u0259rin tam birl\u0259\u015fm\u0259sini t\u0259min ed\u0259 bil\u0259rik\u201d. Bununla ulu \u00f6nd\u0259r Az\u0259rbaycanda hakimiyy\u0259tin m\u00f6vqeyini \u0259ks etdir\u0259n az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideyas\u0131n\u0131n \u0259saslar\u0131n\u0131 b\u0259yan etmi\u015fdir. az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q milli-m\u0259n\u0259vi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ilkin \u0259lam\u0259tl\u0259rini, xalq\u0131n kimliyini \u0259ks etdir\u0259n, milli t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fc birl\u0259\u015fdir\u0259n d\u0259y\u0259rl\u0259r sistemidir. Bu d\u0259y\u0259rl\u0259ri c\u0259ml\u0259\u015fdir\u0259n dil, \u0259razi, v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259 v\u0259 ideoloji birlik az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideologiyas\u0131n\u0131n \u0259hat\u0259 dair\u0259sini s\u0259rh\u0259dsiz edir. Az\u0259rbaycandan k\u0259narda ya\u015fayan soyda\u015flar\u0131m\u0131zla yana\u015f\u0131, milliyy\u0259tind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini, birliyini v\u0259 h\u00fcquqi, demokratik d\u00f6vl\u0259t kimi inki\u015faf\u0131n\u0131 arzulayan h\u0259r bir k\u0259s az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideologiyas\u0131n\u0131n da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Prezidentin s\u0259f\u0259rl\u0259ri<\/strong><\/p>\n<p><strong>Bel\u00e7ika<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyev NATO-nun ba\u015f katibi Yens Stoltenberqin d\u0259v\u0259ti il\u0259 NATO-nun Zirv\u0259 toplant\u0131s\u0131nda i\u015ftirak etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Bel\u00e7ika Krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n paytaxt\u0131 Br\u00fcssel \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 s\u0259f\u0259r\u0259 g\u0259lib. Br\u00fcsseld\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin v\u0259 \u018ffqan\u0131stan \u0130slam Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018f\u015fr\u0259f Qaninin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc olub.<\/p>\n<p><strong>\u0130sve\u00e7r\u0259<\/strong><\/p>\n<p>Prezident\u00a0\u0130lham \u018fliyevin Davosda \u0130sve\u00e7r\u0259 Konfederasiyas\u0131n\u0131n Prezidenti Alain Berset il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc olub.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 Az\u0259rbaycan il\u0259 \u0130sve\u00e7r\u0259 aras\u0131nda ikit\u0259r\u0259fli m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin siyasi, iqtisadi, enerji v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t sah\u0259l\u0259rind\u0259 u\u011furlu inki\u015faf\u0131ndan m\u0259mnunluq ifad\u0259 olundu. \u0130sve\u00e7r\u0259 Prezidenti \u00f6lk\u0259sinin Az\u0259rbaycana m\u00fch\u00fcm t\u0259r\u0259fda\u015f kimi yana\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 dedi.<\/p>\n<p><strong>Rusiya<\/strong><\/p>\n<p>Moskvada MDB d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n qeyri-r\u0259smi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc olub.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyev g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 i\u015ftirak edib.<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyev MDB d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n Moskvada ke\u00e7iril\u0259n qeyri-r\u0259smi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 i\u015ftirak etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cNovo-Oqaryovo\u201d d\u00f6vl\u0259t iqam\u0259tgah\u0131na g\u0259ldi.<\/p>\n<p>Rusiya Federasiyas\u0131n\u0131n Prezidenti Vladimir Putin Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyevi salamlad\u0131.<\/p>\n<p><strong>\u0130taliya (Bak\u0131)<\/strong><\/p>\n<p>\u0130taliya Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti Sercio Mattarellan\u0131n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131na r\u0259smi s\u0259f\u0259ri \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 iyulun 18-d\u0259 t\u0259ltifetm\u0259 m\u0259rasimi ke\u00e7irilib.<\/p>\n<p>M\u0259rasimd\u0259 \u0130taliya Prezidenti Sercio Mattarellan\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n ali d\u00f6vl\u0259t m\u00fckafat\u0131 olan \u201cHeyd\u0259r \u018fliyev\u201d ordeni, Prezidentin q\u0131z\u0131 Laura Mattarellan\u0131n \u201c\u015e\u00f6hr\u0259t\u201d ordeni, \u0130taliyan\u0131n xarici i\u015fl\u0259r v\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q naziri Enzo Moavero Milanesinin is\u0259 \u201cDostluq\u201d ordeni il\u0259 t\u0259ltif edilm\u0259si haqq\u0131nda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin s\u0259r\u0259ncamlar\u0131 oxunub.<\/p>\n<p><strong>T\u00fcrkiy\u0259(Bak\u0131)<\/strong><\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 Prezidenti R\u0259c\u0259b Tayyib \u018frdo\u011fan Az\u0259rbaycana s\u0259f\u0259r\u0259 g\u0259lib.(2018 iyul)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Trump-Putin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc<\/strong><\/p>\n<p>Finlandiyan\u0131n paytaxt\u0131 Helsinkid\u0259 Rusiya v\u0259 AB\u015e prezidentl\u0259rinin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc d\u00f6rd saatdan \u00e7ox davam etmi\u015fdir. Sonra Vladimir Putin v\u0259 Donald Tramp jurnalistl\u0259rin suallar\u0131n\u0131 cavabland\u0131rm\u0131\u015flar. Putin demi\u015fdir ki, ilk tam formatl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f zaman\u0131 \u201cyax\u015f\u0131 s\u00f6hb\u0259t etmi\u015fl\u0259r v\u0259 bir-birini daha yax\u015f\u0131 anlama\u011fa ba\u015flam\u0131\u015flar\u201d.<\/p>\n<p>T\u0259r\u0259fl\u0259r bir \u00e7ox m\u0259s\u0259l\u0259ni, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Suriyadak\u0131 v\u0259ziyy\u0259ti, \u0130ran\u0131n n\u00fcv\u0259 proqram\u0131 v\u0259 Ukrayna il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri m\u00fczakir\u0259 etmi\u015f, ikit\u0259r\u0259fli m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin b\u0259zi aspektl\u0259ri \u00fczr\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259lmi\u015fl\u0259r. Moskva Va\u015finqtona x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131 x\u0259tti il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rin sistem \u0259sas\u0131nda qurulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn antiterror \u00fczr\u0259 i\u015f\u00e7i qrup yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259klif etmi\u015f, Rusiya v\u0259 Amerika biznesini birl\u0259\u015fdir\u0259c\u0259k birg\u0259 qrupun yarad\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 raz\u0131l\u0131q \u0259ld\u0259 olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Tramp bildirmi\u015fdir ki, dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n ba\u015flamas\u0131 il\u0259 Rusiya il\u0259 pis m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r aradan qald\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r: \u201cBizim m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r he\u00e7 vaxt indiki kimi pis olmam\u0131\u015fd\u0131, lakin bu v\u0259ziyy\u0259t d\u00f6rd saat \u0259vv\u0259l d\u0259yi\u015fdi\u201d.<\/p>\n<p>Amerika lideri Putini yax\u015f\u0131 r\u0259qib adland\u0131rm\u0131\u015f v\u0259 qeyd etmi\u015fdir ki, AB\u015e Avropa bazar\u0131nda \u201c\u015eimal ax\u0131n\u0131-2\u201d qaz k\u0259m\u0259ri il\u0259 r\u0259qab\u0259t aparacaq.<\/p>\n<p>Dan\u0131\u015f\u0131qlarda h\u0259m\u00e7inin h\u0259r iki d\u00f6vl\u0259tin \u00c7inl\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri, \u015eimali Koreyan\u0131n n\u00fcv\u0259 proqram\u0131, beyn\u0259lxalq terror\u00e7ulu\u011fa qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259, ticar\u0259t v\u0259 m\u00fcdafi\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri d\u0259 m\u00fczakir\u0259 olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>&#8220;Yenil\u0259nmi\u015f Madrid prinsipl\u0259ri &#8220;<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan prezidenti \u0130lham \u018fliyev uzun m\u00fcdd\u0259tdir haqq\u0131nda m\u00fcbahis\u0259 v\u0259 m\u00fczakir\u0259l\u0259r ged\u0259n yenil\u0259nmi\u015f Madrid prinsipl\u0259rinin detallar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlad\u0131. Prezident deyib ki, Madrid prinsipl\u0259ri \u0259sas\u0131nda t\u0259klif edil\u0259n yenil\u0259nmi\u015f prinsipl\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fcn b\u0259rpas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259rait yarad\u0131r. M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan bu dan\u0131\u015f\u0131qlarda i\u015ftirak edir v\u0259 konstruktivlik n\u00fcmayi\u015f etdirir.<\/p>\n<p>\u0130.\u018fliyev bildirib ki, qeyd olunan nizamlanma prinsipl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n \u0259traf\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n i\u015f\u011fal edilmi\u015f b\u00fct\u00fcn b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259n i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259r \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r: \u201cBe\u015f rayon d\u0259rhal, iki rayon &#8211; K\u0259lb\u0259c\u0259r v\u0259 La\u00e7\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcdd\u0259td\u0259n sonra qaytar\u0131l\u0131r. T\u0259klifl\u0259rd\u0259 be\u015f il m\u00fcdd\u0259t n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub. Bunun s\u0259b\u0259bi ondan ibar\u0259tdir ki, K\u0259lb\u0259c\u0259r v\u0259 La\u00e7\u0131n rayonlar\u0131 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fla Erm\u0259nistan aras\u0131nda yerl\u0259\u015fir v\u0259 bir n\u00f6v o rayonlara Az\u0259rbaycan \u0259halisinin qay\u0131tmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik t\u0259dbirl\u0259ri daha da b\u00f6y\u00fck h\u0259cmd\u0259 g\u00f6r\u00fclm\u0259lidir. Ancaq b\u00fct\u00fcn b\u00f6lg\u0259l\u0259r, b\u00fct\u00fcn rayonlar Az\u0259rbaycan\u0131n n\u0259zar\u0259ti alt\u0131na qay\u0131d\u0131r. Erm\u0259nistanla Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f aras\u0131nda yol, y\u0259ni d\u0259hliz f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Az\u0259rbaycan bu t\u0259klifl\u0259rl\u0259 d\u0259 raz\u0131la\u015f\u0131b. \u00c7\u00fcnki bu, m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn vacib olan m\u0259s\u0259l\u0259dir. \u00c7\u00fcnki b\u00fct\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik t\u0259minatlar\u0131 verilm\u0259lidir\u201d.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n Xarici \u0130\u015fl\u0259r naziri\u00a0Elmar M\u0259mm\u0259dyarov\u00a0Nyu-Yorkda Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin nizamlanmas\u0131 \u00fczr\u0259 AT\u018fT-in Minsk qrupunun vasit\u0259\u00e7il\u0259ri\u00a0Robert Bradke\u00a0(AB\u015e),\u00a0\u0130qor Popov(Rusiya) v\u0259 AT\u018fT-in f\u0259aliyy\u0259td\u0259 olan s\u0259drinin \u015f\u0259xsi n\u00fcmay\u0259nd\u0259si\u00a0Anjey Kaspr\u015fikl\u0259 (Andrzej Kasprzyk) g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcb.<br \/>\nM\u0259lumat\u0131 Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyi yay\u0131b.<br \/>\nG\u00f6r\u00fc\u015f zaman\u0131 Elmar M\u0259mm\u0259dyarov qeyd edib ki, Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259fi \u00abyenil\u0259nmi\u015f Madrid prinsipl\u0259ri\u00bbnd\u0259n imtina edib v\u0259 bununla da b\u00fct\u00fcn s\u00fclh dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131 prosesini t\u0259hl\u00fck\u0259 alt\u0131na al\u0131b:<br \/>\n\u00ab\u018fh\u0259miyy\u0259tli ir\u0259lil\u0259yi\u015f yaln\u0131z o halda ola bil\u0259r ki, Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259fi Minsk qrupunun h\u0259ms\u0259dr \u00f6lk\u0259l\u0259rinin 2009-cu ilin dekabr\u0131nda Az\u0259rbaycana v\u0259 Erm\u0259nistana t\u0259qdim etdikl\u0259ri r\u0259smi s\u0259n\u0259di q\u0259bul etsin\u00bb.<br \/>\nG\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 m\u00f6vcud status-kvonun h\u0259m Az\u0259rbaycan\u0131, h\u0259m d\u0259 beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259ti t\u0259min etm\u0259diyi bar\u0259d\u0259 \u00fcmumi anlay\u0131\u015f ifad\u0259 olunub. Az\u0259rbaycan nizamlama prosesinin bir \u00e7ox prinsipl\u0259ri bar\u0259d\u0259 \u0259ld\u0259 olunmu\u015f qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k, s\u00fclh sazi\u015fi \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015f\u0259 ba\u015flama\u011f\u0131 t\u0259klif edir.<\/p>\n<p><strong><em>\u201cNizamlanma prinsipl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, be\u015f il \u0259rzind\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f \u0259traf\u0131ndak\u0131 be\u015f rayon d\u0259rhal, K\u0259lb\u0259c\u0259r v\u0259 La\u00e7\u0131n rayonlar\u0131 is\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcdd\u0259td\u0259n sonra qaytar\u0131l\u0131r\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u201cDan\u0131\u015f\u0131qlarda Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fa ke\u00e7ici statusun verilm\u0259si m\u00fczakir\u0259 olunur, bu status Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc pozmayacaq\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n<p>\u201cS\u00fclhm\u0259raml\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259r Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n inzibati s\u0259rh\u0259din\u0259 g\u0259tirilm\u0259lidir, burada bizim \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 bir t\u0259hl\u00fck\u0259 yoxdur, \u00e7\u00fcnki i\u015f\u011fal edilmi\u015f torpaqlara qay\u0131dacaq Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131n da t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi t\u0259min edilm\u0259lidir\u201d<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Trans-Anadolu Qaz Boru K\u0259m\u0259ri<\/strong>\u00a0\u2014 (Trans-Anatolian Natural Gas Pipeline, ixtisarla TANAP)t\u0259bii qaz\u0131\u00a0T\u00fcrkiy\u0259nin\u00a0\u015e\u0259rq s\u0259rh\u0259dind\u0259n Q\u0259rb s\u0259rh\u0259din\u0259 da\u015f\u0131yacaq, b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259d\u0259 sabit tranziti t\u0259min ed\u0259c\u0259k. Layih\u0259\u00a0Az\u0259rbaycandan\u00a0ba\u015flayan geni\u015fl\u0259nmi\u015f\u00a0C\u0259nubi Qafqaz boru k\u0259m\u0259rini\u00a0Avropa Birliyind\u0259 bir ne\u00e7\u0259 k\u0259m\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndir\u0259c\u0259k. 5 il \u0259rzind\u0259 realla\u015fmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan layih\u0259nin d\u0259y\u0259ri 7 mlrd. AB\u015e dollar\u0131d\u0131r. D\u00f6rd m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259c\u0259k layih\u0259nin ilk m\u0259rh\u0259l\u0259si 2018-ci ild\u0259 ba\u015fa \u00e7atacaq. 2020-ci ild\u0259 k\u0259m\u0259rin burax\u0131l\u0131\u015f qabiliyy\u0259ti ild\u0259 16 mlrd., 2023-c\u00fc ild\u0259 23 mlrd., 2026-c\u0131 ild\u0259 is\u0259 31 mlrd. kubmetr\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lacaq. \u0130lk d\u00f6vrd\u0259 TANAP k\u0259m\u0259ri il\u0259 n\u0259ql olunacaq 16 mlrd. kubmetr Az\u0259rbaycan qaz\u0131n\u0131n 10 mlrd. kubmetri Avropaya, 6 mlrd. kubmetri is\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 sat\u0131lacaq. Avropa \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan qaz T\u00fcrkiy\u0259-Bolqar\u0131stan v\u0259 ya T\u00fcrkiy\u0259-Yunan\u0131stan s\u0259rh\u0259dind\u0259 t\u0259hvil veril\u0259c\u0259k. TANAP layih\u0259sind\u0259\u00a0ARDN\u015e\u00a080%, T\u00fcrkiy\u0259nin\u00a0BOTA\u015e\u00a0v\u0259\u00a0TPAO\u00a0\u015firk\u0259tl\u0259ri is\u0259 birlikd\u0259 20% paya malikdir.\u00a0[1]\u00a0TANAP layih\u0259si \u00fczr\u0259 sazi\u015f 2012-ci il iyunun 26-da\u00a0\u0130stanbulda\u00a0imzalan\u0131b. Boru k\u0259m\u0259rinin diametri 56 d\u00fcym v\u0259 ya 1,4 metr n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub. TANAP layih\u0259sinin i\u015f\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259si\u00a0\u015eahd\u0259niz-II\u00a0layih\u0259si \u00fczr\u0259 qaz hasilat\u0131na ba\u015flanmas\u0131 vaxt\u0131 il\u0259 uzla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b v\u0259 2017-ci il \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u015eahd\u0259niz<\/strong><\/p>\n<p>T\u0259xmin\u0259n 1990-c\u0131 ild\u0259 D\u00f6vl\u0259t Neft \u015eirk\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n qaz il\u0259 t\u0259chizat\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn &#8220;\u015eahd\u0259niz&#8221; yata\u011f\u0131nda bu quyunun qaz\u0131lmas\u0131na ba\u015flanm\u0131\u015f, veril\u0259n m\u0259lumata g\u00f6r\u0259 t\u0259xmin\u0259n 2 min metr d\u0259rinliy\u0259 q\u0259d\u0259r qaz\u0131lm\u0131\u015f, ancaq v\u0259saitin, imkanlar\u0131n olmamas\u0131ndan bu i\u015f davam etdirilm\u0259mi\u015f v\u0259 ba\u015fl\u0131-ba\u015f\u0131na burax\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. 1992-ci ilin sentyabr\u0131nda Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti &#8220;\u015eahd\u0259niz&#8221; yata\u011f\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nm\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dar B\u00f6y\u00fck Britaniya Krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n &#8220;Briti\u015f Petroleum&#8221; v\u0259 Norve\u00e7in &#8220;Statoyl&#8221; \u015firk\u0259tl\u0259ri il\u0259 m\u00fcqavil\u0259 imzalam\u0131\u015fd\u0131r. Bu m\u00fcqavil\u0259d\u0259 h\u0259min yata\u011f\u0131n birg\u0259 i\u015fl\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn dan\u0131\u015f\u0131qlar apar\u0131lmas\u0131 v\u0259 yata\u011f\u0131n i\u015fl\u0259nm\u0259y\u0259 haz\u0131rlanmas\u0131 bar\u0259d\u0259 &#8220;Briti\u015f Petroleum&#8221; v\u0259 &#8220;Statoyl&#8221; \u015firk\u0259tl\u0259rin\u0259 x\u00fcsusi s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259r verilmi\u015fdir. Bu iki \u015firk\u0259t alyans yaradaraq i\u015f\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f, sonra h\u0259min alyansa T\u00fcrkiy\u0259nin &#8220;T\u00fcrkiy\u0259 Petrollar\u0131 Anonim Ortaql\u0131\u011f\u0131&#8221; \u015firk\u0259ti d\u0259 qo\u015fulmu\u015f, onlar bu i\u015fl\u0259ri \u00f6z imkanlar\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 aparm\u0131\u015flar.[2]\u00a0N\u0259hay\u0259t, \u015eahd\u0259niz yata\u011f\u0131\u00a01999-cu ild\u0259 k\u0259\u015ff edilmi\u015fdir. Kollektorda 1 trilyon kub metr qaz ehtiyat\u0131 il\u0259 \u015eahd\u0259niz yata\u011f\u0131 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck qaz-kondensat yataqlar\u0131ndan biridir. O, Bak\u0131dan 70 kilometr c\u0259nub-\u015f\u0259rqd\u0259, suyun d\u0259rinliyinin 50\u2013500 m aras\u0131nda d\u0259yi\u015fdiyi\u00a0X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin\u00a0\u015felfind\u0259 yerl\u0259\u015fir. \u015eahd\u0259niz yata\u011f\u0131n\u0131n k\u0259\u015ffiyyat i\u015fl\u0259rinin apar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn qaz\u0131lan quyu yata\u011f\u0131n c\u0259nub-q\u0259rb hiss\u0259sind\u0259 X\u0259z\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn rekord olan 7300 metrd\u0259n \u00e7ox d\u0259rinliy\u0259 qaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu yata\u011f\u0131n istismar\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n qaza olan daxili t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131 tam \u00f6d\u0259m\u0259y\u0259 v\u0259 t\u0259l\u0259bat\u0131ndan art\u0131q qaz\u0131 tarixind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq ixrac etm\u0259y\u0259 imkan verir.<\/p>\n<p>Sazi\u015f sah\u0259si t\u0259xmin\u0259n 859,8\u00a0km\u00b2-dir.\u00a02006-c\u0131 ild\u0259 sazi\u015f sah\u0259sind\u0259 bir hasilat platformas\u0131 qura\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 h\u0259min ilin noyabr\u0131nda bu platformadan qaz\u0131lm\u0131\u015f quyudan ilk qaz hasil edilmi\u015fdir. Haz\u0131rda platformada 4 istismar quyusu qaz\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 onlardan biri f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>TAS\u0130S\/Traseka.<\/strong><\/p>\n<p>Avropa birliyinin MDB olkelerinde iqtisadi islahatlarin suretlenmesine yardim meqsedile 1991ci ilde TASIS proqramini tertib edib. TASIS proqrami cercivesinde TRASEKA layihesi ise 1993cu ilin mayinda tertib olunmu\u015fdur.layihr dovletler arasinda iqtisadi,ticaret elaqelerini geni\u015flendirmeyi ve proqramin mar\u015futunun Avropa-Qafqaz-Asiya istiqametinde birle\u015fdirmeyi nezerde tutur.layihenin heyata kecirilmesi sahesinde 1996ci ilin mayinda Serexsde Iran ve Merkezi Asiyanin demiryolu magistrallarinin birle\u015fdirilmesi muhum addim oldu.1998ci il sentyabrin 7-8de Bakida umumilli lider Heyder Eliyevin te\u015febbusu ile tarixi Boyuk Ipek yolunun berpasi uzre TRASEKA proqrami cercivesinde beynelxalq konfrans kecirilmi\u015fdir.Tarixi ipek yolunun berpasi uzre aparilan i\u015fler Azerbaycanin dunya olkeleri ile inteqrasiyasinin daha da guclenmesine xidmet edir. Avropa \u0130ttifaq\u0131 b\u00fct\u00fcn \u0259n\u0259n\u0259vi mar\u015frutlara \u0259lav\u0259 kimi TRASEKA proqram\u0131n\u0131 t\u0259klif edir. Bu layih\u0259 Avropa ittifaq\u0131n\u0131n TRASEKA \u00fczv -d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin\u0259 dair qlobal strategiyas\u0131na uy\u011fun olaraq, a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 m\u0259qs\u0259dl\u0259r\u0259 xidm\u0259t edir:<\/p>\n<ul>\n<li>Alternativ n\u0259qliyyat mar\u015frutlar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 Avropa v\u0259 d\u00fcnya bazarlar\u0131na \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 t\u0259min etm\u0259kl\u0259, bu respublikalar\u0131n siyasi v\u0259 iqtisadi sabitliyin\u0259 yard\u0131m g\u00f6st\u0259rm\u0259si.<\/li>\n<li>TRASEKA \u00fczv-d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda g\u0259l\u0259c\u0259k regional \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259si.<\/li>\n<li>Beyn\u0259lxalq Maliyy\u0259 t\u0259\u015fkilatlar\u0131 v\u0259 \u00f6z\u0259l investorlar\u0131 c\u0259lb etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn TRASEKA layihl\u0259rinin geni\u015f istifad\u0259si.<\/li>\n<li>Avropa-Qafqaz-Asiya &#8220;TRASEKA&#8221; Beyn\u0259lxalq N\u0259qliyyat D\u0259hlizinin Trans-Avropa \u015e\u0259b\u0259k\u0259l\u0259ri il\u0259 optimal inteqrasiyas\u0131n\u0131n d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259si.<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si<\/strong>\u00a0\u2013\u00a01994-c\u00fc ilin sentyabr\u0131n 20-d\u0259\u00a0Bak\u0131da\u00a0&#8220;X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin Az\u0259rbaycan sektorunda &#8220;Az\u0259ri&#8221;, &#8220;\u00c7\u0131raq&#8221; yataqlar\u0131n\u0131n d\u0259rinlikd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n hiss\u0259sinin birg\u0259 i\u015fl\u0259nm\u0259si v\u0259 hasil olunan neftin pay \u015f\u0259klind\u0259 b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u0259si&#8221; haqq\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n 11 \u0259n iri neft \u015firk\u0259ti il\u0259 ba\u011flanm\u0131\u015f m\u00fcqavil\u0259.<\/p>\n<h3>\u015eahd\u0259niz-2<\/h3>\n<p>\u015eahd\u0259niz-2 Layih\u0259sinin \u0259hat\u0259 dair\u0259si<\/p>\n<p>\u015eahd\u0259niz M\u0259rh\u0259l\u0259 2 v\u0259 ya Yata\u011f\u0131n Tammiqyasl\u0131 \u0130\u015fl\u0259nm\u0259si Az\u0259rbaycan qaz\u0131n\u0131\u00a0Avropaya\u00a0v\u0259\u00a0T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 \u00e7atd\u0131racaq n\u0259h\u0259ng bir layih\u0259dir. Bu layih\u0259 yeni\u00a0c\u0259nub qaz d\u0259hlizi\u00a0vasit\u0259sil\u0259 Avropa bazarlar\u0131na qaz t\u0259chizat\u0131n\u0131 v\u0259 enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini art\u0131racaq. Layih\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u015eD M\u0259rh\u0259l\u0259 1 layih\u0259sind\u0259n haz\u0131rda hasil olunan illik 9 milyard kub metr qazdan \u0259lav\u0259 16 milyard kub metr qaz\u0131n hasil edil\u0259c\u0259yi g\u00f6zl\u0259nilir. Bu, dunyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck qaz i\u015fl\u0259nm\u0259si layih\u0259sind\u0259n biridir. Layih\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 planlara k\u00f6rp\u00fc il\u0259 birl\u0259\u015fdiril\u0259n iki d\u0259niz platformas\u0131n\u0131n tikilm\u0259si, iki yar\u0131mdalma qur\u011fusu il\u0259 26 sualt\u0131 quyunun qaz\u0131lmas\u0131, 550 m suyun d\u0259rinliyind\u0259 500\u00a0km uzunlu\u011fu olan sualt\u0131 k\u0259m\u0259rin tikilm\u0259si, Az\u0259rbaycanda v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstanda \u0259lav\u0259 ixrac g\u00fcc\u00fc v\u0259\u00a0S\u0259ng\u0259\u00e7al terminal\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259si daxildir. \u0130kinci m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 aid olan bu i\u015fl\u0259rin \u00fcmumi qiym\u0259tinin \u0259n az\u0131 40 milyard AB\u015e dollar\u0131 olmas\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir. Bu, haz\u0131rda d\u00fcnyada \u0259n iri layih\u0259l\u0259rd\u0259n biri v\u0259 BP-nin \u0259n iri layih\u0259sidir.[5]<\/p>\n<p>Quruda tikinti meydan\u00e7alar\u0131nda v\u0259 Terminalda h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n i\u015fl\u0259rin b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si, el\u0259c\u0259 d\u0259 boru k\u0259m\u0259rinin v\u0259 platforman\u0131n qura\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u015fl\u0259ri 2014-c\u00fc ild\u0259n ba\u015flayaraq 2017-ci ilin sonuna q\u0259d\u0259r davam ed\u0259c\u0259k. Bu d\u00f6vrd\u0259 Ya\u015fay\u0131\u015f Bloklar\u0131 v\u0259 Texnoloji T\u0259chizat (YBTT) platformas\u0131 tikil\u0259c\u0259k. Hal-haz\u0131rda proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r ki, ilkin qaz M\u00fcqavil\u0259 Sah\u0259sinin \u015fimal cinah\u0131nda (\u015eC) qura\u015fd\u0131rma v\u0259 i\u015f\u0259salma i\u015fl\u0259ri tamamland\u0131qdan sonra 2018-ci ild\u0259 t\u0259min olunacaq. Bundan sonra 2027-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r q\u0259rb, c\u0259nub-\u015f\u0259rq, c\u0259nub-q\u0259rb v\u0259 \u015fimal-\u015f\u0259rq cinahlar\u0131nda olan quyular (QC, C\u015e, CQ v\u0259 \u015e\u015e) m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 tamamlanacaq v\u0259 istismara veril\u0259c\u0259k.[6]<\/p>\n<p>\u015eahd\u0259niz konsorsiumu 28 iyun 2013-c\u00fc ild\u0259 etdi ki, \u015eahd\u0259niz M\u0259rh\u0259l\u0259 2 layih\u0259sind\u0259n hasil edil\u0259c\u0259k qaz h\u0259cml\u0259rini Yunan\u0131stan, \u0130taliya v\u0259 c\u0259nub\u015f\u0259rqi Avropadak\u0131 m\u00fc\u015ft\u0259ril\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn\u00a0Trans Adriatik Boru K\u0259m\u0259rini\u00a0(TAP) se\u00e7mi\u015fdir. 13 fevral 2013-d\u0259 Yunan\u0131stan, \u0130taliya v\u0259 Albaniya h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri Trans-Adriatik Boru K\u0259m\u0259ri (TAP) \u00fczr\u0259 h\u00f6kum\u0259tl\u0259raras\u0131 sazi\u015f imazalay\u0131b. \u015eahd\u0259niz qaz\u0131n\u0131n X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259r\u0259k 4000\u00a0km m\u0259saf\u0259 boyunca n\u0259ql edilib Avropaya \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259zi m\u00f6vcud infrastrukturun geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 bir s\u0131ra yeni boru k\u0259m\u0259rl\u0259rinin in\u015fa edilm\u0259si t\u0259l\u0259b olunur.<\/p>\n<p>C\u0259nubi Qafqaz Boru K\u0259m\u0259ri (CQBK) Az\u0259rbaycan v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan \u0259razisi boyunca yeni parallel boru k\u0259m\u0259ri vasit\u0259si il\u0259 geni\u015fl\u0259ndiril\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 \u015eahd\u0259niz qaz\u0131 yeni Trans-Anadolu Boru K\u0259m\u0259ri (TANAP) vasit\u0259sil\u0259 n\u0259ql olunacaq.<\/p>\n<ul>\n<li>Avropada qaz\u0131 Yunan\u0131stan v\u0259 Albaniya \u0259razisind\u0259n \u0130taliyaya n\u0259ql ed\u0259c\u0259k Trans-Adriatik Boru K\u0259m\u0259ri (TAP) tikil\u0259c\u0259k.<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u201c\u015eahd\u0259niz\u201d yata\u011f\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nm\u0259sinin II m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 ilk qaz\u0131n hasilat\u0131na 2018-ci il sentyabr\u0131n 20-d\u0259 ba\u015flanmas\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir. 2018-ci ild\u0259 hasil edil\u0259c\u0259k qaz\u0131n h\u0259cmi o q\u0259d\u0259r d\u0259 \u00e7ox olmayacaq. Lakin art\u0131q 2019-cu il \u00fc\u00e7\u00fcn bu yataqdan \u0259lav\u0259 2 mlrd. kubmetr qaz \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>TRANS-ADR\u0130AT\u0130K BORU K\u018fM\u018fR\u0130 \u2013 TAP<\/strong><\/p>\n<p>Trans-Adriatik Boru K\u0259m\u0259ri (TAP) layih\u0259si CQBK v\u0259 TANAP-\u0131n davam\u0131 olub, \u201c\u015eahd\u0259niz-2\u201dd\u0259n hasil olunacaq qaz\u0131n Yunan\u0131stan v\u0259 Albaniya vasit\u0259sil\u0259, Adriatik d\u0259nizind\u0259n ke\u00e7m\u0259kl\u0259 \u0130taliyan\u0131n c\u0259nubuna, oradan da Q\u0259rbi Avropaya n\u0259qlini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur. TAP boru k\u0259m\u0259ri TANAP il\u0259 birl\u0259\u015f\u0259c\u0259k v\u0259 Yunan\u0131stan\u0131n T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 s\u0259rh\u0259dd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Kipoi \u0259razisind\u0259n ba\u015flayacaq. Buradan TAP boru k\u0259m\u0259ri Yunan\u0131stan v\u0259 Albaniya \u0259razisini q\u0259t ed\u0259r\u0259k \u015f\u0259rqd\u0259n q\u0259rb\u0259 Adriatik d\u0259nizi sahill\u0259rin\u0259 do\u011fru istiqam\u0259tl\u0259n\u0259c\u0259k v\u0259 \u0130taliyan\u0131n Puqlia b\u00f6lg\u0259sind\u0259 sahil\u0259 \u00e7\u0131xacaq. Boru k\u0259m\u0259ri burada \u201cSnam Rete Gas\u201d \u015firk\u0259tinin istismar etdiyi \u0130taliyan\u0131n qaz n\u0259qliyyat\u0131 \u015f\u0259b\u0259k\u0259sin\u0259 birl\u0259\u015f\u0259c\u0259k. Bu layih\u0259 Az\u0259rbaycan qaz\u0131n\u0131n \u0130taliya, Almaniya, Fransa, B\u00f6y\u00fck Britaniya, \u0130sve Bu layih\u0259 Az\u0259rbaycan qaz\u0131n\u0131n \u0130taliya, Almaniya, Fransa, B\u00f6y\u00fck Britaniya, \u0130sve\u00e7r\u0259 v\u0259 Avstriya kimi b\u00f6y\u00fck Avropa bazarlar\u0131na \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck imkanlar yarad\u0131r.<\/p>\n<p>TAP-\u0131n ilkin \u00f6t\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u00fck qabiliyy\u0259ti ild\u0259 10 milyard kubmetr olacaq v\u0259 bu h\u0259cmin g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 20 milyard kubmetr\u0259d\u0259k art\u0131r\u0131lmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub.<\/p>\n<p>Boru k\u0259m\u0259rinin uzunlu\u011fu 878 kilometr (Yunan\u0131stan\u2013550 kilometr, Albaniya\u2013215 kilometr, Adriatik d\u0259nizi\u2013105 kilometr, \u0130taliya\u20138 kilometr), diametri is\u0259 48 d\u00fcymd\u00fcr (sualt\u0131 hiss\u0259-37 d\u00fcym). Boru k\u0259m\u0259rinin \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 hiss\u0259si d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n t\u0259xmin\u0259n 820 metr d\u0259rinlikd\u0259, \u0259n y\u00fcks\u0259k hiss\u0259si Albaniya da\u011flar\u0131nda 1800 metr h\u00fcnd\u00fcrl\u00fckd\u0259n ke\u00e7\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>2018-ci il may\u0131n 29-da S\u0259ng\u0259\u00e7al terminal\u0131nda C\u0259nub Qaz D\u0259hlizinin, iyunun 12-d\u0259 is\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 TANAP-\u0131n r\u0259smi a\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasiml\u0259rinin ke\u00e7irilm\u0259si\u00a0 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin balansla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f xarici siyas\u0259tinin q\u0259l\u0259b\u0259si idi. Bu siyas\u0259t imkan verir ki, \u00f6lk\u0259miz d\u00fcnyadak\u0131,\u00a0 x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131ndak\u0131 siyasi g\u0259rginlikl\u0259rd\u0259n k\u0259narda qalmaqla \u00f6z iqtisadi maraqlar\u0131n\u0131 t\u0259min etsin. Bel\u0259 ki, Q\u0259rbin Rusiyaya qar\u015f\u0131 t\u0259tbiq etdiyi siyasi v\u0259 iqtisadi sanksiyalar onun Avropa bazarlar\u0131ndak\u0131 hegemonlu\u011funa son qoymaqla b\u0259rab\u0259r, \u201cqoca qit\u0259\u201dnin\u00a0 Az\u0259rbaycan neft v\u0259 qaz\u0131na t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131b.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Nabukko Vest qaz k\u0259m\u0259ri<\/strong>\u00a0\u2014 X\u0259z\u0259r b\u00f6lg\u0259si v\u0259\u00a0Orta \u015e\u0259rq\u00a0t\u0259bii qaz ehtiyatlar\u0131n\u0131 Avropa bazarlar\u0131na \u00e7atd\u0131rma\u011f\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutan\u00a0qaz k\u0259m\u0259ri\u00a0layih\u0259si. K\u0259m\u0259rin\u00a0T\u00fcrkiy\u0259-Bolqar\u0131stan\u00a0s\u0259rh\u0259ddind\u0259n Avstriyan\u0131n\u00a0Baumqarten un der Mar\u00e7\u00a0q\u0259s\u0259b\u0259sin\u0259 kimi \u00e7\u0259kilm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub. Boru k\u0259m\u0259rinin \u00e7\u0259kilm\u0259sinin m\u0259qs\u0259di Avropan\u0131n Rusiyadan qaz al\u0131\u015f\u0131nda as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltmaqd\u0131r. Layih\u0259\u00a0Avropa Birliyi\u00a0\u00f6lk\u0259l\u0259ri v\u0259\u00a0AB\u015e\u00a0t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259st\u0259kl\u0259nir v\u0259\u00a0Rusiyan\u0131n\u00a0Qazprom\u015firk\u0259tinin h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k ist\u0259diyi\u00a0C\u0259nub ax\u0131n\u0131\u00a0layih\u0259sin\u0259 r\u0259qib qismind\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Bak\u0131-Tbilisi-Qars (BTQ<\/strong>) planla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f d\u0259miryolu lahiy\u0259sidir. D\u0259miryolu x\u0259tti\u00a0Az\u0259rbaycan\u0131n paytaxt\u0131\u00a0Bak\u0131\u015f\u0259h\u0259rind\u0259n G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n\u00a0Tbilisi\u00a0v\u0259\u00a0Axalkalaki\u00a0\u015f\u0259h\u0259rind\u0259n\u00a0T\u00fcrkiy\u0259nin\u00a0Qars\u00a0\u015f\u0259h\u0259rin\u0259 ged\u0259c\u0259k. Bu d\u0259miryolu Az\u0259rbaycanla T\u00fcrkiy\u0259ni birl\u0259\u015fdir\u0259c\u0259k. 2007-ci il,\u00a0noyabr\u00a021-d\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n\u00a0Marabda\u00a0k\u0259ndind\u0259 Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259miryolu x\u0259ttinin tikintisinin t\u0259m\u0259li qoyulub. H\u0259r \u00fc\u00e7 \u00f6lk\u0259nin prezidentl\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n Marabda stansiyas\u0131nda a\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimi ke\u00e7irilib.<\/p>\n<p>BTQ Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259m siyasi, h\u0259m iqtisadi, h\u0259m d\u0259 strateji ba\u0445\u0131mdan b\u00f6y\u00fck bir \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. D\u0259miryolu vasit\u0259si il\u0259 Az\u0259rbaycan beyn\u0259l\u0445alq n\u0259qliyyat d\u0259hlizl\u0259rin\u0259 v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 birba\u015fa gedi\u015f \u0259ld\u0259 ed\u0259c\u0259k. D\u0259miryolu il\u0259 bir g\u00fcn\u0259 Qarsa v\u0259 iki g\u00fcn yar\u0131ma\u00a0\u0130stanbula\u00a0getm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olacaq. Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259miryolu\u00a0Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan boru\u00a0x\u0259ttind\u0259n sonra Az\u0259rbaycan\u0131n iqtisadiyyat\u0131n\u0131 daha da inki\u015faf etdir\u0259c\u0259k. Az\u0259rbaycan\u0131n ilk ill\u0259rd\u0259 tranzitd\u0259n minimal illik g\u0259liri 50 mln. dollar t\u0259\u015fkil ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan boru x\u0259tti<\/strong>, Az\u0259rbaycan\u00a0neftinin\u00a0X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259n T\u00fcrkiy\u0259nin Ceyhan liman\u0131na, oradan\u00a0Aral\u0131q d\u0259nizi\u00a0vasit\u0259sil\u0259\u00a0Avropa\u00a0bazarlar\u0131na n\u0259qli k\u0259m\u0259rdir. Uzunlu\u011fu 1768 kilometrdir.\u00a0Az\u0259rbaycandan\u00a0(443\u00a0km),\u00a0G\u00fcrc\u00fcstandan\u00a0(249\u00a0km) v\u0259\u00a0T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n (1076\u00a0km) ke\u00e7ir. Boru x\u0259ttinin diametri Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 daxilind\u0259 42 d\u00fcym (106,68 santimetr), G\u00fcrc\u00fcstanda is\u0259 46 d\u00fcymd\u00fcr (116,84 santimetr). T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 Ceyhan D\u0259niz Terminal\u0131na do\u011fru son hiss\u0259sind\u0259 boru x\u0259ttinin diametri azalaraq 34 d\u00fcym\u0259y\u0259 (86,36 santimetr) enir.<\/p>\n<p>1994-c\u00fc ilin sentyabr ay\u0131nda Bak\u0131da\u00a0Az\u0259rbaycan\u0131n D\u00f6vl\u0259t Neft \u015eirk\u0259ti\u00a0il\u0259 d\u00fcnyan\u0131n 11 b\u00f6y\u00fck neft \u015firk\u0259ti aras\u0131nda X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin Az\u0259rbaycan sektorundak\u0131 &#8220;Az\u0259ri-\u00c7\u0131raq-G\u00fcn\u0259\u015fli&#8221; yataqlar\u0131n\u0131n istifad\u0259 edilm\u0259si bar\u0259d\u0259 &#8220;\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si&#8221; adlanan m\u00fcqavil\u0259 imzaland\u0131.<\/p>\n<p>Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan boru x\u0259ttid\u0259n sonra Az\u0259rbaycanda v\u0259\u00a0Qafqazda\u00a0\u0259n b\u00f6y\u00fck layih\u0259\u00a0Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259miryolu x\u0259tti\u00a0d\u0259miryolu layih\u0259sidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u201cQondarma Erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131&#8221; <\/strong>Birinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259\u00a0Anadoluda\u00a0ya\u015fayan\u00a0erm\u0259nil\u0259rin\u00a0sistemli \u015f\u0259kild\u0259 m\u0259hv edildiyini ir\u0259li s\u00fcr\u0259n iddiad\u0131r.\u00a0T\u00fcrkiy\u0259\u00a0Respublikas\u0131 hadis\u0259l\u0259ri sad\u0259c\u0259 erm\u0259ni-t\u00fcrk qar\u015f\u0131durmas\u0131 kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259kd\u0259 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t g\u00f6st\u0259ri\u015finin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ir\u0259li s\u00fcrs\u0259 d\u0259 bu g\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n b\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259ri soyq\u0131r\u0131m\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 q\u0259bul edibl\u0259r. Amma onu da n\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r ki q\u0259rarlar sad\u0259c\u0259 tarix\u0259 \u0259saslanaraq yox, b\u0259zi siyasi faktorlar\u0131n t\u0259siri il\u0259 q\u0259bul edilib. 1890-c\u0131 ild\u0259n etibar\u0259n ba\u015flayan \u00fcsyanlar\u00a01915-ci il\u00a0Osmanl\u0131\u00a0hakimiyy\u0259tini radikal q\u0259rarlar alma\u011fa m\u0259cbur etmi\u015f v\u0259 s\u00f6z\u00fc ged\u0259n soyq\u0131r\u0131m iddias\u0131 da bu d\u00f6vrd\u0259n etibar\u0259n ortaya \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>G\u00fccl\u0259n\u0259n\u00a0erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7iliyi\u00a0Anadolunun\u00a0\u015f\u0259rqind\u0259 v\u0259\u00a0Kilikya\u00a0adlanan c\u0259nub b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259rd\u0259 separat\u00e7\u0131 meyli g\u00fccl\u0259ndirdikc\u0259 \u00fcsyanlar da t\u0259bii hal alma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. \u0130lk \u00fcsyan\u00a01890-c\u0131 ild\u0259\u00a0\u018frzurumda\u00a0ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fmi\u015f daha sonra\u00a0Van,\u00a0Sason,\u00a0Adana\u00a0\u00fcsyanlar\u0131 bir-birini izl\u0259mi\u015fdir. Bu hadis\u0259d\u0259n sonra\u00a01905-ci ild\u0259 sultana suiq\u0259sd c\u0259hdi olsa da u\u011fursuzluqla n\u0259tic\u0259l\u0259ndi.\u00a0Ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdiril\u0259n \u00fcsyanlar v\u0259\u00a0Birinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si\u00a0\u0259r\u0259f\u0259sind\u0259\u00a0ruslara\u00a0qo\u015fulan erm\u0259nil\u0259rin\u00a0t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 sava\u015fmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 Osmanl\u0131 D\u00f6vl\u0259ti\u00a027 may\u00a01915-ci ild\u0259 &#8220;K\u00f6\u00e7&#8221; q\u0259rar\u0131 \u00e7\u0131xartd\u0131. Bu q\u0259rar \u00f6nc\u0259sind\u0259 is\u0259 bug\u00fcn erm\u0259nil\u0259rin soyq\u0131r\u0131m g\u00fcn\u00fc kimi q\u0259bul etdikl\u0259ri\u00a024 aprel\u00a0g\u00fcn\u00fc 2345 erm\u0259ni lider h\u0259bs edilmi\u015fdir. Bunlar\u0131n bir\u00e7oxu k\u0259ndl\u0259r\u0259 h\u00fccum ed\u0259r\u0259k silahs\u0131z \u0259halini q\u0131ran cinay\u0259tkarlar idi.<\/p>\n<p>K\u00f6\u00e7 q\u0259rar\u0131 Anadoluda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259rin Osmanl\u0131n\u0131n dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rin\u0259 da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutsa da praktikada h\u0259r\u015fey f\u0259rqli c\u0259r\u0259yan etdi. K\u00f6\u00e7 karvanlar\u0131na edil\u0259n h\u00fccumlarda \u00f6l\u0259n erm\u0259nil\u0259r bir k\u0259nara h\u0259m d\u0259 yollarda acl\u0131qdan v\u0259 x\u0259st\u0259likd\u0259n \u00f6l\u0259nl\u0259r kifay\u0259t q\u0259d\u0259r idi. Yola \u00e7\u0131xanlar\u0131n yaln\u0131z bir qismi laz\u0131mi m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259r\u0259 yerl\u0259\u015fdiril\u0259 bildi.<\/p>\n<p>Soyr\u0131m\u0131 tan\u0131m\u0131\u015f b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259rin s\u0131ralamas\u0131 is\u0259 bel\u0259di:<\/p>\n<ol>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"17\" class=\"wp-image-4514\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-uruguay-svg-2.png\" alt=\"Flag of Uruguay.svg\" \/> \u00a0Uruqvay\u00a0\u2013 20 aprel 1965, 2004, 2005<\/li>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"15\" class=\"wp-image-4515\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-cyprus-bordered-svg-2.png\" alt=\"Flag of Cyprus (bordered).svg\" \/> \u00a0C\u0259nubi Kipr\u00a0\u2013 1982<\/li>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"16\" class=\"wp-image-4516\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-argentina-svg-2.png\" alt=\"Flag of Argentina.svg\" \/> \u00a0Argentina\u00a0\u2013 1993, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007<\/li>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"17\" class=\"wp-image-4517\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-russia-svg-2.png\" alt=\"Flag of Russia.svg\" \/> \u00a0Rusiya \u2013 1995, 22 aprel 2005<\/li>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"17\" class=\"wp-image-4518\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-greece-svg-2.png\" alt=\"Flag of Greece.svg\" \/> \u00a0Yunan\u0131stan\u00a0\u2013 25 aprel 1996<\/li>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"13\" class=\"wp-image-4519\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-canada-svg-2.png\" alt=\"Flag of Canada.svg\" \/> \u00a0Kanada\u00a0\u2013 1996, 2000 v\u0259 \u0259n son olaraq 21 aprel 2004<\/li>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"17\" class=\"wp-image-4520\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-lebanon-svg-2.png\" alt=\"Flag of Lebanon.svg\" \/> \u00a0Livan\u00a0\u2013 1997, 11 may 2000<\/li>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"17\" class=\"wp-image-4521\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-belgium-civil-svg-2.png\" alt=\"Flag of Belgium (civil).svg\" \/> \u00a0Bel\u00e7ika\u00a0\u2013 26 mart 1998<\/li>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"25\" class=\"wp-image-4522\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-the-vatican-city-svg-1.png\" alt=\"Flag of the Vatican City.svg\" \/> \u00a0Vatikan\u00a0\u2013 2000<\/li>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"17\" class=\"wp-image-4523\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-italy-svg-1.png\" alt=\"Flag of Italy.svg\" \/> \u00a0\u0130taliya\u00a0\u2013 17 noyabr 2000<\/li>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"17\" class=\"wp-image-4524\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-france-svg-1.png\" alt=\"Flag of France.svg\" \/> \u00a0Fransa \u2013 18 yanvar 2001<\/li>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"25\" class=\"wp-image-4525\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-switzerland-svg-1.png\" alt=\"Flag of Switzerland.svg\" \/> \u00a0\u0130sve\u00e7r\u0259\u00a0\u2013 16 dekabr 2003<\/li>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"17\" class=\"wp-image-4526\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-slovakia-png-1.png\" alt=\"Flag of Slovakia.png\" \/> \u00a0Slovakiya\u00a0\u2013 30 noyabr 2004<\/li>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"17\" class=\"wp-image-4527\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-the-netherlands-svg-1.png\" alt=\"Flag of the Netherlands.svg\" \/> \u00a0Hollandiya\u00a0\u2013 21 dekabr 2004<\/li>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"16\" class=\"wp-image-4528\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-poland-svg-1.png\" alt=\"Flag of Poland.svg\" \/> \u00a0Pol\u015fa\u00a0\u2013 19 aprel 2005<\/li>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"15\" class=\"wp-image-4529\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-germany-svg-1.png\" alt=\"Flag of Germany.svg\" \/> \u00a0Almaniya \u2013 16 iyun 2005<\/li>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"17\" class=\"wp-image-4530\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-venezuela-svg-1.png\" alt=\"Flag of Venezuela.svg\" \/> \u00a0Venesuela\u00a0\u2013 14 iyul 2005<\/li>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"15\" class=\"wp-image-4531\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-lithuania-svg-1.png\" alt=\"Flag of Lithuania.svg\" \/> \u00a0Litva\u00a0\u2013 15 dekabr 2005<\/li>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"17\" class=\"wp-image-4532\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-chile-svg-1.png\" alt=\"Flag of Chile.svg\" \/> \u00a0\u00c7ili\u00a0\u2013 2007<\/li>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"22\" height=\"15\" class=\"wp-image-4533\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-bolivia-svg-1.png\" alt=\"Flag of Bolivia.svg\" \/> \u00a0Boliviya\u00a0\u2013 2014<\/li>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"22\" height=\"15\" class=\"wp-image-4534\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-brazil-svg-1.png\" alt=\"Flag of Brazil.svg\" \/> \u00a0Braziliya\u00a0\u2013 2015<\/li>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"22\" height=\"13\" class=\"wp-image-4535\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-luxembourg-svg-1.png\" alt=\"Flag of Luxembourg.svg\" \/> \u00a0L\u00fcksemburq\u00a0\u2013 2015<\/li>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"22\" height=\"13\" class=\"wp-image-4536\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-bulgaria-svg-1.png\" alt=\"Flag of Bulgaria.svg\" \/> \u00a0Bolqar\u0131stan\u00a0\u2013 2015<\/li>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"22\" height=\"15\" class=\"wp-image-4537\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-austria-svg-1.png\" alt=\"Flag of Austria.svg\" \/> \u00a0Avstriya\u00a0\u2013 2015<\/li>\n<li><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"22\" height=\"15\" class=\"wp-image-4538\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-syria-svg-1.png\" alt=\"Flag of Syria.svg\" \/> \u00a0Suriya\u00a0\u2013 2015<\/li>\n<\/ol>\n<p><strong>D\u00fcnya Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n H\u0259mr\u0259ylik G\u00fcn\u00fc<\/strong>n\u00fcn \u0259sas\u0131\u00a01989-cu il dekabr\u0131n ax\u0131rlar\u0131nda\u00a0Nax\u00e7\u0131vanda\u00a0s\u0259rh\u0259dl\u0259rin (SSR\u0130-\u0130ran\u00a0s\u0259rh\u0259dl\u0259ri) da\u011f\u0131lmas\u0131 zaman\u0131 qoyuldu. \u015eimali v\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycan aras\u0131ndak\u0131 s\u0259rh\u0259d dir\u0259kl\u0259ri da\u011f\u0131d\u0131ld\u0131. Bu vaxt\u00a0\u0130stanbulda\u00a0t\u00fcrk dilli xalqlar\u0131n Konfrans\u0131 ke\u00e7irilirdi. Konfrans da d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n h\u0259mr\u0259yliyinin qeyd olunmas\u0131na q\u0259rar verdi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 tan\u0131nmas\u0131<\/strong><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"14\" class=\"wp-image-4539\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-mexico-svg-1.png\" alt=\"Flag of Mexico.svg\" \/> \u00a0Meksika\u00a02 fevral\u00a02012-ci il tarixind\u0259\u00a0Meksika\u00a0Senat\u0131n\u0131n q\u0259bul etdiyi q\u0259rarda Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Xocal\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 1992-ci il fevral\u0131n 25-26-da ba\u015f vermi\u015f faci\u0259 soyq\u0131r\u0131m adland\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"17\" class=\"wp-image-4540\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-pakistan-svg-1.png\" alt=\"Flag of Pakistan.svg\" \/> \u00a0Pakistan\u00a02012-ci ilind\u0259\u00a0Pakistan\u00a0Senat\u0131n\u0131n Xarici \u018flaq\u0259l\u0259r Komit\u0259si Xocal\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 m\u00fclki \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f Soyq\u0131r\u0131m\u0131 pisl\u0259y\u0259n q\u0259tnam\u0259 q\u0259bul edib.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"17\" class=\"wp-image-4541\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-colombia-svg-1.png\" alt=\"Flag of Colombia.svg\" \/> \u00a0Kolumbiya\u00a02012-ci ilin\u00a024 aprel\u00a0tarixind\u0259\u00a0Kolumbiya\u00a0parlamenti 102 deputat\u0131n lehin\u0259 s\u0259sverm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 r\u0259sm\u0259n tan\u0131m\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"17\" class=\"wp-image-4542\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-the-czech-republic-svg-1.png\" alt=\"Flag of the Czech Republic.svg\" \/> \u00a0\u00c7exiya\u00a02013-c\u00fc ilin 19 fevral tarixind\u0259\u00a0\u00c7exiya\u00a0parlamenti Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 r\u0259sm\u0259n tan\u0131m\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"13\" class=\"wp-image-4543\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/opisanie-flag-of-bosnia-and-herzegovina-svg-1.png\" alt=\"\u041e\u043f\u0438\u0441\u0430\u043d\u0438\u0435: Flag of Bosnia and Herzegovina.svg\" \/> \u00a0Bosniya v\u0259 Herseqovina\u00a02013-c\u00fc ilin 26 fevral tarixind\u0259\u00a0Bosniya v\u0259 Herseqovina\u00a0parlamenti Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 r\u0259sm\u0259n tan\u0131m\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"17\" class=\"wp-image-4544\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/flag-of-peru-state-svg-1.png\" alt=\"Flag of Peru (state).svg\" \/> \u00a0Peru\u00a02013<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Faci\u0259ni q\u0259tliam kimi tan\u0131yan AB\u015e \u015ftatlar\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Massa\u00e7usets\u00a0\u2014\u00a02010-cu il fevral\u0131n 25-d\u0259 Amerikan\u0131n\u00a0Massa\u00e7usets\u00a0\u015ftat\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r palatas\u0131.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"17\" class=\"wp-image-4545\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/texas-bayragi.png\" alt=\"Texas bayra\u011f\u0131\" \/> \u00a02011-ci ild\u0259 is\u0259 Amerikan\u0131n\u00a0Texas\u00a0\u015ftat\u0131 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 r\u0259sm\u0259n tan\u0131m\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"17\" class=\"wp-image-4546\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/nyu-cersi-bayragi.png\" alt=\"Nyu-Cersi bayra\u011f\u0131\" \/> \u00a02011-ci ild\u0259 is\u0259 Amerikan\u0131n\u00a0Nyu-Cersi\u00a0\u015ftat\u0131 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 r\u0259sm\u0259n tan\u0131m\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"16\" class=\"wp-image-4547\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/corciya-bayragi.png\" alt=\"Corciya bayra\u011f\u0131\" \/> \u00a02012-ci ilin 28 fevral tarixind\u0259\u00a0Corciya\u00a0\u015ftat\u0131 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 r\u0259sm\u0259n tan\u0131m\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"17\" class=\"wp-image-4548\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/men-bayragi.png\" alt=\"Men bayra\u011f\u0131\" \/> \u00a0Men\u00a0\u2014\u00a02012-ci ilin 23 mart tarixind\u0259\u00a0Men\u00a0\u015ftat\u0131 \u015ftat\u0131 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 r\u0259sm\u0259n tan\u0131m\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"17\" class=\"wp-image-4549\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/nyu-meksiko-bayragi.png\" alt=\"Nyu-Meksiko bayra\u011f\u0131\" \/> \u00a02013-c\u00fc ilin 28 yanvar tarixind\u0259\u00a0Nyu-Meksiko\u00a0\u015ftat\u0131 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 r\u0259sm\u0259n tan\u0131m\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>2013-c\u00fc ilin 8 fevral tarixind\u0259\u00a0Arkanzas\u00a0\u015ftat\u0131 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 r\u0259sm\u0259n tan\u0131m\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"25\" height=\"17\" class=\"wp-image-4550\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/word-image.png\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>907-ci d\u00fcz\u0259li\u015f<\/strong>\u00a0\u2014\u00a01992-ci ild\u0259 erm\u0259ni lobbisinin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259\u00a0AB\u015e\u00a0Konqresi t\u0259r\u0259find\u0259n &#8220;Azadl\u0131\u011fa D\u0259st\u0259k&#8221; Akt\u0131na q\u0259bul edil\u0259n v\u0259 Az\u0259rbaycana Amerikan\u0131n birba\u015fa d\u00f6vl\u0259t yard\u0131m\u0131n\u0131 yasaqlayan d\u00fcz\u0259li\u015fdir.\u00a0\u0130kili standartlara, bu halda AB\u015e-n\u0131n Erm\u0259nistan v\u0259 Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc siyas\u0259td\u0259 t\u0259tbiq olunan ikili standartlara misald\u0131r.<\/p>\n<p>2001-ci il 11 sentyabr hadis\u0259l\u0259rind\u0259n sonra Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq terrorizml\u0259 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 d\u0259st\u0259yini t\u0259min etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 AB\u015e Konqresi Prezident\u0259 d\u00fcz\u0259li\u015fin h\u00fcquqi q\u00fcvv\u0259sini dayand\u0131rmaq s\u0259lahiyy\u0259ti verilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>D\u00fcz\u0259li\u015fin m\u0259tni<\/p>\n<p>MADD\u018f 907. AZ\u018fRBAYCANA YARDIM G\u00d6ST\u018fR\u0130LM\u018fS\u0130N\u0130N QADA\u011eAN ED\u0130LM\u018fS\u0130<\/p>\n<p>(A) QADA\u011eA \u2013 Prezident Az\u0259rbaycan H\u00f6k\u00fcm\u0259tinin Erm\u0259nistana v\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fa qar\u015f\u0131 blokadas\u0131n\u0131n v\u0259 dig\u0259r g\u00fcc t\u0259tbiqin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn add\u0131mlar\u0131n atd\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259s\u0259 v\u0259 bu haqda Konqres\u0259 m\u0259ruz\u0259 etm\u0259s\u0259, Az\u0259rbaycan H\u00f6k\u00fcm\u0259tin\u0259 AB\u015e t\u0259r\u0259find\u0259n bu v\u0259 ya dig\u0259r qanunlarla n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f yard\u0131m g\u00f6st\u0259ril\u0259 bilm\u0259z.<\/p>\n<p>(B) QEYD \u2013 Prezident qada\u011fan\u0131n t\u0259tbiq edilm\u0259sinin AB\u015e-\u0131n milli maraqlar\u0131na uy\u011fun olmad\u0131\u011f\u0131na dair q\u0259rara g\u0259ls\u0259 v\u0259 bu haqda Konqres\u0259 t\u0259qdimat vers\u0259, (a) b\u0259ndind\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n qada\u011fa t\u0259tbiq edilm\u0259m\u0259lidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>AT\u018fT-in Budape\u015ft sammiti<\/strong> (4-6 dekabr 1994-c\u00fc il) 1994-c\u00fc ilin dekabr\u0131nda Macar\u0131stan\u0131n paytaxt\u0131 Budape\u015ftd\u0259 Avropa T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q M\u00fc\u015favir\u0259sinin (AT\u018fM) zirv\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ke\u00e7irilib. Bu, AT\u018fM yarand\u0131qdan sonra d\u00f6vl\u0259t r\u0259hb\u0259rl\u0259rinin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc idi. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f AT\u018fM-in Heyd\u0259r \u018fliyevin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 ke\u00e7iril\u0259n ilk g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc idi. Budape\u015ft Zirv\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dar AT\u018fM-in f\u0259aliyy\u0259tinin intensivl\u0259\u015fdirilm\u0259si bar\u0259d\u0259 q\u0259rar q\u0259bul olundu. AT\u018fM d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 nizamlaman\u0131n m\u0259rh\u0259l\u0259li xarakterini m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259r\u0259k v\u0259 AT\u018fM-in Minsk Konfrans\u0131n\u0131n h\u0259ms\u0259drl\u0259rin\u0259 silahl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin dayand\u0131r\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 sazi\u015f haz\u0131rlama\u011f\u0131 tap\u015f\u0131rd\u0131. Sazi\u015f b\u00fct\u00fcn t\u0259r\u0259fl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin \u0259sas n\u0259tic\u0259l\u0259rinin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdirm\u0259li v\u0259 Minsk Konfrans\u0131n\u0131n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas olmal\u0131 idi. G\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259 zonas\u0131nda s\u00fclh\u00fcn t\u0259min edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn AT\u018fM-in \u00e7oxmill\u0259tli q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si bar\u0259sind\u0259 bir q\u0259rar q\u0259bul olundu. 1994-c\u00fc ilin dekabr\u0131nda Macar\u0131stan\u0131n paytaxt\u0131 Budape\u015ftd\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f zirv\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Prezident Heyd\u0259r \u018fliyevin s\u0259yi v\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 AT\u018fT-in Minsk konfrans\u0131 h\u0259ms\u0259drl\u0259rinin t\u0259sisat\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131 ki, bu da vasit\u0259\u00e7il\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 \u0259laq\u0259sizliyi, paralelliyi aradan qald\u0131rma\u011fa imkan vermi\u015f v\u0259 AT\u018fT \u00fczv\u00fc olan d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin s\u00fclh yolu il\u0259 h\u0259ll edilm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f s\u0259yl\u0259rinin \u0259laq\u0259l\u0259ndirilm\u0259si mexanizmini nizama salm\u0131\u015fd\u0131r<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>X\u0259z\u0259r sammitl\u0259ri-<\/strong> Rusiyan\u0131n H\u0259\u015ft\u0259rxan \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 X\u0259z\u0259ryan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rin(Az\u0259rbaycan, Rusiya, \u0130ran, Qazax\u0131stan v\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistan) d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n IV Sammiti ke\u00e7irilib. Prezident \u0130lham \u018fliyev bildirib ki, 2010-cu ild\u0259 Bak\u0131da ke\u00e7iril\u0259n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc X\u0259z\u0259r Sammitinin yekunlar\u0131na \u0259sas\u0259n imzalanan \u201cX\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sah\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q haqq\u0131nda Sazi\u015f\u201d qa\u00e7aqmal\u00e7\u0131l\u0131\u011fa, brakonyerliy\u0259, qanunsuz miqrasiyaya, insan alverin\u0259, m\u00fct\u0259\u015f\u0259kkil cinay\u0259tkarl\u0131\u011fa v\u0259 terrorizm\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 sah\u0259sind\u0259 s\u0259rh\u0259d xidm\u0259tl\u0259ri v\u0259 dig\u0259r d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131 aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 f\u0259aliyy\u0259tin m\u00fch\u00fcm mexanizmini yarad\u0131b. 2018-ci ild\u0259 Qazax\u0131standa, Aktauda ke\u00e7irildi. X\u0259z\u0259rin statusu m\u00fc\u0259yy\u0259n edildi. Konvensiya q\u0259bul edildi. Konensiyaya g\u00f6r\u0259 x\u0259z\u0259rin s\u0259thi \u00fcmumi istifad\u0259y\u0259 verildi, dibi is\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcnd\u00fc ( faydal\u0131 qaz\u0131nt\u0131lar). BMT-nin d\u0259niz h\u00fcquqlar\u0131na dair m\u00fcdd\u0259alar\u0131 bura \u015famil edilmir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Lissabon samiti v\u0259 Az\u0259rbaycan.<\/strong><\/p>\n<p>3 dekabr, 1996-c\u0131 ild\u0259 zirv\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ke\u00e7irilib. AT\u018fT-in Lissabon sammitind\u0259 54 i\u015ftirak\u00e7\u0131 d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n Avropada XXI \u0259srd\u0259 \u00fcmumi v\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik modeli adl\u0131 B\u0259yannam\u0259 q\u0259bul edilmi\u015fdir. B\u0259yannam\u0259d\u0259 \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259rinin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 y\u00f6n\u0259l\u0259n t\u0259hdidl\u0259r qeyd edilmi\u015f v\u0259 bu t\u0259hdidl\u0259ri aradan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn birg\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n vacibliyi x\u00fcsusi vur\u011fulanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Lissabon Zirv\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin h\u0259llin\u0259 dair AT\u018fT-in i\u015ftirak\u00e7\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n (Erm\u0259nistandan ba\u015fqa) a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 prinsipl\u0259r\u0259 raz\u0131l\u0131q verilmi\u015fdir:<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n v\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc;<\/p>\n<p>Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fa Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 \u0259n y\u00fcks\u0259k \u00f6z\u00fcn\u00fcidar\u0259etm\u0259 statusun verilm\u0259si;<\/p>\n<p>Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcn \u0259halisinin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259minat\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u0130stanbul Sammiti<\/strong>&#8211; 1999-cu il noyabr\u0131n 18-19-da T\u00fcrkiy\u0259nin \u0130stanbul \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259skilat\u0131n\u0131n (AT\u018fT) zirv\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ke\u00e7irildi. At\u0259tin Az\u0259rbaycanda v\u0259 Erm\u0259nistanda ofisl\u0259ri a\u00e7\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 raz\u0131l\u0131q \u0259ld\u0259 edildi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyi haqq\u0131nda Konstitusiya Akt\u0131<\/strong> Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Ali Soveti Az\u0259rbaycan Milli \u015euras\u0131n\u0131n\u00a01918-ci il may\u0131n 28-d\u0259 q\u0259bul etdiyi \u0130stiqlal B\u0259yannam\u0259sin\u0259, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n demokratik prinsipl\u0259rinin v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin varisliyin\u0259 \u0259saslanaraq v\u0259 &#8220;Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyinin b\u0259rpas\u0131 haqq\u0131nda&#8221;\u00a0Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131\u00a0Ali Sovetinin\u00a01991-ci il 30 avqust tarixli B\u0259yannam\u0259sini r\u0259hb\u0259r tutaraq bu Konstitusiya Akt\u0131n\u0131 q\u0259bul etmi\u015f v\u0259 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t qurulu\u015funun, siyasi v\u0259 iqtisadi qurulu\u015funun \u0259saslar\u0131n\u0131 t\u0259sis etmi\u015fdir. Konstitusiya Akt\u0131\u00a0Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Ali Sovetinin 18 oktyabr\u00a01991-ci il tarixli iclas\u0131nda q\u0259bul edilmi\u015fdir. 32 madd\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>G\u00fcmr\u00fc m\u00fcqavil\u0259si<\/strong>\u00a0\u2013\u00a0T\u00fcrkiy\u0259\u00a0il\u0259\u00a0Erm\u0259nistan\u00a0aras\u0131nda\u00a01920\u00a0\u2013 ci il dekabr\u0131n 2 d\u0259n 3-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259 imzalanm\u0131\u015f s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si.<\/p>\n<p>B\u00fc m\u00fcqavil\u0259\u00a0T\u00fcrkiy\u0259 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisinin ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 ilk beyn\u0259lxalq m\u00fcqavil\u0259di.<\/p>\n<p>Bu m\u00fcqavil\u0259 1920-ci ilin sentyabr-dekabr aylar\u0131 aras\u0131nda t\u00fcrk ordusu il\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131 birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri aras\u0131nda ba\u015f ver\u0259n h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlara son qoymal\u0131 idi. M\u00fcqavil\u0259 18 madd\u0259d\u0259n ibar\u0259t idi.<\/p>\n<p>M\u00fcqavil\u0259nin \u015f\u0259rtl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti T\u00fcrkiy\u0259 torpaqlar\u0131na iddias\u0131ndan \u0259l \u00e7\u0259km\u0259li, Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259n qovulmu\u015f m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n qay\u0131tmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259rait yaratmal\u0131 idi. M\u00fcqavil\u0259 h\u0259m\u00e7inin Erm\u0259nistan respublikas\u0131 il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131nda s\u0259rh\u0259ddi d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edirdi.<\/p>\n<p>Bu m\u00fcqavil\u0259nin \u015f\u0259rtl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n Erm\u0259nistan say\u0131 1500 n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox olmayan bir orudya malik olmal\u0131 v\u0259 bu ordu 8 \u0259d\u0259dd\u0259n \u00e7ox topa malik ola bilm\u0259zdi, pulyemyotlar\u0131n is\u0259 maksimal say\u0131 20 d\u0259n \u00e7ox ola bilm\u0259zdi.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan\u00a0\u201cSevr m\u00fcqavil\u0259si\u201dnin\u00a0q\u00fcvv\u0259d\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259sini q\u0259bul ed\u0259r\u0259k \u00f6z n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tl\u0259rini Avropadan v\u0259\u00a0AB\u015e\u00a0\u2013 dan qeri \u00e7a\u011f\u0131rma\u011f\u0131 \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131, v\u0259 yaxud T\u00fcrkiy\u0259nin maraqlar\u0131na zidd olan b\u00fct\u00fcn m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri, q\u00fcvv\u0259d\u0259n d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f elan edirdi.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 Erm\u0259nistan d\u0259mir yollar\u0131n\u0131n n\u0259zar\u0259tini \u00f6z \u0259lin\u0259 al\u0131rd\u0131 v\u0259 Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259 \u201ch\u0259rbi t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259k\u201d imkan\u0131n\u0131 \u0259ld\u0259 edirdi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>&#8220;Heyd\u0259r \u018fliyev&#8221; ordeni<\/strong> Az\u0259rbaycan\u0131n v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131na\u00a0a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 hallarda verilir:<br \/>\n1. Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259r\u0259qqisin\u0259, \u0259z\u0259m\u0259tinin v\u0259 \u015f\u00f6hr\u0259tinin\u00a0artmas\u0131na t\u00f6hf\u0259 ver\u0259n m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259;<br \/>\n2. V\u0259t\u0259nin m\u00fcdafi\u0259sind\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u0259na-\u00a0fel\u0259rinin qorunmas\u0131nda g\u00f6st\u0259rilmi\u015f m\u0259rdlik v\u0259 \u015f\u00fcca\u0259t\u0259<br \/>\ng\u00f6r\u0259.<br \/>\n&#8220;Heyd\u0259r \u018fliyev&#8221; ordeni Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n\u00a0Prezidentin\u0259 onun statusuna g\u00f6r\u0259 verilir.<br \/>\n&#8220;Heyd\u0259r \u018fliyev&#8221; ordeni \u0259cn\u0259bil\u0259r\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 hallarda\u00a0verilir:<br \/>\n1. Az\u0259rbaycan qar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6rk\u0259mli xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259;<br \/>\n2. Az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideyas\u0131n\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259,\u00a0d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n h\u0259mr\u0259yliyinin m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndi-<br \/>\nrilm\u0259sind\u0259 x\u00fcsusi xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259;<br \/>\n3. Az\u0259rbaycan il\u0259 dig\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda siyasi, iqtisadi, elmi v\u0259 m\u0259d\u0259ni \u0259laq\u0259l\u0259rin qurulmas\u0131nda v\u0259 inki\u015faf<br \/>\netdirilm\u0259sind\u0259 x\u00fcsusi xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>&#8220;\u0130stiqlal&#8221; ordeni<\/strong> Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131na a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131\u00a0hallarda verilir:<br \/>\n1. Az\u0259rbaycanda milli-azadl\u0131q h\u0259rakat\u0131nda m\u00fcst\u0259sna\u00a0xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259;<br \/>\n2. Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259ti v\u0259 xalq\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda x\u00fcsusil\u0259\u00a0g\u00f6rk\u0259mli xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259;<br \/>\n3. Az\u0259rbaycan\u0131n milli-d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu i\u015fl\u0259rind\u0259 x\u00fcsusi xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>&#8220;\u015e\u0259r\u0259f&#8221; ordeni<\/strong> Az\u0259rbaycan\u0131n v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131na, \u0259cn\u0259bil\u0259r\u0259 v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131 olmayan \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 hallarda verilir:<br \/>\n1. Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259ti v\u0259 xalq\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259;<br \/>\n2. Az\u0259rbaycan\u0131n milli d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu i\u015fl\u0259rind\u0259 x\u00fcsusi\u00a0xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259;<br \/>\n3. \u0130qtisadi, elmi-texniki, sosial-m\u0259d\u0259ni inki\u015fafda m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259;<br \/>\n4. Elm, m\u0259d\u0259niyy\u0259t, \u0259d\u0259biyyat, inc\u0259s\u0259n\u0259t, t\u0259hsil v\u0259 s\u0259hiyy\u0259 sah\u0259l\u0259rind\u0259 b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>&#8220;\u015e\u00f6hr\u0259t&#8221; ordeni<\/strong> Az\u0259rbaycan\u0131n v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131na, \u0259cn\u0259bil\u0259r\u0259 v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131 olmayan \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 hallarda verilir:<br \/>\n1. \u0130qtisadi, elmi-texniki, sosial-m\u0259d\u0259ni inki\u015fafda x\u00fcsusi<br \/>\nxidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259;<br \/>\n2. S\u00fclh\u00fcn v\u0259 xalqlar aras\u0131nda dostlu\u011fun m\u00f6hk\u0259mk\u0259ndirilm\u0259sind\u0259 v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131nda x\u00fcsusi xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259;<br \/>\n3. S\u0259naye, n\u0259qliyyat, rabit\u0259, tikinti sah\u0259l\u0259rind\u0259 v\u0259 xalq\u00a0t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n dig\u0259r sah\u0259l\u0259rind\u0259 g\u00f6rk\u0259mli \u0259m\u0259k n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259;<\/p>\n<p>4. Elm, t\u0259hsil v\u0259 s\u0259hiyy\u0259 sah\u0259sind\u0259 x\u00fcsusi xidm\u0259tl\u0259rin\u0259<br \/>\ng\u00f6r\u0259.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Qara D\u0259niz \u0130qtisadi \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131\u00a0(QD\u0130\u018fT)<\/strong> (ing.\u00a0Organization of the Black Sea Economic Cooperation) &#8211;\u00a04 iyun\u00a01992-ci ild\u0259 t\u0259sis edilmi\u015f t\u0259\u015fkilat. 25 iyun 1992-ci ild\u0259 \u0130stanbulda Albaniya, Az\u0259rbaycan, Bolqar\u0131stan, Erm\u0259nistan, G\u00fcrc\u00fcstan, Yunan\u0131stan, Moldova, Rum\u0131niya, Rusiya , T\u00fcrkiy\u0259, Ukraynan\u0131n D\u00f6vl\u0259t v\u0259 H\u00f6kum\u0259t Ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n Qara D\u0259niz \u0130qtisadi \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczr\u0259 Zirv\u0259 B\u0259y\u0259nnam\u0259sinin (sonradan \u0130stanbul B\u0259y\u0259nnam\u0259si kimi istinad edilir) imzalanmas\u0131 il\u0259 yaranm\u0131\u015fd\u0131r. istanbul B\u0259y\u0259nnam\u0259si il\u0259 b\u0259rab\u0259r 25 iyun 1992-ci il tarixind\u0259 11 \u00f6lk\u0259 Ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n Bosfor B\u0259y\u0259nat\u0131 da imzalanm\u0131\u015fd\u0131r. Bu B\u0259y\u0259nat \u0130stanbul B\u0259y\u0259nnam\u0259sinin v\u0259 Qara D\u0259niz \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn\u00fcn vacibliyini \u00fcmumi cizgil\u0259rd\u0259 qeyd edir. \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259r a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 sah\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edirl\u0259r: Ticar\u0259t v\u0259 iqtisadi inki\u015faf, Bank i\u015fi v\u0259 maliyy\u0259, Kommunikasiya, Enerji, N\u0259qliyyat, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 v\u0259 aqrar s\u0259naye, S\u0259hiyy\u0259 v\u0259 farmaseptika, \u018ftraf m\u00fchitin qorunmas\u0131, Turizm, Elm v\u0259 Texnika,G\u00f6mr\u00fck v\u0259 dig\u0259r s\u0259rh\u0259d orqanlar\u0131 il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q.<\/p>\n<p>\u00dczvl\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259r 12 d\u00f6vl\u0259td\u0259n ibar\u0259tdir. T\u0259\u015fkilatda m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7il\u0259r: Misir \u018fr\u0259b Respublikas\u0131, Almaniya Federativ Respublikas\u0131, \u0130srail, Pol\u015fa Respublikas\u0131, Tunis Respublikas\u0131, \u0130taliya Respublikas\u0131, Avstriya Respublikas\u0131, Slovak Respublikas\u0131, Fransa Respublikas\u0131d\u0131r. M\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7ilik m\u00fcdd\u0259ti 2 ildir. T\u0259\u015fkilat\u0131n Ali Orqan\u0131 \u2014\u00a0Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirl\u0259ri \u015euras\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Avropa Birliyinin \u015e\u0259rq t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan.<\/strong><\/p>\n<p>\u015e\u0259rq T\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011f\u0131\u00a0&#8211;\u00a0Pol\u015fa\u00a0v\u0259\u00a0\u0130sve\u00e7in\u00a0Avropa Birliyin\u0131n qon\u015fuluq siyas\u0259ti \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259\u00a0MDB\u00a0\u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131rlmas\u0131na y\u00f6n\u0259ldilmi\u015f t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcd\u00fcr. &#8220;\u015e\u0259rq t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011f\u0131&#8221; Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n alt\u0131 qon\u015fu \u00f6lk\u0259sini \u0259hat\u0259 edir:\u00a0Az\u0259rbaycan,\u00a0G\u00fcrc\u00fcstan,\u00a0Erm\u0259nistan,\u00a0Moldova,Belorusiya\u00a0v\u0259\u00a0Ukrayna.<\/p>\n<p>&#8220;\u015e\u0259rq T\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011f\u0131&#8221; proqram\u0131 r\u0259smi olaraq may\u0131n 7-d\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n\u00a0Praqadak\u0131 sammitind\u0259 q\u00fcvv\u0259y\u0259 minmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Beynelxalq huququn 10 esas normasi.<\/strong><\/p>\n<p>M\u00fcasir beyn\u0259lxalq h\u00fcququn 10 \u0259sas prinsipi\u2013normas\u0131 vard\u0131r.<br \/>\nBunlardan 7-si BMT-nin Nizamnam\u0259sind\u0259 (2-ci madd\u0259d\u0259) \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r:<br \/>\n1)G\u00fcc t\u0259tbiq etm\u0259m\u0259k v\u0259 ya g\u00fccl\u0259 h\u0259d\u0259l\u0259m\u0259m\u0259k prinsipi;<br \/>\n2)Beyn\u0259lxalq m\u00fcbahis\u0259l\u0259ri dinc yolla h\u0259ll etm\u0259k prinsipi;<br \/>\n3) D\u00f6vl\u0259tin daxili yurisdiksiyas\u0131nda olan i\u015fl\u0259r\u0259 qar\u0131\u015fmamaq prinsipi;<\/p>\n<p>4) D\u00f6vl\u0259tl\u0259rin BMT Nizamnam\u0259sin\u0259 uy\u011fun olaraq bir-biri il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q etm\u0259k prinsipi;<br \/>\n5) Xalqlar\u0131n h\u00fcquq b\u0259rab\u0259rliyi v\u0259 \u00f6z m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131n\u0131 t\u0259yin etm\u0259k prinsipi;<br \/>\n6)D\u00f6vl\u0259tl\u0259rin suveren b\u0259rab\u0259rlik prinsipi;<br \/>\n7) D\u00f6vl\u0259tl\u0259rin BMT Nizamnam\u0259sin\u0259 uy\u011fun olaraq \u00f6z \u00fcz\u0259rl\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fckl\u0259ri \u00f6hd\u0259likl\u0259ri vicdanla yerin\u0259 yetirm\u0259k prinsipi.<br \/>\nAvropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u00fczr\u0259 Helsinki M\u00fc\u015favir\u0259sinin 1975-ci il 1 avqust tarixli Yekun akt\u0131 il\u0259 bura daha 3 prinsip \u0259lav\u0259 olunmu\u015fdur:<br \/>\n1)S\u0259rh\u0259dl\u0259rin toxunulmazl\u0131\u011f\u0131 prinsipi;<br \/>\n2) D\u00f6v\u0131l\u0259tl\u0259rin \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc prinsipi;<\/p>\n<p>3)\u0259sas insan h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131na h\u00f6rm\u0259t edilm\u0259si prinsipi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Qars muqavilesi.<\/strong><\/p>\n<p>Moskva muqavilesini tamamlamaq meqsedile 1921 ci il oktyabrin 13 de Qarsda muqavile imzalandi.muqavileyle Naxcivanin Azerbaycanin erazisi olmasi bir daha tesdiqlendi, onun serhedleri ve gelecek statusu qeti olaraq mueyyenle\u015fdirildi. Bununla da Naxcivani Ermenistana birle\u015fdirmek plani iflas etdi.Lakin 1929-1931 ci illerde Ordubad ve Zengilan rayonlarinin bir sira kendleri Ermenistana verildi ve bu erazide Mehri rayonu yaradildi. Neticede Naxcivanla Azerbaycanin diger torpaqlari arasinda olan serhed baglandi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong style=\"background-color: #ffffff;\">\u0130slam \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131<\/strong><span style=\"background-color: #ffffff;\">\u00a0(\u0130\u018fT\u00a0(2011-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r\u00a0\u2014 \u0130slam Konfrans\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131 (\u0130KT));\u00a0<\/span>ing.<span style=\"background-color: #ffffff;\">\u00a0Organisation of Islamic Cooperation\u00a0(OIC),\u00a0 <\/span>1969<span style=\"background-color: #ffffff;\">-cu ild\u0259\u00a0<\/span>Rabatda<span style=\"background-color: #ffffff;\">\u00a0(<\/span>M\u0259rake\u015f<span style=\"background-color: #ffffff;\">) m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259rinin d\u00f6vl\u0259t v\u0259 h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n konfrans\u0131nda yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. 60-a yax\u0131n d\u00f6vl\u0259ti \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdirir. B\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259rin m\u00fcs\u0259lman icmalar\u0131n\u0131n, habel\u0259 bir s\u0131ra beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri \u0130\u018fT yan\u0131nda m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i statusuna malikdirl\u0259r. icra\u00e7\u0131 orqan\u0131 is\u0259 Ba\u015f katiblikdir. Ba\u015f katibliyin iqam\u0259tgah\u0131\u00a0<\/span>Q\u00fcds<span style=\"background-color: #ffffff;\">\u00a0\u0130srail i\u015f\u011fal\u0131ndan azad edil\u0259n\u0259d\u0259k m\u00fcv\u0259qq\u0259ti olaraq\u00a0<\/span>Cidd\u0259d<span style=\"background-color: #ffffff;\">\u0259 (<\/span>S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131<span style=\"background-color: #ffffff;\">) yerl\u0259\u015fir.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan\u2013\u0130\u018fT \u0259laq\u0259l\u0259ri<\/strong><\/p>\n<p>Tarixi ke\u00e7mi\u015fi, dini, m\u0259d\u0259ni v\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259ri il\u0259 islam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz hiss\u0259si olan Az\u0259rbaycan\u0131n 1991-ci ilin dekabr ay\u0131nda \u0130slam Konfrans\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131na (\u0130KT) \u00fczv olmas\u0131 beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 respublikam\u0131z\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda yeni \u00fcf\u00fcql\u0259r a\u00e7d\u0131. Bel\u0259 ki, Az\u0259rbaycan \u0130KT v\u0259 ona \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin ard\u0131c\u0131l d\u0259st\u0259yin\u0259 nail oldu. \u0130lkin vaxtlar\u0131nda \u0130KT Ba\u015f katibliyi Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 respublikam\u0131z\u0131n m\u00f6vqeyini d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n b\u0259yanatlar verdiyi halda, daha sonrak\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 \u0130KT konfranslar\u0131 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259si haqq\u0131nda k\u0259s\u0259rli q\u0259tnam\u0259l\u0259r q\u0259bul etmi\u015fdir. Bu q\u0259tnam\u0259l\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259si birm\u0259nal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131na qar\u015f\u0131 t\u0259cav\u00fcz\u00fc kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir.<\/p>\n<p>sonra yaran\u0131b.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131\u00a01992-ci il mart\u0131n 2-d\u0259 BMT-nin \u00fczvl\u00fcy\u00fcn\u0259 q\u0259bul olunub.<\/p>\n<p>1993-c\u00fc ild\u0259 BMT-nin T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sin\u0259 dair 822, 853, 874, 884 n\u00f6mr\u0259li q\u0259tnam\u0259l\u0259ri q\u0259bul edib. H\u0259r bir q\u0259tnam\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f v\u0259 dig\u0259r \u0259razil\u0259rinin\u00a0Erm\u0259nistan\u0131n silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri\u00a0t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 q\u0259bul olunub. Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razi toxunulmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yenid\u0259n t\u0259sdiq ed\u0259n bu d\u00f6rd q\u0259tnam\u0259d\u0259 d\u0259rhal at\u0259\u015fk\u0259sin elan olunmas\u0131, h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlara son qoyulmas\u0131 v\u0259 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razisind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 t\u0259l\u0259bl\u0259ri ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u00fcb.q\u0259tnam\u0259l\u0259rin m\u00fcdd\u0259alar\u0131 indiy\u0259d\u0259k yerin\u0259 yetirilm\u0259yib.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>AZ\u018fRBAYCAN-G\u00dcRC\u00dcSTAN<\/strong><\/p>\n<p>\u0130ki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda diplomatik \u0259laq\u0259l\u0259r\u00a01992-ci ilin\u00a0noyabr ay\u0131n\u0131n 18-d\u0259\u00a0qurulmu\u015fdur[2].<\/p>\n<p>1995-ci ilin fevral ay\u0131nda Bak\u0131da G\u00fcrc\u00fcstan s\u0259firliyinin, 1996-c\u0131 ilin mart ay\u0131nda is\u0259 Tbilisid\u0259 Az\u0259rbaycan s\u0259firliyinin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 ikit\u0259r\u0259fli \u0259laq\u0259l\u0259rin inki\u015faf\u0131na \u0259lav\u0259 stimul verib.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan il\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan aras\u0131nda m\u00fcst\u0259qillikd\u0259n sonra yaranan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri iki m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 b\u00f6lm\u0259k olar. Birinci m\u0259rh\u0259l\u0259 &#8211; 1991-ci ild\u0259n 1993-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r olan m\u00fcdd\u0259ti \u0259hat\u0259 edir.\u00a0Zviad Qamsaxurdiya\u00a0d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 yaranan g\u00fcrc\u00fc mill\u0259t\u00e7iliyi yerli az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 \u00e7evrildi.\u00a0G\u00fcrc\u00fc mill\u0259t\u00e7iliyi\u00a0Qafqazda\u00a0Az\u0259rbaycan\u0131n milli m\u0259nafeyin\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259 t\u00f6r\u0259dirdi. 1993-c\u00fc ild\u0259\u00a0Heyd\u0259r \u018fliyevin\u00a0v\u0259\u00a0Eduard \u015eevardnadzenin\u00a0hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259si C\u0259nubi Qafqazda iki xalq aras\u0131nda ziddiyy\u0259tl\u0259rin aradan qalxmas\u0131na k\u00f6m\u0259k etdi. Az\u0259rbaycanla G\u00fcrc\u00fcstan\u0131 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 siyasi x\u0259tl\u0259r birl\u0259\u015fdirir:<\/p>\n<p>M\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tin m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259si v\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259laq\u0259l\u0259rin geni\u015fl\u0259nm\u0259si<\/p>\n<p>Qafqazda nisbi siyasi sabitliyin yaranmas\u0131<\/p>\n<p>Transqafqaz v\u0259 Transx\u0259z\u0259r magistral\u0131n\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min edilm\u0259si<\/p>\n<p>Demokratik c\u0259miyy\u0259tin, h\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259tin qurulmas\u0131<\/p>\n<p>G\u00fcrc\u00fcstan regionda Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259n yax\u0131n m\u00fctt\u0259fiql\u0259rind\u0259n biridir. G\u00fcrc\u00fcstanla Az\u0259rbaycan\u0131 h\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l Bak\u0131-Supsa, Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan, Bak\u0131-Tbilisi-\u018frzurum v\u0259 TRASEKA kimi qlobal enerji, n\u0259qliyyat-kommunikasiya layih\u0259l\u0259ri birl\u0259\u015fdirir. Bununla paralel olaraq, GUAM, Qara D\u0259niz \u0130qtisadi \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131 v\u0259 dig\u0259r qurumlar daxilind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q ikit\u0259r\u0259fli strateji \u0259laq\u0259l\u0259ri daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirib. 1998-ci il sentyabr\u0131n 7-8-d\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f Tarixi B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k yolunun b\u0259rpas\u0131 \u00fczr\u0259 Beyn\u0259lxalq Konfrans ke\u00e7irildi, 1998-ci il oktyabr\u0131n 7-d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n G\u00fcrc\u00fcstanla s\u0259rh\u0259dind\u0259 yeni k\u00f6rp\u00fcn\u00fcn a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 oldu, 1999-cu il aprelin 17-d\u0259 is\u0259\u00a0Bak\u0131-Supsa neft k\u0259m\u0259rini\u00a0i\u015f\u0259 sal\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan-Rusiya<\/strong><\/p>\n<p>ki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda diplomatik \u0259laq\u0259l\u0259r\u00a01992-ci ilin\u00a0aprel ay\u0131n\u0131n 4-d\u0259\u00a0qurulmu\u015fdur[1].<\/p>\n<p>Rusiyan\u0131n Bak\u0131dak\u0131 S\u0259firliyi is\u0259 r\u0259sm\u0259n 1992-ci ilin sentyabr\u0131n 25-d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131b.<\/p>\n<p>\u0130kit\u0259r\u0259fli m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin m\u00fcqavil\u0259-h\u00fcquqi bazas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n \u0259sas s\u0259n\u0259d Rusiya Federasiyas\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 aras\u0131nda 1997-ci ilin iyulun 3-d\u0259 imzalanm\u0131\u015f Dostluq, \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik haqq\u0131nda m\u00fcqavil\u0259dir.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda m\u00fcqavil\u0259-h\u00fcquqi bazaya 110-a q\u0259d\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131, h\u00f6kum\u0259tl\u0259raras\u0131 v\u0259 regionlararas\u0131 sazi\u015fl\u0259r daxildir.<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259l\u0259rimiz aras\u0131nda siyasi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q son ill\u0259r n\u0259z\u0259r\u0259\u00e7arpacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 canlan\u0131b. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131na Rusiya Prezidenti V.V.Putinin 9-10 yanvar 2001-ci il tarixli r\u0259smi v\u0259 21-22 fevral 2006-c\u0131 il tarixli i\u015fg\u00fczar s\u0259f\u0259rl\u0259ri, habel\u0259 Rusiya Prezidenti D.A.Medvedevin 3-4 iyul 2008-ci il tarixli r\u0259smi v\u0259 29 iyun 2009-cu il tarixli i\u015fg\u00fczar s\u0259f\u0259rl\u0259ri Rusiya-Az\u0259rbaycan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin inki\u015faf\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259nm\u0259sin\u0259 g\u00fccl\u00fc t\u0259kan verib.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyev v\u0259 Rusiya Prezidenti Dmitri Medvedev &#8211; &#8220;Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 il\u0259 Rusiya Federasiyas\u0131 aras\u0131nda d\u00f6vl\u0259t s\u0259rh\u0259di haqq\u0131nda M\u00fcqavil\u0259&#8221;.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Neft \u015eirk\u0259tinin prezidenti R\u00f6vn\u0259q Abdullayev v\u0259 &#8220;Qazprom&#8221; M\u0259hdud M\u0259suliyy\u0259tli C\u0259miyy\u0259tinin idar\u0259 hey\u0259tinin s\u0259dri Aleksey Miller &#8211; &#8220;Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t Neft \u015eirk\u0259ti il\u0259 Rusiyan\u0131n &#8220;Qazprom&#8221; M\u0259hdud M\u0259suliyy\u0259tli C\u0259miyy\u0259ti aras\u0131nda t\u0259bii qaz\u0131n alq\u0131-satq\u0131s\u0131 \u00fczr\u0259 m\u00fcqavil\u0259y\u0259 4 sayl\u0131 \u0259lav\u0259 Sazi\u015f&#8221;.<\/p>\n<p>Ekologiya v\u0259 t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259r naziri H\u00fcseynqulu Ba\u011f\u0131rov v\u0259 Rusiyan\u0131n t\u0259bii ehtiyatlar v\u0259 ekologiya naziri Yuri Trutnev &#8211; &#8220;Az\u0259rbaycan v\u0259 Rusiya h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda Samur transs\u0259rh\u0259d \u00e7ay\u0131n\u0131n su ehtiyatlar\u0131n\u0131n s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259si v\u0259 m\u00fchafiz\u0259si haqq\u0131nda Sazi\u015f&#8221;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan-\u0130ran<\/strong><\/p>\n<p>\u0130ran Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini 25 dekabr 1991-ci ild\u0259 tan\u0131y\u0131b. Diplomatik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r 12 mart 1992-ci ild\u0259 yarad\u0131l\u0131b. Diplomatik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r yarad\u0131lmam\u0131\u015fdan \u0259vv\u0259l d\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259r bir &#8211; birl\u0259rin\u0259 y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 maraq g\u00f6st\u0259rib. 1993-c\u00fc ild\u0259\u00a0Heyd\u0259r \u018fliyevin\u00a0Az\u0259rbaycanda hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259sind\u0259n sonra \u0130ranla qon\u015fuluq v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q siyas\u0259ti yeridilib v\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r g\u0259rgin m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r normalla\u015fma\u011fa v\u0259 inki\u015faf etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. Heyd\u0259r \u018fliyev h\u0259l\u0259 f\u0259aliyy\u0259tinin Nax\u00e7\u0131van d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 (1990-1993) \u0130ran r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259r yarad\u0131b. O, Erm\u0259nistan\u0131n blokadada saxlad\u0131\u011f\u0131 Nax\u00e7\u0131van\u0131n ehtiyaclar\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u0130rana s\u0259f\u0259r\u0259 ged\u0259r\u0259k \u00f6lk\u0259 r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 m\u00fcvafiq m\u00fczakir\u0259l\u0259r apar\u0131b.\u00a0Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131Ali M\u0259clisinin s\u0259dri olaraq 1992-ci ilin avqustunda \u0130rana s\u0259f\u0259ri zaman\u0131 Heyd\u0259r \u018fliyev \u0130ran\u0131n dini r\u0259hb\u0259ri\u00a0Seyid \u018fli Xamneyi, prezidenti R\u0259fs\u0259ncani, xarici i\u015fl\u0259r naziri\u00a0\u018fli \u018fkb\u0259r Vilay\u0259ti\u00a0il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar apar\u0131b. H\u0259min s\u0259f\u0259rd\u0259 \u0130ran \u0130slam Respublikas\u0131n\u0131n Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131na m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rd\u0259 yard\u0131m\u0131, t\u0259r\u0259fl\u0259rin \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutan sazi\u015fl\u0259r imzalan\u0131b. Az\u0259rbaycan-\u0130ran ikit\u0259r\u0259fli m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259rin x\u00fcsusi \u00e7\u0259kisi var. 1992-ci ild\u0259n indiy\u0259d\u0259k iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda imzalanan y\u00fcz\u0259 yax\u0131n s\u0259n\u0259din \u0259ks\u0259riyy\u0259ti iqtisadi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri \u0259hat\u0259 edir. \u0130ran Az\u0259rbaycan\u0131n neft-qaz v\u0259 neft-kimya s\u0259nayesind\u0259, bu m\u0259hzullar\u0131n ixrac\u0131nda, s\u0259rmay\u0259 qoyulu\u015funda maraql\u0131d\u0131r. &#8220;\u015eahd\u0259niz&#8221; \u00fczr\u0259 hasilat\u0131n pay b\u00f6lg\u00fcs\u00fc sazi\u015find\u0259 \u0130ran\u0131n NICO \u015firk\u0259ti 10 faiz paya malikdir. Ticar\u0259t, energetika, s\u0259naye, tranzit v\u0259 dig\u0259r sah\u0259l\u0259rd\u0259 iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda m\u00f6vcud iqtisadi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r bir-birini tamamlay\u0131r. 1993-c\u00fc ild\u0259n Bank Melli \u0130ran\u0131n Bak\u0131 filial\u0131 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>AZ\u018fRBAYCAN-T\u00dcRK\u0130Y\u018f<\/strong><\/p>\n<p>SSR\u0130\u00a0da\u011f\u0131landan sonra r\u0259smi \u015f\u0259kild\u0259\u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0v\u0259\u00a0T\u00fcrkiy\u0259\u00a0aras\u0131nda ilk diplomatik \u0259laq\u0259l\u0259r quruldu. Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyini tan\u0131yan ilk \u00f6lk\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 olub. 1991-ci ilin noyabr\u0131n 9-da T\u00fcrkiy\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini tan\u0131y\u0131b v\u0259 1992-ci ilin yanvar\u0131n 14-d\u0259 iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda diplomatik \u0259laq\u0259l\u0259r qurulub.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259\u00a0Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan,\u00a0Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u00a0m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin\u00a0AT\u018fT-in prinsipl\u0259ri \u0259sas\u0131nda s\u00fclh yolu il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar vasit\u0259si il\u0259 h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn yarad\u0131lm\u0131\u015f\u00a0AT\u018fT-in Minsk qrupunun\u00a0t\u0259rkibin\u0259 daxildi<\/p>\n<p>S\u0259firlikl\u0259r v\u0259 konsulluqlar<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n T\u00fcrkiy\u0259d\u0259:<\/p>\n<ul>\n<li>Ankarada Az\u0259rbaycan s\u0259firliyi<\/li>\n<li>\u0130stanbulda General-Konsulluq<\/li>\n<li>Qarsda General-Konsulluq<\/li>\n<\/ul>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259nin Az\u0259rbaycanda:<\/p>\n<ul>\n<li>Bak\u0131da s\u0259firlik<\/li>\n<li>Nax\u00e7\u0131vanda General-Konsulluq<\/li>\n<\/ul>\n<p>13 iyul 2006-c\u0131 il tarixind\u0259 Aral\u0131q d\u0259nizinin T\u00fcrkiy\u0259 sahilind\u0259ki Ceyhan terminal\u0131nda Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan neft ixrac\u0131 boru k\u0259m\u0259ri i\u015f\u0259 sal\u0131n\u0131b v\u0259 bununla iki \u00f6lk\u0259nin i\u015ftirak etdiyi beyn\u0259lxalq transkontinental layih\u0259 h\u0259yatake\u00e7irilib.<br \/>\n1999-cu ild\u0259 n\u0259h\u0259ng \u015eahd\u0259niz qaz-kondensat yata\u011f\u0131 a\u015fkar edilm\u0259si il\u0259 Az\u0259rbaycanla T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131nda qaz sah\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n qurulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min yarad\u0131ld\u0131. 2001-ci il mart\u0131n 12-d\u0259 Prezidenti Heyd\u0259r \u018fliyevin T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 r\u0259smi s\u0259f\u0259ri zaman\u0131 &#8220;Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259bii qaz\u0131n\u0131n T\u00fcrkiy\u0259 Respublikas\u0131na t\u0259dar\u00fck edilm\u0259sin\u0259 dair Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 Respublikalar\u0131 aras\u0131nda t\u0259bii qaz\u0131n sat\u0131\u015f\u0131 v\u0259 al\u0131\u015f\u0131 haqq\u0131nda m\u00fcqavil\u0259&#8221;imzaland\u0131.<br \/>\n2007-ci ilin yanvar ay\u0131nda Bak\u0131-Tbilisi-\u018frzurum qaz k\u0259m\u0259ri istismara verildi.<br \/>\n2010-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Neft \u015eirk\u0259ti il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin BOTA\u015e \u015firk\u0259ti aras\u0131nda imzalanan m\u00fcqavil\u0259 Az\u0259rbaycan qaz\u0131n\u0131n T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 v\u0259 Avropan\u0131n dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 art\u0131q realla\u015fd\u0131r\u0131r.<br \/>\n2020-ci ill\u0259 q\u0259d\u0259r tamamlanmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan TANAP v\u0259 TAP layih\u0259l\u0259ri is\u0259 \u015eahd\u0259nizd\u0259n hasil edil\u0259c\u0259k iri h\u0259cmli qaz\u0131n T\u00fcrkiy\u0259 vasit\u0259sil\u0259 Avropaya n\u0259qlini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259rimiz v\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 b\u00f6lg\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6n\u0259mli ba\u015fqa layih\u0259l\u0259r d\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir. Onlardan biri d\u0259 Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259mir yolunun tikintisinin tamamlanmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>2017-ci ilin \u018fsas hadis\u0259l\u0259ri<\/strong><\/p>\n<p>2017-ci il \u0130slam H\u0259mr\u0259yliyi ili.<\/p>\n<p>\u201cAz\u0259ri-\u00c7\u0131raq-G\u00fcn\u0259\u015fli\u201d neft yata\u011f\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nilm\u0259si 2050-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r uzad\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259mir yolu istifad\u0259y\u0259 verildi<\/p>\n<p>Mehriban xan\u0131m \u018fliyeva Birinci vitse-prezident t\u0259yin edildi<\/p>\n<p>\u201cBak\u0131 G\u0259miqay\u0131rma Zavodu\u201dnun istehsal\u0131 olan \u201cXank\u0259ndi\u201d g\u0259misi suya burax\u0131ld\u0131<\/p>\n<p>Cocuq M\u0259rcanl\u0131 k\u0259ndi b\u0259rpa olundu<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan IV \u0130slam H\u0259mr\u0259yliyi Oyunlar\u0131na u\u011furla ev sahibliyi etdi<\/p>\n<p>UNESCO dolma v\u0259 kaman\u00e7an\u0131 Qeyri-Maddi M\u0259d\u0259ni \u0130rs \u00fczr\u0259 Reprezentativ Siyah\u0131s\u0131na daxil etdi<\/p>\n<p>AB\u015e prezidenti Donald Tramp\u0131n inauqurasiyas\u0131<\/p>\n<p>Fransada prezident se\u00e7kil\u0259ri<\/p>\n<p>Sankt-Peterburq terroru(metro)<\/p>\n<p>Nyu-York terroru(y\u00fck ma\u015f\u0131n\u0131)<\/p>\n<p>\u0130randa z\u0259lz\u0259l\u0259<\/p>\n<p>AB\u015e-\u0131n Q\u00fcds\u00fc \u0130srailin paytaxt\u0131 tan\u0131mas\u0131<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>2018-C\u0130 \u0130L\u0130N \u018fSAS HAD\u0130S\u018fL\u018fR\u0130<\/strong><\/p>\n<p>Formula 1,<\/p>\n<p>Prezident se\u00e7kil\u0259ri<\/p>\n<p>AXC 100 illik<\/p>\n<p>H\u0259rbi parad<\/p>\n<p>D\u00fcnya \u00c7empionat\u0131<\/p>\n<p>G\u0259nc\u0259 hadis\u0259l\u0259ri<\/p>\n<p>Ming\u0259\u00e7evir Elektrik Stansiyas\u0131nda partlay\u0131\u015f<\/p>\n<p>1992-ci ild\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131 birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edil\u0259n \u015e\u0259rur rayonunun G\u00fcnn\u00fct k\u0259ndi 26 ild\u0259n sonra ordumuz t\u0259r\u0259find\u0259n azad olunub. 11 min hektar \u0259razi.<\/p>\n<p>Q\u0259b\u0259l\u0259 beyn\u0259lxalq musiqi festival\u0131 (avqust)<\/p>\n<p>Tacikistan Prezidentinin s\u0259f\u0259ri<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>D\u00fcnya \u00fczr\u0259:<\/strong> T\u00fcrkiy\u0259 se\u00e7kil\u0259ri, T\u00fcrkiy\u0259nin \u201cF\u0259rat qalxan\u0131 v\u0259 afrin \u0259m\u0259liyyatlar\u0131\u201d, Trump-Putin G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc (Helsinki), C\u0259nubi-\u015eimali Koreya Prezidentl\u0259rinin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, Yunan\u0131stan me\u015f\u0259 yan\u011f\u0131nlar\u0131, erm\u0259nistanda i\u011fti\u015fa\u015flar. AB\u015e-T\u00fcrkiy\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri, Venesuela prezidentin\u0259 sui-q\u0259sd, afrin \u0259m\u0259liyyat\u0131, f\u0259rat qaxlan\u0131 \u0259m\u0259liyyat\u0131<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Zeytun buda\u011f\u0131 \u0259m\u0259liyyat\u0131\u00a0v\u0259 ya\u00a0Afrin \u0259m\u0259liyyat\u0131,<\/strong>\u00a0Afrin h\u0259r\u0259kat\u0131\u00a0v\u0259 ya \u0259m\u0259liyyat\u0131n \u015fifr\u0259l\u0259nmi\u015f ad\u0131 il\u0259\u00a0Zeytun buda\u011f\u0131 h\u0259r\u0259kat\u0131\u00a0(t\u00fcrk.\u00a0Zeytin Dal\u0131 Harek\u00e2t\u0131) &#8211;\u00a02018-ci ilin\u00a019 yanvar\u00a0tarixind\u0259n etibar\u0259n T\u00fcrkiy\u0259 Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n Suriyan\u0131n \u015fimal\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n\u00a0H\u0259l\u0259b m\u00fchaf\u0259z\u0259sinin\u00a0daxil oldu\u011fu Afrin b\u00f6lg\u0259sin\u0259 do\u011fru ba\u015flad\u0131lm\u0131\u015f h\u0259r\u0259kat.[27][28]\u00a0T\u00fcrkiy\u0259\u00a0v\u0259\u00a0Azad Suriya Ordusunun\u00a0\u0259sas m\u0259qs\u0259di \u0259razid\u0259ki\u00a0PYD,\u00a0YPG\u00a0v\u0259\u00a0PKK\u00a0h\u00f6kmranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 aradan qald\u0131rmaq v\u0259 b\u00f6lg\u0259ni t\u0259hdid ed\u0259n &#8220;terror\u00e7u&#8221; \u00fcns\u00fcrl\u0259ri m\u0259\u011flub etm\u0259kdir.[29]\u00a0\u0130raq \u015eam \u0130slam D\u00f6vl\u0259tininb\u00f6lg\u0259d\u0259n uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 da, qar\u015f\u0131ya qoyulan h\u0259d\u0259fl\u0259r aras\u0131ndad\u0131r.\u00a0T\u00fcrkiy\u0259 Respublikas\u0131n\u0131n prezidenti,\u00a0R\u0259c\u0259b Tayyib \u018frdo\u011fan\u00a0\u0259m\u0259liyyat\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn etdiyi \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda Afrind\u0259n sonrak\u0131 h\u0259d\u0259fin\u00a0M\u0259nbic\u00a0oldu\u011funu a\u00e7\u0131qlam\u0131\u015fd\u0131r<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Da\u015falt\u0131 \u0259m\u0259liyyat\u0131-<\/strong>\u00a0\u015eu\u015fa yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n\u00a0Da\u015falt\u0131\u00a0k\u0259ndinin azad edilm\u0259si m\u0259qs\u0259di il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n \u0259m\u0259liyyat. 1992-ci il\u00a025 yanvarda\u00a0ax\u015fam saat 20:00-da ba\u015flan\u0131b v\u0259\u00a0yanvar\u0131n 26-da\u00a0ax\u015fam saatlar\u0131nda u\u011fursuzluqla ba\u015fa \u00e7at\u0131b. \u015eu\u015fa yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n\u00a0Da\u015falt\u0131\u00a0k\u0259ndinin azad edilm\u0259si m\u0259qs\u0259di il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n \u0259m\u0259liyyata sabiq m\u00fcdafi\u0259 naziri, general-mayor\u00a0Tac\u0259ddin Mehdiyev\u00a0\u00f6z\u00fc birba\u015fa r\u0259hb\u0259rlik edib. \u018fm\u0259liyyatda yenic\u0259 yaranm\u0131\u015f\u00a0Az\u0259rbaycan Ordusunun\u00a0k\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t 3 b\u00f6l\u00fcy\u00fc v\u0259\u00a0\u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rinin\u00a0m\u00fcdafi\u0259 taborunun d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri i\u015ftirak edib. Taktiki s\u0259hvl\u0259r, qruplar aras\u0131nda rabit\u0259 \u0259laq\u0259sinin olmamas\u0131, \u0259m\u0259liyyat sirrinin yay\u0131lmas\u0131 v\u0259 b\u0259l\u0259d\u00e7il\u0259rin x\u0259yan\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259\u00a0N\u0259bil\u0259r k\u0259ndi\u00a0istiqam\u0259tind\u0259n Da\u015falt\u0131ya daxil olan Az\u0259rbaycan ta\u011f\u0131mlar\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259nin pusqusuna d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k tamamil\u0259 m\u0259hv edilib.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Qarak\u0259nd faci\u0259si<\/strong>\u00a0v\u0259 ya\u00a0<strong>20 noyabr faci\u0259si<\/strong>\u00a0\u2014\u00a01991-ci il\u00a020 noyabrda\u00a0Xocav\u0259nd\u00a0rayonunun\u00a0Qarak\u0259nd\u00a0k\u0259ndinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda,\u00a0A\u011fdam\u00a0rayonunun\u00a0M\u0259rzili\u00a0k\u0259ndi \u0259razisind\u0259 erm\u0259ni h\u0259rbi d\u0259st\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n vurulan Az\u0259rbaycan h\u0259rbi helikopter hadis\u0259si.\u00a0H\u0259lak olanlar aras\u0131nda\u00a0Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t katibi\u00a0Tofiq \u0130smay\u0131lov, ba\u015f prokuror\u00a0\u0130sm\u0259t Qay\u0131bov, d\u00f6vl\u0259t m\u00fc\u015faviri, sabiq daxili i\u015fl\u0259r naziri\u00a0M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fs\u0259dov,\u00a0Qazax\u0131stan Respublikas\u0131\u00a0Daxili \u0130\u015fl\u0259r nazirinin m\u00fcavini. \u00dcmumilikd\u0259 q\u0259za n\u0259tic\u0259sind\u0259 22 n\u0259f\u0259r h\u0259lak olub<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>F\u0259rat Qalxan\u0131 \u018fm\u0259liyat\u0131<\/strong>\u00a0ve ya\u00a0Cerablus d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc\u00a0&#8211;\u00a0\u0130raq \u015eam \u0130slam D\u00f6vl\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131\u00a0T\u00fcrkiy\u0259 Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259ri,\u00a0Azad Suriya Ordusu\u00a0v\u0259 T\u00fcrkman h\u0259rbi birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rinin ba\u015flatd\u0131\u011f\u0131 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyat. T\u00fcrkiy\u0259 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri \u0259m\u0259liyyatda \u0130\u015e\u0130D v\u0259 YPG d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rinin vuruldu\u011funu b\u0259yan etdi. 24 avqust\u00a02016\u00a0 D\u00f6vl\u0259t r\u0259smil\u0259rinin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259 q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 294 top at\u0259\u015fi h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f v\u0259 81 h\u0259d\u0259f m\u0259hv edilmi\u015fdir. AB\u015e\u00a0havadan \u0259m\u0259liyyat\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259c\u0259yini b\u0259yan etmi\u015fdir. 27 avqustda Azad Suriya Ordusu Cerablus b\u00f6lg\u0259sinin c\u0259nub-q\u0259rbind\u0259 Elvaniy\u0259, Kamir (Haymar) v\u0259 A\u015fa\u011f\u0131 Karakuyu k\u0259ndl\u0259rini \u0130\u015e\u0130D-d\u0259n t\u0259mizl\u0259di.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Prezident Se\u00e7kil\u0259ri<\/strong>&#8211; Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidenti\u00a0postuna ke\u00e7irilm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan VIII r\u0259smi \u00fcmumilli se\u00e7ki. 2018-ci ilin aprel ay\u0131n\u0131n 11-d\u0259 ke\u00e7irilib. YAP-dan \u0130lham \u018fliyevin, BAXCP-d\u0259n Q\u00fcdr\u0259t H\u0259s\u0259nquliyevin, MDHP-d\u0259n F\u0259r\u0259c Quliyevin, MMP-d\u0259n Hafiz Hac\u0131yevin namiz\u0259d olaca\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir. Az\u0259rbaycan Liberal Demokrat Partiyas\u0131n\u0131n 2017-ci il 12 aprel tarixind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n qurultay\u0131nda, partiyan\u0131n s\u0259dri Fuad \u018fliyevin prezidentliy\u0259 namiz\u0259dliyi elan olunub. N\u0259tic\u0259- \u0130lham \u018fliyev-86.03\u00a0% (3 397\u00a0664 s\u0259s)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Birinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si<\/strong>\u00a0(28 iyul\u00a01914\u00a0\u2014\u00a011 noyabr\u00a01918) \u2014 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t tarixind\u0259 \u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259rki \u0259n b\u00f6y\u00fck\u00a0m\u00fcharib\u0259. Bu adland\u0131rma\u00a0\u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin\u00a0ba\u015flanmas\u0131ndan sonra istifad\u0259 edilm\u0259y\u0259 ba\u015flanm\u0131\u015f, iki d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si aras\u0131ndak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 is\u0259 Q\u0259rbd\u0259 &#8220;B\u00f6y\u00fck m\u00fcharib\u0259&#8221; (ing.\u00a0The Great War,\u00a0fr.\u00a0La Grande guerre) v\u0259 ya &#8220;D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si&#8221; adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Bu\u00a0m\u00fcharib\u0259y\u0259 iki alyansda birl\u0259\u015f\u0259n, d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck g\u00fcc m\u0259rk\u0259zl\u0259ri qo\u015fulmu\u015fdu: &#8220;Antanta&#8221;da\u00a0\u0130ngilt\u0259r\u0259,\u00a0Fransav\u0259\u00a0Rusiya, &#8220;\u00dc\u00e7l\u0259r ittifaq\u0131&#8221;nda is\u0259\u00a0Almaniya,\u00a0Avstriya-Macar\u0131stan\u00a0v\u0259\u00a0\u0130taliya\u00a0(1915-ci ild\u0259\u00a0Antantan\u0131n t\u0259r\u0259fin\u0259 ke\u00e7ir) var idi. Lakin\u00a0Avstriya-Macar\u0131stan\u00a0sazi\u015f \u0259leyhin\u0259 yolverilm\u0259z h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r etdi,\u00a0\u0130taliya\u00a0da\u00a0m\u00fcharib\u0259\u00a0ba\u015flananda\u00a0Almaniya\u00a0v\u0259\u00a0Avstriya-Macar\u0131stana\u00a0qo\u015fulmaqdan imtina etdi. N\u0259tic\u0259d\u0259 70 milyondan art\u0131q h\u0259rb\u00e7i (onlar\u0131n 60 milyonu avropal\u0131 idi) d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck m\u00fcharib\u0259l\u0259rind\u0259n birin\u0259 s\u0259f\u0259rb\u0259r edildi. 10 milyona yax\u0131n \u0259sg\u0259r \u00f6ld\u00fc, \u0259sas\u0259n silahlardak\u0131 texniki t\u0259r\u0259qqinin olmas\u0131, onlar\u0131n mobilliyi \u00f6l\u00fcml\u0259rin say\u0131n\u0131 daha da art\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Avstriya-Macar\u0131stan\u00a0taxt-tac\u0131n\u0131n v\u0259li\u0259hdi\u00a0hersoq\u00a0Frans Ferdinand\u0131n\u00a028 iyun\u00a01914-c\u00fc ild\u0259 serb terror\u00e7usu\u00a0Qavrilo Prinsip\u00a0t\u0259r\u0259find\u0259n\u00a0Sarayevoda q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259si\u00a0d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sin\u0259 \u00e7evril\u0259n muharib\u0259nin ba\u015flanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259han\u0259 oldu<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si<\/strong>\u00a0\u2014\u00a0XX \u0259srd\u0259 ba\u015f vermi\u015f iki D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259n ikincisi.\u00a0Almaniya\u00a0ordusunun\u00a0Pol\u015fayah\u00fccuma ba\u015flad\u0131\u011f\u0131\u00a01 sentyabr\u00a01939-cu il m\u00fcharib\u0259nin ba\u015flanma tarixi say\u0131l\u0131r. Lakin m\u00fcharib\u0259d\u0259n \u0259vv\u0259lki ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r d\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131narsa, m\u00fcharib\u0259 daha \u00f6nc\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f say\u0131la bil\u0259r.<\/p>\n<p>\u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si \u00e7ox b\u00f6y\u00fck miqyas alaraq, dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri \u0259hat\u0259 etmi\u015fdi.<\/p>\n<p>2 sentyabr\u00a01945-ci il tarixind\u0259 sona yet\u0259n m\u00fcharib\u0259 10 milyonlarla insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 s\u0259b\u0259b oldu: d\u00f6y\u00fc\u015f meydanlar\u0131nda, \u0259sirlikd\u0259, konslagerl\u0259rd\u0259 27 milyon h\u0259rbi xidm\u0259t\u00e7inin h\u0259yat\u0131 sona yetdi. Bundan ba\u015fqa m\u00fcharib\u0259 25 milyona yax\u0131n dinc \u0259halinin h\u0259yat\u0131na son qoymu\u015fdu.<\/p>\n<p>Bu m\u00fcharib\u0259 d\u00fcnya siyas\u0259tinin d\u00f6n\u00fcm n\u00f6qt\u0259si oldu. D\u00fcnya arenas\u0131nda q\u00fcvv\u0259l\u0259rin yeni payla\u015fmas\u0131 meydana \u00e7\u0131xd\u0131. T\u0259kc\u0259\u00a0Almaniya\u00a0v\u0259\u00a0Yaponiya\u00a0yox, h\u0259m\u00e7inin koalisiyan\u0131n t\u0259rkibin\u0259 daxil olan\u00a0\u0130ngilt\u0259r\u0259\u00a0v\u0259\u00a0Fransa\u00a0da \u00f6z beyn\u0259lxalq mahiyy\u0259tini itirdi. M\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra\u00a0avtoritet\u00a0m\u00f6vqeyini b\u0259rpa ed\u0259n\u00a0AB\u015e\u00a0d\u00fcnyada apar\u0131c\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rin ba\u015f\u0131nda dururdu.\u00a0Hitler Koalisiyas\u0131-na qar\u015f\u0131 m\u00fctt\u0259fiq olan\u00a0SSR\u0130\u00a0v\u0259\u00a0AB\u015e\u00a0m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra 50 il\u0259 q\u0259d\u0259r davam ed\u0259n &#8220;soyuq m\u00fcharib\u0259&#8221;y\u0259 ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259\u00a01945-ci ild\u0259\u00a0Antihitler koalisiyas\u0131-n\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259si il\u0259 ba\u015fa \u00e7atd\u0131. D\u00fcnya siyasi x\u0259rit\u0259si d\u0259yi\u015fikliy\u0259 u\u011frad\u0131. Beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q qurmaq v\u0259 n\u00f6vb\u0259ti toqqu\u015fmalara imkan verm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn\u00a0BMT\u00a0yarad\u0131ld\u0131. Bu zaman\u00a0Afrikav\u0259\u00a0Asiyada\u00a0azadl\u0131q u\u011frunda h\u0259r\u0259katlar ba\u015flan\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>D\u00fcnya Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n Qurultay\u0131<\/strong>\u00a0\u2014 Xaricd\u0259 ya\u015fayan\u00a0az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n m\u00fcst\u0259qil\u00a0Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131\u00a0il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rinin daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si, d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 aras\u0131nda birliyin v\u0259 h\u0259mr\u0259yliyin t\u0259min olunmas\u0131, habel\u0259 Az\u0259rbaycan icmalar\u0131, c\u0259miyy\u0259t v\u0259 birlikl\u0259rinin f\u0259aliyy\u0259tinin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin m\u00fczakir\u0259 edildiyi \u0259n y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259li t\u0259dbir.<\/p>\n<p><strong>I Qurultay<\/strong><\/p>\n<p>D\u00fcnya Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n ilk Qurultay\u0131\u00a0 2001-ci il noyabr ay\u0131n\u0131n 9-10-da\u00a0Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7irilmi\u015fdir.Qurultayda D\u00fcnya Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n \u018flaq\u0259l\u0259ndirm\u0259 \u015euras\u0131n\u0131n \u00fczvl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilmi\u015f v\u0259\u00a0Heyd\u0259r \u018fliyev\u00a0\u015euran\u0131n s\u0259dri se\u00e7ilmi\u015fdir.<\/p>\n<p><strong>II Qurultay<\/strong><\/p>\n<p>D\u00fcnya Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n ikinci Qurultay\u0131 2006-c\u0131 il\u00a0mart ay\u0131n\u0131n 16-da\u00a0Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7irilmi\u015fdir. Bu qurultayda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti\u00a0\u0130lham \u018fliyev\u00a0D\u00fcnya Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n \u018flaq\u0259l\u0259ndirm\u0259 \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri se\u00e7ilmi\u015fdir.<\/p>\n<p><strong>III Qurultay<\/strong><\/p>\n<p>2011-ci il iyul ay\u0131n\u0131n 5-6-da\u00a0Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7irilmi\u015fdir.D\u00fcnya Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n III Qurultay\u0131n\u0131n yekununda bir s\u0131ra q\u0259rarlar q\u0259bul edilib. Q\u0259bul edil\u0259n s\u0259n\u0259dl\u0259r aras\u0131nda qurultay\u0131n \u00fcmumi m\u00fcraci\u0259ti, qurultay\u0131n d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131na,\u00a0Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259si\u00a0il\u0259 ba\u011fl\u0131 xarici \u00f6lk\u0259 parlamentl\u0259rin\u0259 m\u00fcraci\u0259tl\u0259ri d\u0259 var.H\u0259m\u00e7inin D\u00fcnya Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 \u018flaq\u0259l\u0259ndirm\u0259 \u015euras\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tinin yenid\u0259n t\u0259\u015fkili il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259 s\u0259sverm\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131laraq q\u0259bul edilib. Qurultay \u015euran\u0131n f\u0259aliyy\u0259tini davam etdirm\u0259k bar\u0259d\u0259 q\u0259rar q\u0259bul edib. \u015euran\u0131n t\u0259rkibind\u0259 R\u0259yas\u0259t Hey\u0259ti l\u0259\u011fv olunaraq, \u0130cra Katibliyi yarad\u0131l\u0131b. Az\u0259rbaycan prezidenti\u00a0\u0130lham \u018fliyevyenid\u0259n D\u00fcnya Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 \u018flaq\u0259l\u0259ndirm\u0259 \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri se\u00e7ilib. \u018flaq\u0259l\u0259ndirm\u0259 \u015euras\u0131 \u00fczvl\u0259rinin say\u0131 107-d\u0259n 115-\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p><strong>IV Qurultay <\/strong><\/p>\n<p>2016-c\u0131 ilin \u0130yunun 3-d\u0259 Bak\u0131da,\u00a0Heyd\u0259r \u018fliyev M\u0259rk\u0259zind\u0259 D\u00fcnya Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n IV Qurultay\u0131n\u0131n r\u0259smi a\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimi olmu\u015fdur. D\u00fcnya Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n IV Qurultay\u0131nda 49 \u00f6lk\u0259d\u0259n 500-d\u0259n \u00e7ox diaspor n\u00fcmay\u0259nd\u0259si v\u0259 qonaq i\u015ftirak etmi\u015fdir\u00a0Xaricd\u0259n d\u0259v\u0259t edil\u0259n qonaqlarla yana\u015f\u0131, Qurultay\u0131n i\u015find\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n 360 n\u0259f\u0259rlik n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti d\u0259 i\u015fitirak etmi\u015fdir..<\/p>\n<p>Daha sonra qurultay g\u0259ncl\u0259r , informasiya m\u00fcharib\u0259si v\u0259 sair\u0259 m\u00f6vzularda panel m\u00fczakir\u0259si il\u0259 davam etdirilmi\u015fdir. \u00a0&#8220;M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 informasiya m\u00fcharib\u0259si &#8211; m\u00fcdafi\u0259d\u0259n h\u00fccuma: \u015f\u0259rtl\u0259r, siyasi reall\u0131qlar v\u0259 yeni f\u0259aliyy\u0259t mexanizml\u0259ri&#8221;, &#8220;Ke\u00e7mi\u015fin t\u0259cr\u00fcb\u0259si v\u0259 m\u00fcasir d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 &#8211; Az\u0259rbaycan diaspor h\u0259r\u0259kat\u0131nda g\u0259ncl\u0259r: yeni bax\u0131\u015f v\u0259 yeni strategiya&#8221;, &#8220;Lobbi quruculu\u011fu: d\u0259yi\u015f\u0259n geosiyasi reall\u0131qlar yeni qlobal iqtisadi tendensiyalar kontekstind\u0259&#8221;, &#8220;C\u0259miyy\u0259t\u0259 inteqrasiya v\u0259 siyasi h\u0259yatda i\u015ftirak&#8221; m\u00f6vzular\u0131nda da panel iclaslar\u0131\u00a0ke\u00e7irilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u0130\u015ftirak\u00e7\u0131lar qurultay\u0131n q\u0259tnam\u0259sini, qurultay n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri ad\u0131ndan prezident \u0130lham \u018fliyev\u0259 m\u00fcraci\u0259ti, d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131na \u00fcnvanlanan m\u00fcraci\u0259ti, qurultay n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri ad\u0131ndan Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan,Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u00a0m\u00fcnaqi\u015f\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dar d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259, beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlara, xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rin h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131na v\u0259 parlamentl\u0259rin\u0259 m\u00fcraci\u0259ti, qurultay\u0131n Erm\u0259nistanda yerl\u0259\u015f\u0259n &#8220;Metsamor&#8221; Atom Elektrik Stansiyas\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 BMT-nin Beyn\u0259lxalq Atom Enerjisi Agentliyin\u0259,\u00a0Avropa \u0130ttifaq\u0131na v\u0259 d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 m\u00fcraci\u0259tini yekdillikl\u0259 q\u0259bul etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>\u0130lham Heyd\u0259r o\u011flu \u018fliyev<\/strong>\u00a0(d.\u00a024 dekabr\u00a01961,\u00a0Bak\u0131,\u00a0Az\u0259rbaycan SSR,\u00a0SSR\u0130) \u2014 Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t, siyasi v\u0259 olimpiya h\u0259r\u0259kat\u0131 xadimi,\u00a0Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti\u00a0(2003-c\u00fc ild\u0259n).<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin,\u00a01997-ci ild\u0259n\u00a0Az\u0259rbaycan Milli Olimpiya Komit\u0259sinin\u00a0prezidenti,\u00a02003-c\u00fc il avqust-noyabr aylar\u0131nda\u00a0Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Ba\u015f naziri,\u00a02005-ci ild\u0259n\u00a0Yeni Az\u0259rbaycan Partiyas\u0131n\u0131n s\u0259dridir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Mehriban \u018fliyeva<\/strong>\u00a0(tam ad\u0131:\u00a0Mehriban Arif q\u0131z\u0131 \u018fliyeva) \u2014\u00a0Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Birinci vitse-prezidenti[1][2];\u00a0Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti\u00a0\u0130lham \u018fliyevin\u00a0h\u0259yat yolda\u015f\u0131,\u00a0Heyd\u0259r \u018fliyev Fondunun\u00a0v\u0259\u00a0Az\u0259rbaycan M\u0259d\u0259niyy\u0259t Fondunun\u00a0prezidenti,\u00a0UNESCO\u00a0v\u0259\u00a0ISESCO-nun xo\u015fm\u0259raml\u0131 s\u0259firi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Aprel d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259ri<\/strong>\u00a0 v\u0259 ya\u00a0D\u00f6rdg\u00fcnl\u00fck m\u00fcharib\u0259\u00a0\u2014\u00a02016-c\u0131 il\u00a0aprelin 1-d\u0259n\u00a02-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259d\u0259n ba\u015flayaraq\u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0v\u0259\u00a0Erm\u0259nistan Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin Qondarma Da\u011fl\u0131q-Qaraba\u011f Respublikas\u0131n\u0131n h\u0259rbi birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri aras\u0131nda ba\u015f vermi\u015f h\u0259rbi m\u00fcnaqi\u015f\u0259. Aprel d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259ri Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda 1994-c\u00fc ild\u0259 at\u0259\u015fk\u0259s haqq\u0131nda sazi\u015f imzaland\u0131qdan b\u0259ri \u0259n \u015fidd\u0259tli d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r idi.[22]\u00a0D\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r\u00a0Az\u0259rbaycan Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin\u00a0q\u0259l\u0259b\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nmi\u015f,\u00a0T\u0259rt\u0259r rayonunun\u00a0Tal\u0131\u015f\u00a0k\u0259ndi \u0259traf\u0131ndak\u0131 y\u00fcks\u0259klikl\u0259r v\u0259\u00a0Seysulan\u00a0k\u0259ndi,\u00a0C\u0259bray\u0131l rayonunun\u00a0L\u0259l\u0259 t\u0259p\u0259\u00a0y\u00fcks\u0259kliyi v\u0259\u00a0Cocuq M\u0259rcanl\u0131,\u00a0Goranboy rayonunun\u00a0G\u00fcl\u00fcstan\u00a0k\u0259ndi,\u00a0T\u0259rt\u0259r rayonunun\u00a0Qazaxlar\u00a0k\u0259ndi v\u0259\u00a0T\u0259rt\u0259r rayonununMadaqiz\u00a0k\u0259ndi istiqam\u0259tind\u0259 yollar d\u00fc\u015fm\u0259nd\u0259n azad olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>5 apreld\u0259 h\u0259r iki t\u0259r\u0259fin raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 beyn\u0259lxalq qurumlar\u0131n m\u00fc\u015fahid\u0259si il\u0259 yenid\u0259n at\u0259\u015fk\u0259s m\u00fcqavil\u0259si imzalanm\u0131\u015fd\u0131r. Buna baxmayaraq,\u00a0Erm\u0259nistan\u00a0t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259st\u0259kl\u0259n\u0259n seperat\u00e7\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259r at\u0259\u015fk\u0259s imzalanmazdan bir ne\u00e7\u0259 saat sonra onu d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 pozmu\u015fdur.\u00a0Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n verdiyi r\u0259smi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259\u00a0Az\u0259rbaycan Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259ri\u00a02,000 hektarl\u0131q \u0259razini azad etmi\u015fdir, H\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar zaman\u0131 Az\u0259rbaycan Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin 88 h\u0259rbi qulluq\u00e7usu h\u0259lak olub, 1\u00a0Mi-24\u00a0helikopteri vurulub v\u0259 1 tank mina partlay\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131 s\u0131radan \u00e7\u0131x\u0131b.\u00a0D\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 m\u0259xsus 30 tank, 15-d\u0259k artilleriya qur\u011fusu v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilmi\u015f m\u00fch\u0259ndis qur\u011fular\u0131 m\u0259hv edilib, 320 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcs\u00fc \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb v\u0259 500-d\u0259n art\u0131q d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcs\u00fc yaralan\u0131b.Aprel d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259ri milli q\u0259hr\u0259manlar\u0131: Murad Mirz\u0259yev\u00a0Samid G\u00fcla\u011fa o\u011flu \u0130manov\u00a0\u015e\u00fck\u00fcr N\u0259riman o\u011flu H\u0259midov<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>&#8220;Heyd\u0259r \u018fliyev&#8221; ordeni<\/strong>\u00a0\u2014\u00a028 aprel\u00a02005-ci il tarixind\u0259n\u00a0Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u0259n y\u00fcks\u0259k d\u00f6vl\u0259t t\u0259ltifi. Jak \u015eirak, Abdullah G\u00fcl, Rostoprovic, R\u0259c\u0259p Tayyib Erdo\u00f6an, Mehriban \u018fliyeva, Sercio Mattarella(2018) t\u0259ltid edilibl\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycanda ilin adam\u0131 m\u00fckafat\u0131<\/strong>\u00a0\u2014\u00a02001-ci ild\u0259\u00a0Az\u0259rbaycan\u0131n Milli Q\u0259hr\u0259man\u0131\u00a0\u00c7ingiz Mustafayev ad\u0131na Fond\u00a0v\u0259\u00a0ANS \u015eirk\u0259tl\u0259r Qrupu\u00a0t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sis edilib. Bu ada\u00a0Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyi, onun \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nm\u0259si, m\u00fcsb\u0259t imicinin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 namin\u0259 samball\u0131 xidm\u0259tl\u0259ri il\u0259 se\u00e7ilmi\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r layiq g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Hac\u0131bala Abutal\u0131bov, \u0130lham \u018fliyev, Allah\u015f\u00fck\u00fcr Pa\u015fazad\u0259, Tahir Salahov, M\u00fcbariz \u0130brahimov, Mehriban \u018fliyeva (2015).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Repressiya qurbanlar\u0131:<\/strong><\/p>\n<p>H.Cavid M.M\u00fc\u015ffiq,\u018f.N\u0259zmi, \u018f.Cavad,m\u0259hsuldar \u0259dib v\u0259 alim Y.V.\u00c7\u0259m\u0259nz\u0259minli B\u0259kir \u00c7obanzad\u0259, H\u0259n\u0259fi Zeynall\u0131, Abbas Mirz\u0259 \u015e\u0259rifzad\u0259,\u018fmin Abid, \u00d6m\u0259r Faiq Nemanzad\u0259,<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan\u0131n milli telekommunikasiya peyki<\/strong>\u00a0v\u0259 ya\u00a0<strong>Azerspace<\/strong>\u00a0\u2013 2012-ci ilin iyununda d\u0259\u00a0Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131\u00a0t\u0259r\u0259find\u0259n\u00a0telekommunikasiya\u00a0m\u0259qs\u0259d\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn\u00a0kosmosa\u00a0\u00e7\u0131xar\u0131lan texniki qur\u011fu. Milli peyk \u00f6lk\u0259y\u0259 keyfiyy\u0259tli v\u0259 etibarl\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259r t\u0259\u015fkil etm\u0259k v\u0259 teleyay\u0131m imkan\u0131 verm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, rabit\u0259 kanallar\u0131n\u0131n say\u0131n\u0131 da art\u0131racaq.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Azerspace\/Africasat-1A Rabit\u0259 Peyki<\/strong>\u00a0(ing.\u00a0Azerspace\/Africasat-1A Satellite) \u2014 Az\u0259rbaycan\u0131n ilk rabit\u0259 peyki, Amerikan\u0131n &#8220;Orbital Sciences Corporation&#8221; \u015firk\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n in\u015fa olunmu\u015fdur. Azerspace-1 peyki orbit\u0259 2013-ci il 8 fevral tarixind\u0259, Frans\u0131z Qvianas\u0131nda (C\u0259nubi Amerika) yerl\u0259\u015f\u0259n Kuru kosmodromundan Fransan\u0131n Arianespace \u015firk\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n\u00a0Ariane-5\u00a0da\u015f\u0131y\u0131c\u0131 raketi il\u0259 burax\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Azerspace-2<\/strong>\u00a0(ing.\u00a0Azerspace-2\u00a0Satellite) \u2014 Az\u0259rbaycan\u0131n sayca \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc, t\u0259yinat\u0131na g\u00f6r\u0259 ikinci telekommunikasiya peyki \u201cAzerspace-2\u201d, Amerikan\u0131n \u201cSpace Systems Loral\u201d (SSL) \u015firk\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n in\u015fa olunmu\u015fdur. Azerspace-2 peyki orbit\u0259 2018-ci il tarixind\u0259, Frans\u0131z Qvianas\u0131n\u0131n (C\u0259nubi Amerika) Kuru kosmodromundan orbit\u0259 burax\u0131lmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Heyd\u0259r \u018fliyev Fondu<\/strong>\u00a0\u2014 qeyri-h\u00f6kum\u0259t, qeyri-kommersiya t\u0259\u015fkilat\u0131d\u0131r.\u00a0Fond\u00a0Heyd\u0259r \u018fliyevin\u00a0xatir\u0259sin\u0259\u00a0Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n\u00a0ehtiram\u0131n\u0131 ifad\u0259 etm\u0259k, onun z\u0259ngin m\u0259n\u0259vi irsini \u0259ks etdirm\u0259k, az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q f\u0259ls\u0259f\u0259sinin\u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0\u00fc\u00e7\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259tini vur\u011fulamaq, milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik ideyalar\u0131n\u0131 yeni n\u0259sill\u0259r\u0259 a\u015f\u0131lamaq m\u0259qs\u0259di il\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Fondun r\u0259smi a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131\u00a010 may\u00a02004-c\u00fc ild\u0259 olmu\u015fdur. Heyd\u0259r \u018fliyev Fondunun prezidenti\u00a0Az\u0259rbaycan\u0131n birinci xan\u0131m\u0131,\u00a0Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Milli M\u0259clisinin\u00a0deputat\u0131,\u00a0UNESCO-nun v\u0259\u00a0ISESCO-nun Xo\u015fm\u0259raml\u0131 s\u0259firi\u00a0Mehriban \u018fliyevad\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n H\u0259rbi doktrinas\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Milli M\u0259clisinin 2010-cu il 8 iyun tarixli 1029-IIIQR n\u00f6mr\u0259li Q\u0259rar\u0131 il\u0259 t\u0259sdiq edilmi\u015fdir .<\/p>\n<p>\u201cAz\u0259rbaycan\u0131n H\u0259rbi Doktrina layih\u0259sind\u0259 Erm\u0259nistan t\u0259cav\u00fczkar t\u0259r\u0259f kimi g\u00f6st\u0259rilib. Eyni zamanda bu t\u0259cav\u00fcz n\u0259tic\u0259sind\u0259 regionda yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259t, t\u0259hl\u00fck\u0259sizliy\u0259 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck riskl\u0259r \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b\u201d.<\/p>\n<p>H\u0259rbi doktrinan\u0131n Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00fcmummilli lideri Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n b\u00fcn\u00f6vr\u0259si qoyulmu\u015f Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259minat\u0131 strategiyas\u0131n\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259si olaraq, insan\u0131n, c\u0259miyy\u0259tin v\u0259 d\u00f6vl\u0259tin h\u00fcquq v\u0259 m\u0259nafel\u0259rinin daxili v\u0259 xarici h\u0259rbi v\u0259 dig\u0259r t\u0259hdidl\u0259rd\u0259n qorunmas\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015f h\u0259rbi t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sisteminin konseptual \u0259sas\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259n s\u0259n\u0259d oldu\u011fu bildirilir,<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Mayndorf beyannamesi.<\/strong><\/p>\n<p>2008ci il noyabrin 2de Azerbaycan,Rusiya ve Ermenistan prezidentlerinin goru\u015flerinin neticelerine esasen qebul edilen <strong>Mayndorf beyannamesine<\/strong> gore Dagliq Qarabag munaqi\u015fesi hellini merheleli \u015fekilde tapmalidir ve ba\u015fga olkenin erazisinin i\u015fgali yolverilmez oldugundan Azerbaycanin torpaqlari azad edilmelidir.Beyannamede xususen qeyd edilibki munaqi\u015fenin nizamlanmasi beynelxalq huququn prinsipleri,elece de bu cercivede qebul edilmi\u015f qerar ve senedler esasinda regionda iqtisadi inki\u015faf ve herterefli emekda\u015fliq ucun elveri\u015fli \u015ferait yaradacaq.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Referendum. <\/strong><\/p>\n<p>Latin sozu olub melumat verirem,meruze edirem demekdir ve ilk defe 1739-cu ilde isvecrede kecirilmisdir. Azerbaycanda referendum ilk defe 1991-ci il martin 17-de ssri-nin saxlanmasi ile elaqedar kecirilib. 1991-ci ilde dekabrin 29-da AR-sinin dovlet musteqilliyi ile elaqedar; 1993-cu ilde avqustun 29-da prezident Elcibeye etimad gosterilmesi ile bagli; 1995-ci il noyabrin 12-de AR-sinin Konstitutsiyanin qebulu ile bagli; 2002-ci avqustun 24-de ve 2009-cu ilin martin 18-de AR-nin Konstitutsiyasinda deyisikliklerle bagli.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259ti<\/strong> .<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan SSR-in da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f b\u00f6lg\u0259sind\u0259 1923-1991-ci ill\u0259rd\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f inzibati \u0259razi vahididir. 1923-c\u00fc il iyulun 7-d\u0259 Az\u0259rbaycan SSR Sovetl\u0259ri M\u0259rk\u0259zi \u0130craiyy\u0259 Komit\u0259sinin dekreti il\u0259 Az\u0259rbaycan Sovet Sosialist Respublikas\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259ti yarad\u0131l\u0131r. 1981-ci il iyunun 16-da is\u0259 Az\u0259rbaycan SSR Ali Soveti &#8220;Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259ti haqq\u0131nda&#8221; qanun q\u0259bul edib v\u0259 muxtariyy\u0259tin s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rind\u0259 yenilikl\u0259r edilib. Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fdak\u0131 muxtariyy\u0259tin sonuncu r\u0259smi statusu da bu qanunla m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fib.1991-ci il noyabr\u0131n 26-da Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Ali Sovetinin q\u0259rar\u0131 il\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259ti inzibati \u0259razi vahidi l\u0259\u011fv olunub. H\u0259min g\u00fcn m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n parlamentinin q\u0259rar\u0131 il\u0259 h\u0259m 1923-c\u00fc il iyulun 7-d\u0259 Az\u0259rbaycan Sovetl\u0259ri M\u0259rk\u0259zi \u0130craiyy\u0259 Komit\u0259sinin q\u0259bul etdiyi dekret, h\u0259m d\u0259 1981-ci il iyunun 16-da Az\u0259rbaycan SSR Ali Sovetinin q\u0259bul etdiyi &#8220;Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259ti haqq\u0131nda&#8221; qanun q\u00fcvv\u0259d\u0259n sal\u0131n\u0131b. Erm\u0259nistan v\u0259 Az\u0259rbaycan SSR aras\u0131nda 1987-ci ild\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin ba\u015flanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, bu m\u00fcnaqi\u015f\u0259 1991-ci ilin sonuna tam miqyasl\u0131 m\u00fcharib\u0259y\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. 26 noyabr 1991-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Parlamenti DQMV-nin muxtariyy\u0259t statusu l\u0259\u011fv edir v\u0259 onun \u0259razisini qon\u015fu Xocav\u0259nd, T\u0259rt\u0259r, Goranboy, \u015eu\u015fa v\u0259 K\u0259lb\u0259c\u0259r inzibati rayonlar\u0131 aras\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fcr.Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tind\u0259 \u018fsg\u0259ran rayonu, Hadrut rayonu, Mardakert rayonu, Martuni rayonu, \u015eu\u015fa rayonu v\u0259 vilay\u0259t tabeli Stepanakert \u015f\u0259h\u0259ri daxil idi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Azerbaycan Respublikasinin Prezidenti umumi,beraber ve birbasa secki huququ esasinda serbest,gizli ve sexsi sesverme yolu ile secilir.umumi,beraber,birbasa,serbest,gizli ve sexsi deyende ne basa dusursuz?<\/strong><\/p>\n<p>CAVAB: <strong>Umumi secki<\/strong> \u2013 secki sistemidir v\u0259 secki huququ prinsipdir. Bu prinsiple olkenin butun secmek huququ verilen vetendaslar\u0131na f\u0259al se\u00e7ki huququ verilmisdir.<\/p>\n<p><strong>Beraber secki huquq<\/strong> \u2013 secicilere verilen huquqdur. Seciciler aras\u0131nda hec bir ayr\u0131-seckilik qoyulmur.<strong>Birbasa secki h\u00fcququ<\/strong> ile seciciler prezidentliye namizedleri birbasa secirler. Bu secki sistemi de en demokratik usuldur. Birbasa seckinin neticeleri secicilerin verdiyi seslerin sayind\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq q\u0259bul edilmis secki sistemine uygun mueyyen edilir.<\/p>\n<p><strong>Serbest secmek<\/strong> o demekdir ki, yeni se\u00e7ici istediyi namizede ses vermekd\u0259 azadd\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Sexsi ve gizli<\/strong> ses verme ise o demekdir ki, secici sexsin namizede ozu s\u0259s vermelidir. Secicinin evezine kiminse ses vermesine yol verilmir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>T\u00fcr\u00e7\u00fcl\u00fck, m\u00fcasirlik, demokratiklik \u015fur\u0131yla ilk d\u0259f\u0259 kim \u00e7\u0131x\u0131\u015f edib?<\/strong><\/p>\n<p>\u018fli B\u0259y H\u00fcseyinzad\u0259.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 hans\u0131 jurnal\u0131n r\u0259hb\u0259ri olub?<\/strong><\/p>\n<p>F\u00fcyuzat. 1 noyabr 1906 c\u0131 il. \u0130ctimai jurnal.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Celil Memmedquluzade hansi jurnalin <\/strong><strong>rehberi idi?<\/strong><\/p>\n<p>Molla n\u0259sr\u0259ddin.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Molla n\u0259sr\u0259din\u00e7il\u0259rl\u0259 fuyuzat\u00e7ilar arasinda ferq nedi?<\/strong><\/p>\n<p>Ayr\u0131-ayr\u0131 \u0259d\u0259bi-ictimai probleml\u0259r\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259,x\u00fcsus\u0259n d\u0259 dil m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 f\u0259rql\u0259nir.1-ci l\u0259r realizimi, 2-ci l\u0259r is\u0259 neoromantizimi t\u0259r\u0259nn\u00fcm edirdil\u0259r.Molla N\u0259sr\u0259ddin\u00e7il\u0259rd\u0259 s\u0259n\u0259t xalq \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr anlay\u0131\u015f\u0131 \u0259sas idi,sad\u0259 xalq dilind\u0259 yaz\u0131rd\u0131lar.F\u00fcyuzat\u00e7\u0131lar is\u0259 romantik idil\u0259r q\u0259liz dild\u0259,\u0259r\u0259b-fars a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 dilind\u0259 yaz\u0131rd\u0131lar,s\u0259n\u0259t s\u0259n\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr m\u0259s\u0259l\u0259sini m\u00fcdafi\u0259 edirdil\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>20 ci esrin bestekarlari?<\/strong><\/p>\n<p>\u00dczeyr Hac\u0131b\u0259yov; Fikr\u0259t \u018fmirov; Tofiq Quluyev; \u018fl\u0259kb\u0259r Ta\u011f\u0131yev.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Azerbaycanda operanin banisi kim olub? <\/strong><\/p>\n<p>\u00dczeyr Hac\u0131b\u0259yov.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Postsovet olkelerinin hansinda bizdeki Qarabag problem kimi problem var? hansi olkede hansi erazi? <\/strong><\/p>\n<p>Ukrayna-Kr\u0131m; G\u00fcr\u00fcstan-Abxaziya; Moldova-Dnestryani.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Azerbaycanin sulhmeramli quvveleri hansi olkelerde olub? <\/strong><\/p>\n<p>\u0130raq, \u018ffqan\u0131stan, Kossovo.2008 ci ild\u0259 Kossovo m\u00fcst\u0259qil olub v\u0259 s\u00fclhm\u0259raml\u0131lar v\u0259t\u0259n\u0259 qay\u0131d\u0131b.\u0130raqdak\u0131larda qay\u0131d\u0131b.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Azerbaycan Kosovonun musteqilliyini taniyirmi?niye? <\/strong><\/p>\n<p>Tan\u0131m\u0131r.\u00c7\u00fcnki AZ -da da eyni problem var, y\u0259ni Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Cumhuriyyet dovrunde yaradilan general qubernatorluglar hansilardi? Ne zaman yaradilib? General qubernatorlari kim olub? <\/strong><\/p>\n<p>Qaraba\u011f general-qubernatorlu\u011fu 1919 cu il 15 yanvarda Xosrov b\u0259y Sultanovun ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q\u0131 il\u0259 yarad\u0131l\u0131b.Cavan\u015fir,\u015eu\u015fa, C\u0259bray\u0131l v\u0259 Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zalar\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 edir.<\/p>\n<p>Nax\u00e7\u0131van general-qubernatorlu\u011fu 1919 cu il 28 fevralda S\u0259m\u0259d b\u0259y C\u0259milinskinin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q\u0259 il\u0259 yarad\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>2008 ci ilde Rusiya ile Gurcustan hansi erazi uzerinde muharibe edirdi?<\/strong><\/p>\n<p>C\u0259nubi Osetiya, Abxaziya.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>UNESCO terefinden &#8220;Dunyanin sulh artisti&#8221; adina layiq gorulmush Azerbaycanli bestekar xanim kimdir?<\/strong><\/p>\n<p>G\u00f6rk\u0259mli Az\u0259rbaycan b\u0259st\u0259kar\u0131 v\u0259 piano\u00e7usu, Az\u0259rbaycan B\u0259st\u0259karlar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n s\u0259dri Fir\u0259ngiz \u018flizad\u0259 YUNESKO-nun \u201cS\u00fclh artisti\u201d f\u0259xri ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u00dcDM<\/strong><\/p>\n<p>\u00dcmumi daxili m\u0259hsul (Gross Domestic Product, GDP) \u2014 bir il \u0259rzind\u0259 iqtisadiyyatda (\u00f6lk\u0259 daxilind\u0259) istehsal olunan b\u00fct\u00fcn mal v\u0259 xidm\u0259tl\u0259rin m\u0259cmu bazar qiym\u0259tidir.<\/p>\n<p>\u00dcDM-in t\u0259rifind\u0259 olan \u0259sas prinsipl\u0259r: ikiqat (t\u0259krar) u\u00e7otun yolverilm\u0259zliyi; g\u0259lirl\u0259rin yenid\u0259n b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u0259sinin n\u0259tic\u0259si olmayan, lakin m\u0259cmu burax\u0131l\u0131\u015f\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc d\u0259yi\u015f\u0259nin u\u00e7otu; yaln\u0131z h\u0259min il istehsal olunan m\u0259hsulun \u0259ks etdirilm\u0259si.<br \/>\nREAL VERSUS NOMINAL GDP<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, \u00dcDM -a istehsal olunan b\u00fct\u00fcn \u0259mt\u0259\u0259 v\u0259 xidm\u0259tl\u0259rin bazar qiym\u0259ti daxil edilir. \u018fg\u0259r bir il \u00fczr\u0259 onlar\u0131n istehlak g\u00f6st\u0259ricisi y\u00fcks\u0259l\u0259rs\u0259 bunun iki izah\u0131 ola bil\u0259r: (1) iqtisadiyyatda istehsal\u0131n art\u0131m\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur; (2) \u0259mt\u0259\u0259 v\u0259 xidm\u0259tl\u0259r daha baha qiym\u0259tl\u0259rl\u0259 sat\u0131lma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nIqtisad\u00e7\u0131lar \u00dcDM-un art\u0131m\u0131n\u0131 t\u0259hlil ed\u0259rk\u0259n h\u0259r iki s\u0259b\u0259bin t\u0259sirl\u0259rini d\u00fcr\u00fcst m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 v\u0259 qiym\u0259tl\u0259rin artmas\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq istehsal\u0131n \u0259slind\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r artd\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259y\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn \u00abBu il istehsal olunan \u0259mt\u0259\u0259 v\u0259 xidm\u0259tl\u0259rin d\u0259y\u0259ri ke\u00e7\u0259n ilin qiym\u0259tl\u0259ri il\u0259 hesablanarsa, onun g\u00f6st\u0259ricisi n\u0259y\u0259 b\u0259rab\u0259r olacaqd\u0131r?\u00bb f\u0259rziyy\u0259 xarakterli suala cavab verm\u0259y\u0259 imkan ver\u0259n\u00a0real\u00a0\u00dcDM-un\u00a0g\u00f6st\u0259ricisind\u0259n istifad\u0259 olunur.\u00a0Bel\u0259 yana\u015fma q\u0131sa d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 iqtisadi art\u0131m\u0131n m\u00fcqayis\u0259li t\u0259hlilini etm\u0259yi imkan verir.<br \/>\nReal \u00dcDM-un m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259sini daha yax\u015f\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 hesab misal\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7ir\u0259k:<br \/>\nM\u0259hsullar\u0131n \u0259ld\u0259 olunmas\u0131na \u00e7\u0259kil\u0259n x\u0259rcl\u0259rin \u00fcmumi m\u0259bl\u0259\u011fini hesablamaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r n\u00f6v m\u0259hsul miqdar\u0131n\u0131n uy\u011fun olaraq h\u0259min m\u0259hsulun birinin qiym\u0259tinin g\u00f6st\u0259ricisin\u0259 hasill\u0259rinin c\u0259mini tapmaq laz\u0131md\u0131r. Bel\u0259 ki, \u0259g\u0259r 2001-ci ild\u0259 uy\u011fun olaraq\u00a0 biri 1 $ v\u0259 2 $-a sat\u0131lan 100 hot-doq v\u0259 50 hamburger istehsal olunmu\u015fdursa, bu zaman \u0259halinin onlar\u0131n \u0259ld\u0259 olunmas\u0131na \u00e7\u0259kil\u0259n x\u0259rcl\u0259ri 200$ -dan ibar\u0259t olmu\u015fdur. M\u00f6vcud qiym\u0259tl\u0259rd\u0259 ifad\u0259 edilmi\u015f istehsal olunmu\u015f \u0259mt\u0259\u0259 v\u0259 xidm\u0259tl\u0259rin d\u0259y\u0259rinin bel\u0259 g\u00f6st\u0259ricisi\u00a0nominal \u00dcDM\u00a0adlan\u0131r.<br \/>\nC\u0259dv\u0259ld\u0259 nominal \u00dcDM-un 2001-ci ild\u0259 200 $-dan 2002-ci ild\u0259\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 600 $-a v\u0259 2003-c\u00fc ild\u0259 1200 $-a q\u0259d\u0259r artmas\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatlar\u00a0 verilmi\u015fdir. Nominal \u00dcDM-un art\u0131m\u0131na m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 m\u0259hsul burax\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n art\u0131m\u0131 v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 qiym\u0259tl\u0259rin d\u0259yi\u015fm\u0259si s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur.<br \/>\nQiym\u0259tl\u0259rin s\u0259viyy\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq istehsal olunan m\u0259hsulun h\u0259cminin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn\u00a0bazis\u00a0adlanan m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u00f6vr\u00fcn sabit qiym\u0259tl\u0259ril\u0259 hesablanan yarad\u0131lm\u0131\u015f \u0259mt\u0259\u0259 v\u0259 xidm\u0259tl\u0259rin d\u0259y\u0259rini \u0259ks etdir\u0259n\u00a0real \u00dcDM\u00a0anlay\u0131\u015f\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259c\u0259yik. Bel\u0259likl\u0259, bazis d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn qiym\u0259tl\u0259rind\u0259n istifad\u0259 m\u00fcxt\u0259lif ill\u0259rin m\u0259hsul burax\u0131l\u0131\u015f\u0131 h\u0259cminin k\u0259miyy\u0259tc\u0259 m\u00fcqayis\u0259sin\u0259 imkan yaradacaq.<br \/>\nG\u00f6st\u0259rdiyimiz misalda bazis ili kimi 2001-ci ili q\u0259bul ed\u0259r\u0259k v\u0259 hot-doq, hamburgerl\u0259rin m\u0259hsul burax\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n uy\u011fun h\u0259cml\u0259rin\u0259 onu vurmaqla 2001, 2002 v\u0259 2003-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 real \u00dcDM-un g\u00f6st\u0259ricisini m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259c\u0259yik. N\u0259tic\u0259d\u0259 2001-ci ild\u0259 200 $-dan, 2002-ci ild\u0259 350 $-a v\u0259 2003-c\u00fc ild\u0259 500 $-a\u00a0 q\u0259d\u0259r \u00dcDM-un real art\u0131m\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259c\u0259yik, bu is\u0259 m\u0259hsul burax\u0131l\u0131\u015f\u0131 h\u0259cminin \u00fcmumi artmas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir, \u00e7\u00fcnki m\u00fcqayis\u0259 eyni qiym\u0259tl\u0259rl\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, nominal \u00dcDM m\u00f6vcud qiym\u0259tl\u0259rl\u0259, real \u00dcDM is\u0259 bazis d\u00f6vr\u00fcn qiym\u0259tl\u0259ril\u0259 istehsal olunmu\u015f \u0259mt\u0259\u0259 v\u0259 xidm\u0259tl\u0259rin \u00fcmumi d\u0259y\u0259rini \u0259ks etdirir. Real \u00dcDM \u2013un g\u00f6st\u0259ricisi qiym\u0259tl\u0259rin d\u0259yi\u015fm\u0259sinin t\u0259sirin\u0259 m\u0259ruz qalmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onun istehsal\u0131n art\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fclm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etm\u0259k olar.<br \/>\nIqtisadiyyat\u0131n s\u0259m\u0259r\u0259lilik s\u0259viyy\u0259sinin m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u00dcDM-un m\u00fcxt\u0259lif hesablanma \u00fcsullar\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irdik. Real \u00dcDM-a \u0259mt\u0259\u0259 v\u0259 xidm\u0259tl\u0259rin istehsal\u0131n\u0131n faktiki h\u0259cmi daxil oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn o, iqtisadiyyat\u0131n \u0259halinin t\u0259labat\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259m\u0259k imkanlar\u0131n\u0131 nominal \u00dcDM-a nisb\u0259t\u0259n daha \u00e7ox \u0259ks etdirir. Lakin s\u00f6hb\u0259t istehsal\u0131n art\u0131m\u0131nda d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rd\u0259n gedirs\u0259, ad\u0259t\u0259n \u0259vv\u0259lki d\u00f6vrl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 real \u00dcDM-un d\u0259yi\u015fm\u0259sinin faizl\u0259 ifad\u0259 olunmu\u015f g\u00f6st\u0259ricisi istifad\u0259 olunur.<\/p>\n<p>\u00dcDM-un\u00a0 deflyatoru<br \/>\nTHE GDP DEFLATOR<br \/>\nNominal v\u0259 real \u00dcDM-un k\u00f6m\u0259yil\u0259 qiym\u0259tl\u0259rin m\u00f6vcud s\u0259viyy\u0259sinin bazis d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn qiym\u0259tl\u0259r s\u0259viyy\u0259sin\u0259 m\u00fcnasib\u0259tini \u0259ks etdir\u0259n daha bir m\u00fch\u00fcm iqtisadi g\u00f6st\u0259ricini \u2014 \u00dcDM-un deflyatorunu hesablamaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\u00a0 Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259 des\u0259k, \u00dcDM-un\u00a0 deflyatoru istehsal h\u0259cml\u0259rinin deyil, qiym\u0259tl\u0259rin nisbi d\u0259yi\u015fm\u0259sini xarakteriz\u0259 edir.\u00a0 O, a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 kimi hesablan\u0131r:<br \/>\n\u00dcDM-un\u00a0 deflyatorunu = (Nominal \u00dcDM \/ Real \u00dcDM ) x 100<br \/>\nD\u00fcstur n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00dcDM-un\u00a0 deflyatorunun m\u0259hz qiym\u0259t d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rini \u0259ks etdirdiyini ayd\u0131n g\u00f6st\u0259rir \u2013 istehsal h\u0259ciml\u0259rind\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r olmadan \u0259mt\u0259\u0259 v\u0259 xidm\u0259tl\u0259rin d\u0259y\u0259rl\u0259rind\u0259 ist\u0259nil\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r yaln\u0131z real deyil, nominal \u00dcDM-un g\u00f6st\u0259ricisin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<br \/>\nBizim misalda \u00dcDM-un\u00a0 deflyatorunun hesablanmas\u0131 C\u0259dv\u0259l 21.2-d\u0259 verilmi\u015fdir. O, 2001-ci ild\u0259 100-\u0259, 2002-ci ild\u0259 171-\u0259 b\u0259rab\u0259r olmu\u015fdur. Bu o dem\u0259kdir ki, n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7iril\u0259n d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 qiym\u0259tl\u0259r 71% artm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n\u00dcDM-un\u00a0 deflyatorundan ba\u015fqa istehlak qiym\u0259tl\u0259ri indeksi adlanan qiym\u0259tl\u0259rin art\u0131m\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7\u0259n dig\u0259r\u00a0 g\u00f6st\u0259rici m\u00f6vcuddur. Onun haqq\u0131nda sonrak\u0131 f\u0259sild\u0259 s\u00f6hb\u0259t a\u00e7aca\u011f\u0131q<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>T\u018fD\u0130YY\u018f BALANSI<\/strong>\u00a0v\u0259 ya\u00a0\u00f6d\u0259ni\u015f balans\u0131\u00a0\u2013 m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u00f6vr \u0259rzind\u0259\u00a0rezidentl\u0259r\u00a0v\u0259\u00a0qeyri-rezidentl\u0259r\u00a0aras\u0131nda apar\u0131lm\u0131\u015f b\u00fct\u00fcn iqtisadi \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 \u0259ks etdir\u0259n statistik sistemdir. T\u0259diy\u0259 balans\u0131 bir \u00f6lk\u0259d\u0259 h\u0259r-hans\u0131 bir m\u00fc\u0259yy\u0259n vaxt \u0259rzind\u0259 xaricd\u0259n daxil olan \u00f6d\u0259ni\u015fl\u0259r v\u0259 h\u0259min \u00f6lk\u0259nin xaric\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi pul \u00f6d\u0259ni\u015fl\u0259ri\u00a0 aras\u0131ndak\u0131 nisb\u0259tdir.<\/p>\n<p>Daxil olan pul, \u00f6d\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259n art\u0131q olduqda t\u0259diyy\u0259 balans\u0131 aktiv, \u0259skik olduqda is\u0259 passiv adlan\u0131r. Y\u0259ni daha do\u011frusu, daxil olan pul \u00f6d\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259n art\u0131q olduqda m\u00fcsb\u0259t saldo, \u0259ksin\u0259 olduqda is\u0259 m\u0259nfi saldo adlan\u0131r. T\u0259diy\u0259 balans\u0131n\u0131n passiv qal\u0131\u011f\u0131 ad\u0259t\u0259n, \u00f6z valyuta hesab\u0131na, ya da xarici istiqraz, kreditl\u0259rin v\u0259 idxal edilmi\u015f\u00a0 xarici kapital\u0131n k\u00f6m\u0259yil\u0259 \u00f6d\u0259nilir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Devalvasiya<\/strong>&#8211; bir \u00f6lk\u0259nin \u00f6z valyutas\u0131n\u0131n d\u0259y\u0259rini dig\u0259r \u00f6lk\u0259 valyutalar\u0131na nisb\u0259td\u0259 azaltmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Devalvasiya D\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131na edilmi\u015f m\u00fcdaxil\u0259dir. Devalvasiyan\u0131n \u0259n \u00f6n\u0259mli t\u0259tbiq edilm\u0259 s\u0259b\u0259bi iqtisadiyyat\u0131n xarici ticar\u0259t balans\u0131nda m\u0259nfi saldonun olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259l\u0259ri:<\/p>\n<p>\u0130xracat artar, idxalat azal\u0131r.<\/p>\n<p>Xarici ticar\u0259td\u0259 m\u0259nfi saldosu s\u0131f\u0131ra enir v\u0259 ya q\u0259bul edil\u0259 bil\u0259c\u0259k s\u0259viyy\u0259y\u0259 g\u0259lir.<\/p>\n<p>\u0130xracat\u0131n artmas\u0131 il\u0259 milli g\u0259lir\u0259 \u0259lav\u0259 d\u0259y\u0259r qazand\u0131r\u0131l\u0131r<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Revalvasiya<\/strong>-Milli valyutan\u0131n m\u0259z\u0259nn\u0259sinin xarici valyutaya n\u0259z\u0259r\u0259n bahala\u015fmas\u0131 prosesidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u0130nflyasiya<\/strong>, bir \u00f6lk\u0259d\u0259ki mal v\u0259 xidm\u0259tin sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z qiym\u0259tinin davaml\u0131 olaraq art\u0131m g\u00f6st\u0259rm\u0259sidir. \u0130nflyasiya m\u0259hsul v\u0259 xidm\u0259tl\u0259r\u0259 olan t\u0259l\u0259bin qar\u015f\u0131lanmamas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 meydana g\u0259lir. Deflyasiya qiym\u0259tl\u0259rd\u0259 \u00fcmumi m\u0259nada davaml\u0131 eni\u015f oldu\u011fu zamand\u0131r. \u0130nflyasiyan\u0131n t\u0259rsi olaraq q\u0259bul edilir.<\/p>\n<p>Hiperinflyasiya qiym\u0259tl\u0259rd\u0259 \u00fcmumi 200%-d\u0259n art\u0131q y\u00fcks\u0259li\u015fin oldu\u011fu v\u0259 tarixd\u0259 daha da \u00fcst s\u0259viyy\u0259l\u0259rin g\u00f6r\u00fcld\u00fcy\u00fc (1923-c\u00fc ild\u0259\u00a0Almaniya iqtisadiyyat\u0131nda ya\u015fanan 2500%-lik inflyasiya nisb\u0259ti hiperinflyasiyaya \u0259n yax\u015f\u0131 n\u00fcmun\u0259dir) bir iqtisadi b\u00f6hrand\u0131r<\/p>\n<p>Stagflyasiya\u00a0iqtisadiyyat\u0131n \u0259n \u00e7ox qorxdu\u011fu h\u0259r m\u0259nfiliyi il\u0259\u00a0\u00fcst-\u00fcst\u0259 g\u0259ldiyi, y\u0259ni, y\u00fcks\u0259k i\u015fsizlik v\u0259 inflyasiyan\u0131n iqtisadi dur\u011funluq il\u0259 birl\u0259\u015fdiyi v\u0259ziyy\u0259tdir.<\/p>\n<p>S\u0259b\u0259bl\u0259ri:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<ol>\n<li>Sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00e7ox oldu\u011fu v\u0259 bazardak\u0131 m\u0259hsullar\u0131n is\u0259 az oldu\u011fu v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rd\u0259 ortaya \u00e7\u0131x\u0131r. Y\u0259ni, t\u0259l\u0259bin t\u0259klifd\u0259n\u00a0daha \u00e7ox oldu\u011fu v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rdir.<\/li>\n<li>\u015eirk\u0259tl\u0259rin x\u0259rcl\u0259ri artd\u0131qda m\u0259nf\u0259\u0259t marjas\u0131n\u0131\u00a0qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn qiym\u0259t art\u0131rmaq laz\u0131md\u0131r. Artan x\u0259rcl\u0259r idxal\u0131n \u00f6d\u0259ni\u015f, vergi v\u0259 ya\u00a0g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z x\u0259rcl\u0259r kimi v\u0259ziyy\u0259tl\u0259r ola bil\u0259r.<\/li>\n<\/ol>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Antiinflyasiya siyas\u0259ti:<\/p>\n<ol>\n<li>aktiv b\u00fcdc\u0259 siyas\u0259ti-d\u00f6vl\u0259t \u00f6z x\u0259rcini azald\u0131r v\u0259 vergini art\u0131r\u0131r.\u00a0\u00a0Lakin eyni vaxtda investisiyan\u0131n v\u0259 istehsal\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259si ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r<\/li>\n<li>pul-kredit siyas\u0259ti<\/li>\n<li>inzibati m\u00fcbariz\u0259 yolu-\u0259m\u0259k haqq\u0131n\u0131n m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 siyas\u0259tidir<\/li>\n<\/ol>\n<p>\u0130nflyasiya il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 metodlar\u0131 birba\u015fa v\u0259 dolay\u0131s\u0131 ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>Dolay\u0131s\u0131 metodlar:<\/p>\n<p>1.\u00fcmumi pul k\u00fctl\u0259sinin m\u0259rk\u0259zi bank t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259nziml\u0259nm\u0259si;<\/p>\n<p>2.komersiya banklar\u0131n\u0131n ssuda v\u0259 hesabatlar\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zi bank t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259nziml\u0259nm\u0259si;<\/p>\n<p>3.Komersiya banklar\u0131n\u0131n \u0259sas ehtiyatlar\u0131 m\u0259rk\u0259zi bank\u0131n a\u00e7\u0131q qiym\u0259tli ka\u011f\u0131zlar bazar\u0131nda h\u0259r\u0259k\u0259ti.<\/p>\n<p>Birba\u015fa metodlar:<\/p>\n<p>1.d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n birba\u015fa kreditl\u0259rin v\u0259 pul k\u00fctl\u0259sinin t\u0259nziml\u0259nm\u0259si;<\/p>\n<p>2.d\u00f6vl\u0259t qiym\u0259t t\u0259nziml\u0259nm\u0259si;<\/p>\n<p>3.\u0259m\u0259k haqq\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259nziml\u0259nm\u0259si;<\/p>\n<p>4.d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n daxili ticar\u0259t, idxal v\u0259 ixrac kapital\u0131n\u0131n v\u0259 valyuta kursunun t\u0259nziml\u0259nm\u0259si.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Deflyasiya<\/strong> inflyasiyan\u0131n \u0259ksi olaraq, mal v\u0259 xidm\u0259tl\u0259rin azalmamas\u0131 hal\u0131nda qiym\u0259tl\u0259rinin \u00fcmumi s\u0259viyy\u0259sinin a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259si v\u0259 ya pulun d\u0259y\u0259rinin artmas\u0131 prosesidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>20-ci \u0259srin yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 \u015fairl\u0259ri.<\/strong><\/p>\n<p>Cavab: C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131, \u018fhm\u0259d Cavad, H\u00fcseyn Cavid, S\u0259m\u0259d Vur\u011fun, Mikay\u0131l M\u00fc\u015fviq, \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259, M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadi, M\u0259h\u0259mm\u0259dh\u00fcseyn \u015e\u0259hriyar, \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev, S\u00fcleyman R\u00fcst\u0259m v\u0259 s.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u018fkin\u00e7i q\u0259zeti haqq\u0131nda<\/strong>.<\/p>\n<p>Cavab: &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221;\u00a0\u2014\u00a0Az\u0259rbaycan dilind\u0259\u00a0i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u0259n ilk milli q\u0259zetdi. \u00a01875-ci ilin\u00a022 iyulundan\u00a01877-ci ilin\u00a029 sentyabr\u0131na\u00a0q\u0259d\u0259r n\u0259\u015fr edil\u0259n\u00a0<em>\u018fkin\u00e7i <\/em>q\u0259zetinin \u00fcmumilikd\u0259 56 say\u0131 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc. Q\u0259zet ayda iki d\u0259f\u0259 300-400 tirajla n\u0259\u015fr olunurdu; ba\u015f redaktoru\u00a0H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi\u00a0idi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>M\u00fcst\u0259qillik g\u00fcn\u00fcn\u00fcn tarixi v\u0259 niy\u0259 o g\u00fcn?<\/strong><\/p>\n<p>Cavab: XX \u0259rin sonlar\u0131nda SSR\u0130-nin da\u011f\u0131lmas\u0131 il\u0259 yaranan tarixi \u015f\u0259rait n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa edib. 1991-ci il oktyabr\u0131n 18-d\u0259 Ali Sovetin sessiyas\u0131nda tarixi s\u0259n\u0259d &#8211; D\u00f6vl\u0259t M\u00fcst\u0259qilliyi haqq\u0131nda Konstitusiya Akt\u0131 q\u0259bul edilib.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Molla N\u0259sr\u0259ddin jurnal\u0131 haqq\u0131nda.<\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Molla N\u0259sr\u0259ddin\u00a0\u2014 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 satirik, populyar jurnal. \u0130lk say\u0131 1906-c\u0131 il\u00a0aprelin 7-d\u0259 (k\u00f6hn\u0259 t\u0259qviml\u0259 20-d\u0259)\u00a0Tiflisd\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00fcb.Ba\u015f redaktoru C.M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259 idi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>1918-ci il 29 may tarixi haqq\u0131nda.<\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259ni Milli \u015euralar\u0131 aras\u0131nda s\u0259rh\u0259d m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n n\u0259tic\u0259si Az\u0259rbaycan Milli \u015euras\u0131n\u0131n 1918-ci il 29 may tarixli iclas\u0131nda m\u00fczakir\u0259 edildi. S\u0259s \u00e7oxlu\u011fu il\u0259 \u0130r\u0259van Erm\u0259nistan Respublikas\u0131na g\u00fcz\u0259\u015ft edildi v\u0259 onun paytaxt\u0131 kimi tan\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Qo\u015fulmama h\u0259r\u0259kat\u0131 haqq\u0131nda. <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Qo\u015fulmamaq H\u0259r\u0259kat\u0131 d\u00fcnyan\u0131n 118 \u00f6lk\u0259sini ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 h\u0259rbi bloklara qo\u015fulmamaq prinsipi \u00fczr\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatd\u0131r. Bu h\u0259r\u0259kat 1961-ci ilin sentyabr\u0131nda 25 \u00f6lk\u0259nin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 Belqradda yarad\u0131l\u0131b.2011 de Azerbaycan da uzvu olub.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Madrid prinsipi haqq\u0131nda.<\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Madrid prinsipl\u0259ri\u00a0&#8211;\u00a0Az\u0259rbaycanla\u00a0Erm\u0259nistan\u00a0aras\u0131nda\u00a0Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin\u00a0h\u0259ll edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn\u00a0AT\u018fT-in Minsk qrupu t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259r iki t\u0259r\u0259f\u0259 t\u0259klif olunan, s\u00fclh modelidir. Madrid prinsipl\u0259ri m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin h\u0259ll edilm\u0259sind\u0259 \u0259n ideal s\u00fclh plan\u0131 hesab olunur. Madrid prinsipl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n\u00a0Erm\u0259nistan\u00a0t\u0259r\u0259fd\u0259n i\u015f\u011fal edilmi\u015f v\u0259\u00a0Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tin\u0259 daxil olmayan 6 rayon,\u00a0Az\u0259rbaycana qaytar\u0131lmal\u0131, daha sonra is\u0259\u00a0Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tinin\u00a0statusu m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Geri qaytar\u0131lmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan rayonlar.<\/strong> Madrid prinsipl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n ilk m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259\u00a0Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tin\u0259 daxil olmayan 6 rayon qeri qaytar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Qeri qaytar\u0131lmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan rayonlar, a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 s\u0131ralanm\u0131\u015fd\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li>A\u011fdam<\/li>\n<li>F\u00fczuli<\/li>\n<li>C\u0259bray\u0131l<\/li>\n<li>Z\u0259ngilan<\/li>\n<li>Qubadl\u0131<\/li>\n<li>La\u00e7\u0131n\u00a0rayonunun 13 k\u0259ndi.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bundan sonra regionda b\u00fct\u00fcn kommunikasiyalar a\u00e7\u0131lacaq, azad edilmi\u015f torpaqlar\u0131n reabilitasiyas\u0131 \u00fczr\u0259 donor konfrans\u0131 ke\u00e7iril\u0259c\u0259k. Regionda s\u00fclhm\u0259raml\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7il\u0259r yerl\u0259\u015fdiril\u0259c\u0259k, evl\u0259rin\u0259 qay\u0131dan k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259rin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi t\u0259min edil\u0259c\u0259k. N\u00f6vb\u0259ti m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 La\u00e7\u0131n v\u0259 K\u0259lb\u0259c\u0259r rayonlar\u0131 tamamil\u0259 azad edilir, az\u0259rbaycanl\u0131 icma Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fa qay\u0131d\u0131r, bundan sonra\u00a0Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259\u00a0Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n h\u00fcquqi statusu m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir. Bu zaman Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fa,\u00a0Rusiya Federasiyas\u0131\u00a0t\u0259rkibind\u0259\u00a0Tatar\u0131stan\u00a0v\u0259\u00a0Ba\u015fq\u0131rd\u0131stan\u00a0modeli \u00fczr\u0259 y\u00fcks\u0259k muxtariyy\u0259t statusu verilir.<\/p>\n<p><strong>1920-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n g\u00f6rk\u0259mli qad\u0131nlar\u0131.<\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Az\u0259rbaycan qad\u0131n\u0131n f\u0259al rolu m\u00fcxt\u0259lif \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b: &#8220;Avesta&#8221;da ilah\u0259 Anahit (e.\u0259. III minillik), &#8220;D\u0259d\u0259 Qorqud&#8221;da Burla Xatun, Selcan xatun, Banu \u00c7i\u00e7\u0259k (e.\u0259.VI-VIII \u0259sr), &#8220;\u0130sk\u0259nd\u0259rnam\u0259&#8221;d\u0259 N\u00fc\u015fab\u0259; Koro\u011flunun h\u0259yat yolda\u015f\u0131 Nigar xan\u0131m; M\u0259sh\u0259ti G\u0259nc\u0259vi, Heyran xan\u0131m, A\u015f\u0131q P\u0259ri, Xur\u015fidbanu Nat\u0259van kimi \u015fairl\u0259r, xalq q\u0259hraman\u0131.Qa\u00e7aq N\u0259binin \u00f6m\u00fcr yolda\u015f\u0131 H\u0259c\u0259r xan\u0131m; ilk az\u0259rbaycan yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 \u015e\u0259fiq\u0259 \u018ff\u0259ndizad\u0259, general A. \u015eixlinskinin h\u0259yat yolda\u015f\u0131, 1-ci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 ilk tibbi yard\u0131ma ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259n Nigar \u015e\u0131xlinskaya v\u0259 ba\u015fqalar\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi torpaqlar\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Cavab:\u00a0\u015eimali Azerbaycan torpaqlar (i$gal alt\u00ecnda olan torpaqlar(Qarabag torpag\u00ec),Daha \u00f6nce i$gal olunan torpaqlar Zengezur,G\u00f6y\u00e7e ve s),Qerbi Azerbaycan (indiki Ermenistan),Dag\u00ecstan\u00ecn cenub rayonlar\u00ec (Zencandan Derbende qeder),G\u00fcrc\u00fcstan\u00ecn Alazan (Qan\u00ecx) vadisi,K\u00fcr-Araz \u00e7aylar\u00ec aras\u00ecndak\u00ec torpaqlar,Azerbaycan\u00ecn cenub torpaqlar\u00ec,Erdebil, T\u0259briz v\u0259 s.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Mehriban Eliyeve hansi saheler uzre Yunesconun xosmeramli sefiridir?<\/strong><\/p>\n<p>2004-c\u00fc ilin sentyabr\u0131nda Mehriban \u018fliyeva \u0259n\u0259n\u0259vi musiqinin, \u0259d\u0259biyyat v\u0259 poeziyan\u0131n inki\u015faf\u0131na verdiyi t\u00f6hf\u0259l\u0259r\u0259, musiqi t\u0259hsili v\u0259 d\u00fcnya m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rinin m\u00fcbadil\u0259si sah\u0259sind\u0259ki xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 v\u0259 YUNESKO-nun ideyalar\u0131na g\u00f6st\u0259rdiyi sadiqliy\u0259 g\u00f6r\u0259 bu T\u0259\u015fkilat\u0131n \u015fifahi \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r v\u0259 musiqi \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri sah\u0259sind\u0259 Xo\u015fm\u0259raml\u0131 s\u0259firi ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Sivilizasiyalararas\u0131 dialoq daxil olmaqla, m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rd\u0259 geni\u015f miqyasl\u0131 v\u0259 f\u0259dakar f\u0259aliyy\u0259tin\u0259, qay\u011f\u0131ya ehtiyac\u0131 olan u\u015faqlara diqq\u0259tin\u0259, onlar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f \u015f\u0259raitinin yax\u015f\u0131la\u015fmas\u0131na, t\u0259hsil\u0259, h\u0259m\u00e7inin islam al\u0259mind\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259r\u0259r\u0259 b\u00f6y\u00fck d\u0259st\u0259yin\u0259 g\u00f6r\u0259 xan\u0131m M. \u018fliyeva 2006-c\u0131 il noyabr\u0131n 4-d\u0259 \u0130SESKO-nun Xo\u015fm\u0259raml\u0131 S\u0259firi ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Vetendasliq dedikde ne basa dusursuz?<\/strong><\/p>\n<p>__V\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q d\u00f6vl\u0259t il\u0259 insan aras\u0131nda davaml\u0131 h\u00fcquqi \u0259laq\u0259dir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Konstitusiyanin esas subyetktleri kimdir?<\/strong><\/p>\n<p>dovlet ve xalq<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>BMT Nizamnamesinde ve 1970 ci il tarixli &#8220;Beynelxalq huququn prinsipleri haqqinda&#8221; beyannamde xalqlarin huquq beraberliyi ve oz muqqedderatini helle etmek prinsipi oz eksini tapmsidir.Sualim beledir: Bu prinsip Dagliq Qarabaga da aid edilirmi? edilise niye edilmirse niye? izah edin:<\/strong><\/p>\n<p>qetiyyen Daglig Qarabaga tetbiq oluna bilmez.Evvela ona gore ki, Dagliq Qrabagda yasayan ermenilere xalq statusu verile bilmez. Onlar etnik cehetden ermeni etnik menseyine mensub Azerbaycan erazisinde mueyyen bir icmaya aid Az\u0259rbaycan \u0259halisinin bir hiss\u0259sidir.Ermeniler bir xalq kimi, beyn\u0259lxalq huququn qeyd olunan prinsipine uygun olaraq, oz muqedderatini teyin ederek musteqil dovletleri olan Ermenistani yaradiblar.Dagliq Qarabagda yasayan ermeniler ise oz muqedderatni serbest teyin ederek musteqil dovlet yaratmag hququqna malik deyiller.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusu haqq\u0131nda Konvensiya n\u0259 zaman v\u0259 harada imzalanm\u0131\u015fd\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>12 avqust 2018-ci il tarixind\u0259 Qazax\u0131stan\u0131n Aktau \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 X\u0259z\u0259ryan\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n V Zirv\u0259 toplant\u0131s\u0131nda X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusu haqq\u0131nda Konvensiyan\u0131 Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyev, Qazax\u0131stan Prezidenti Nursultan Nazarbayev, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin, \u0130ran Prezidenti H\u0259s\u0259n Ruhani v\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistan Prezidenti Qurbanqulu Berdim\u0259h\u0259mm\u0259dov imzalam\u0131\u015flar X\u0259z\u0259ryan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rin xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n 04-05 dekabr 2017-ci il tarixl\u0259rind\u0259 Moskva \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n m\u00fc\u015favir\u0259sind\u0259 raz\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Konvensiyan\u0131n m\u0259tni rus, fars v\u0259 ingilis dill\u0259rind\u0259 t\u0259rtib edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusu haqq\u0131nda Konvensiyadan ir\u0259li g\u0259l\u0259n dig\u0259r hans\u0131 m\u00fch\u00fcm s\u0259n\u0259dl\u0259r imzalanm\u0131\u015fd\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Zirv\u0259 toplant\u0131s\u0131nda X\u0259z\u0259ryan\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin m\u00fcvafiq qurumlar\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n bu Konvensiyadan ir\u0259li g\u0259l\u0259n dig\u0259r m\u00fch\u00fcm s\u0259n\u0259dl\u0259r &#8211; X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 m\u00fct\u0259\u015f\u0259kkil cinay\u0259tkarl\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 sah\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q haqq\u0131nda Protokol, X\u0259z\u0259ryan\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda ticari-iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q haqq\u0131nda Sazi\u015f, X\u0259z\u0259ryan\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin h\u00f6kum\u0259tl\u0259riaras\u0131nda n\u0259qliyyat sah\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q haqq\u0131nda Sazi\u015f, X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 insidentl\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 haqq\u0131nda Sazi\u015f v\u0259 s\u0259rh\u0259d xidm\u0259ti idar\u0259l\u0259rinin \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda Protokol imzalanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusunun m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259si yolunda \u0259sas m\u00fcbahis\u0259l\u0259r tarix\u0259n n\u0259d\u0259n ibar\u0259t olub? <\/strong><\/p>\n<p>X\u0259z\u0259rin h\u00fcquqi statusu m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 h\u0259r bir X\u0259z\u0259ryan\u0131 d\u00f6vl\u0259t tarix\u0259n f\u0259rqli yana\u015f\u0131b v\u0259 bu zaman d\u00f6vl\u0259tl\u0259r daha \u00e7ox beyn\u0259lxalq-h\u00fcquqi normalara deyil, milli maraqlara s\u00f6yk\u0259nibl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0130ran\u0131n X\u0259z\u0259rin be\u015f b\u0259rab\u0259r hiss\u0259y\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u0259sini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutan prinsipi \u0259ld\u0259 bayraq tutmas\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n etirazla qar\u015f\u0131lan\u0131b. \u0130ran h\u0259r zaman 1921 v\u0259 1940-c\u0131 ill\u0259r m\u00fcqavil\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259saslanaraq X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda 20 faiz \u00fczr\u0259 b\u0259rab\u0259r b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u0259sini t\u0259l\u0259b edib v\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin quru s\u0259rh\u0259dl\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda orta x\u0259tt boyunca b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u0259sinin q\u0259ti \u0259leyhdar\u0131 olub. T\u00fcrkm\u0259nistan t\u0259r\u0259fi is\u0259 2005-ci ild\u0259n X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin orta x\u0259tt boyunca b\u00f6l\u00fcnm\u0259sini t\u0259klif ets\u0259 d\u0259, Az\u0259rbaycanla b\u0131r s\u0131ra istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259 raz\u0131l\u0131q \u0259ld\u0259 ed\u0259 bilm\u0259yib.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>1990-c\u0131 ill\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusunu hans\u0131 m\u00fcqavil\u0259l\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n etmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>A\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 m\u00fcqavil\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir:<\/p>\n<p>G\u00fcl\u00fcstan m\u00fcqavil\u0259si (12 oktyabr 1813-c\u00fc il);<\/p>\n<p>T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si (10 fevral 1828-ci il);<\/p>\n<p>Sovet Rusiyas\u0131 v\u0259 \u0130ran aras\u0131nda 26 fevral 1921-ci il tarixli m\u00fcqavil\u0259; SSR\u0130 il\u0259 \u0130ran aras\u0131nda 25 mart 1940-c\u0131 il tarixli m\u00fcqavil\u0259.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusu haqq\u0131nda Konvensiyaya \u0259sas\u0259n d\u0259nizin dibinin hans\u0131 prinsip \u00fczr\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u0259si m\u0259qbul say\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Orta x\u0259tt\u0259 prinsipi (\u0259ks t\u0259r\u0259fd\u0259 yerl\u0259\u015fmi\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin sahil x\u0259ttl\u0259rind\u0259n b\u0259rab\u0259r uzaql\u0131qda yerl\u0259\u015fmi\u015f x\u0259tt). S\u00f6z\u00fcged\u0259n prinsip\u0259 \u0259sas\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259saf\u0259d\u0259 h\u0259r bir \u00f6lk\u0259nin sektoru m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusu haqq\u0131nda Konvensiya imzalanmas\u0131na z\u0259min yaradan \u0259n m\u00fch\u00fcm sazi\u015f hans\u0131 olmu\u015fdur? <\/strong><\/p>\n<p>X\u0259z\u0259rin h\u00fcquqi statusunun m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259si yolunda \u0259n b\u00f6y\u00fck add\u0131mlardan biri 14 may 2003-c\u00fc il tarixind\u0259 at\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 ki, h\u0259min tarixd\u0259 Astanada Az\u0259rbaycan, Rusiya v\u0259 Qazax\u0131stan aras\u0131nda &#8220;X\u0259z\u0259rin dibinin ora x\u0259tt \u00fczr\u0259 milli sektrlara b\u00f6l\u00fcnm\u0259si, su s\u0259thinin \u00fcmumi istifad\u0259si&#8221; haqq\u0131nda \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli sazi\u015f imzalanm\u0131\u015f v\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259r, X\u0259z\u0259rin dibinin b\u00f6l\u00fcnm\u0259sin\u0259 dair yekun raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259lmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusu haqq\u0131nda Konvensiyan\u0131n \u0259n m\u00fch\u00fcm m\u0259qamlar\u0131 n\u0259l\u0259rd\u0259n ibar\u0259tdir? <\/strong><\/p>\n<p>Konvensiyan\u0131n \u0259n m\u00fch\u00fcm m\u0259qamlar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lard\u0131r:<\/p>\n<p>X\u0259z\u0259r d\u0259niznin \u00fcmumi su s\u0259thi X\u0259z\u0259ryan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u00fcmumi istifad\u0259sind\u0259 qal\u0131r;<\/p>\n<p>X\u0259z\u0259ryan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r sahild\u0259n 10 mil m\u0259saf\u0259d\u0259 bal\u0131qtutma h\u00fcququna malik olacaq, qalan hiss\u0259 birg\u0259 istifad\u0259 edil\u0259c\u0259kdir;<\/p>\n<p>X\u0259z\u0259rin d\u0259nizinin dibinin v\u0259 t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259rinin b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u0259si Konvensiya il\u0259 t\u0259nziml\u0259nmir, bu m\u0259s\u0259l\u0259 beyn\u0259lxalq d\u0259niz h\u00fcququ \u0259sas\u0131nda ikit\u0259r\u0259fli m\u00fcqavil\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259nziml\u0259n\u0259c\u0259kdir;<\/p>\n<p>X\u0259z\u0259r regionunda sabitlik t\u0259min edil\u0259c\u0259kdir, \u00e7\u00fcnki Konvensiyaya \u0259sas\u0259n X\u0259z\u0259rd\u0259 h\u0259rbi donanma saxlamaq h\u00fcququ yaln\u0131z X\u0259z\u0259ryan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 tan\u0131n\u0131r;<\/p>\n<p>Konvensiya Az\u0259rbaycan\u0131n tranzit \u00f6lk\u0259 kimi \u0259h\u0259miyy\u0259tini daha da art\u0131racaqd\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusu haqq\u0131nda Konvensiyada X\u0259z\u0259r n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 d\u0259niz, n\u0259 d\u0259 g\u00f6l hesab olundu? <\/strong><\/p>\n<p>\u018fg\u0259r X\u0259z\u0259r d\u0259niz kimi tan\u0131nsayd\u0131, X\u0259z\u0259rin h\u0259m s\u0259thindind\u0259n, h\u0259m d\u0259 dibind\u0259n istifad\u0259y\u0259 t\u0259k X\u0259z\u0259ryan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rin deyil, dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rin d\u0259 h\u00fcququ yaranard\u0131. X\u0259z\u0259r g\u00f6l hesab olunsayd\u0131, b\u00fct\u00fcn X\u0259z\u0259ryan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda b\u0259rab\u0259r b\u00f6l\u00fcnm\u0259li idi, bu is\u0259 \u0130ran\u0131n xeyrin\u0259 olard\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusu haqq\u0131nda Konvensiyan\u0131n T\u00fcrkm\u0259nistan \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n b\u00f6y\u00fck \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc n\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir? <\/strong><\/p>\n<p>T\u00fcrkm\u0259nistan art\u0131q qaz\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycan vasit\u0259sil\u0259 asanl\u0131qla Avropa bazar\u0131na \u00e7\u0131xara bil\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 Az\u0259rbaycan il\u0259 \u0130ran aras\u0131nda \u0259sas m\u00fcbahis\u0259li yataq hans\u0131d\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Alov (Alborz) yata\u011f\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong> X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 Az\u0259rbaycan il\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistan aras\u0131nda \u0259sas m\u00fcbahis\u0259li neft yata\u011f\u0131 hans\u0131d\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>\u0130ki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda \u0259sas m\u00fcbahis\u0259li neft yata\u011f\u0131 &#8220;K\u0259p\u0259z&#8221;dir (T\u00fcrkm\u0259nistan onu &#8220;S\u0259rdar&#8221; adland\u0131r\u0131r). Yataqda t\u0259qrib\u0259n 100 milyon ton neftin oldu\u011fu g\u00fcman olunur. Bu is\u0259 t\u0259qrib\u0259n 35 milyard dollar dem\u0259kdir. M\u00fcbahis\u0259li yataq \u00fczr\u0259 Az\u0259rbaycan art\u0131q kompromis t\u0259klifini verib v\u0259 yata\u011f\u0131n birg\u0259 i\u015fl\u0259nilm\u0259sini t\u0259klif edib.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>1. Xocal\u0131 soyqr\u0131m\u0131 n\u0259 zaman t\u00f6r\u0259dilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Xocal\u0131 soyqr\u0131m\u0131 1992-ci il fevral\u0131n 25-d\u0259n 26-na ke\u00e7\u0259n gec\u0259 Erm\u0259nistan Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n Rusiyan\u0131n 366-c\u0131 motoat\u0131c\u0131 alay\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 Xocal\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 t\u0259r\u0259dilmi\u015fdir.<\/p>\n<p><strong>2. Xocal\u0131 soyqr\u0131m\u0131 kim\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Etnik az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131.<\/p>\n<p><strong>3. Xocal\u0131 soyqr\u0131m\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 ne\u00e7\u0259 n\u0259f\u0259r Xocal\u0131 sakini q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>613 n\u0259f\u0259r (63-\u00fc u\u015faq, 106-si qad\u0131n, 70-i qoca v\u0259 qar\u0131 olmaqla).<\/p>\n<p><strong>4. Xocal\u0131 soyqr\u0131m\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 ne\u00e7\u0259 n\u0259f\u0259r \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>1275 n\u0259f\u0259r \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr ki, onlardan 150 n\u0259f\u0259rinin taleyi bu g\u00fcn\u0259d\u0259k m\u0259lum deyil.<\/p>\n<p><strong>5. Xocal\u0131 soyqr\u0131m\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 ne\u00e7\u0259 ail\u0259 tamamil\u0259 m\u0259hv edilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>8 ail\u0259.<\/p>\n<p><strong>6. Xocal\u0131 soyqr\u0131m\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 ne\u00e7\u0259 u\u015faq h\u0259r iki valideynini, ne\u00e7\u0259si is\u0259 valideynl\u0259rind\u0259n birini itirmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>25 u\u015faq h\u0259r iki valideynini, 130 u\u015faq is\u0259 valideynl\u0259rind\u0259n birini itirmi\u015fdir.<\/p>\n<p><strong>7. Az\u0259rbaycanda Xocal\u0131 soyqr\u0131m\u0131n\u0131n i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lmas\u0131 hans\u0131 Milli Q\u0259hr\u0259man\u0131m\u0131z\u0131n ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>\u00c7ingiz Mustafayev.<\/p>\n<p><strong>8. Xocal\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin m\u00fcdafis\u0259ind\u0259 ne\u00e7\u0259 Milli Q\u0259hr\u0259man\u0131m\u0131z i\u015ftirak etmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>7 Milli Q\u0259hr\u0259man\u0131m\u0131z (\u018flif Hac\u0131yev, Tofiq H\u00fcseynov, Aqil Quliyev, Allahverdi Ba\u011f\u0131rov, \u018fl\u0259sg\u0259r Novruzov, Araz S\u0259limov v\u0259 Natiq \u018fhm\u0259dov).<\/p>\n<p><strong>9. Erm\u0259ni polkovnik Vitali Balasyan (\u018fsg\u0259ran batalyonunun komandiri) vasit\u0259sil\u0259 3 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 1003 n\u0259f\u0259r Xocal\u0131 \u0259sirini xilas etmi\u015f Milli Q\u0259hr\u0259man\u0131m\u0131z hans\u0131d\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Allahverdi Ba\u011f\u0131rov.<\/p>\n<p><strong>10. Hans\u0131 Milli Q\u0259hr\u0259man\u0131m\u0131z\u0131n erm\u0259nil\u0259rl\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 dan\u0131\u015f\u0131qlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 h\u0259rbi operator Seyida\u011fa M\u00f6vs\u00fcml\u00fc v\u0259 teleoperator \u00c7ingiz Mustafayevin Xocal\u0131 faci\u0259sinin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259rini lent\u0259 almas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015fdur? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Allahverdi Ba\u011f\u0131rov.<\/p>\n<p><strong>11. Az\u0259rbaycandan savay\u0131 Xocal\u0131 soyqr\u0131m\u0131n\u0131 tam s\u0259viyy\u0259d\u0259 q\u0259tliam kimi hans\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r tan\u0131y\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Pakistan (2012) v\u0259 Sudan (2014).<\/p>\n<p><strong>12. Xocal\u0131 soyqr\u0131m\u0131n\u0131 parlament s\u0259viyy\u0259sind\u0259 q\u0259tliam kimi hans\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r tan\u0131y\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Meksika (2012), Kolumbiya (2012), \u00c7exiya (2013), Bosniya v\u0259 Herseqovina (2013), Peru (2013), Rum\u0131niya (2013), Panama (2013), Honduras (2014), \u0130ordaniya (2016), Sloveniya (2016), Cibuti (2017), Paraqvay (2017) v\u0259 \u015eotlandiya (2017).<\/p>\n<p><strong>13. AB\u015e-\u0131n ne\u00e7\u0259 \u015ftat\u0131 Xocal\u0131 faci\u0259sini q\u0259tliam kimi tan\u0131yan q\u0259tnam\u0259 q\u0259bul etmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>21 \u015ftat\u0131.<\/p>\n<p><strong>14. \u0130lk d\u0259f\u0259 2012-ci ild\u0259 hans\u0131 \u00f6lk\u0259 Xocal\u0131 soyqr\u0131m\u0131n\u0131 r\u0259sm\u0259n tan\u0131y\u0131b? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Meksika.<\/p>\n<p><strong>15. Hans\u0131 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilat t\u0259r\u0259find\u0259n 20 noyabr 2012-ci il tarixind\u0259 Xocal\u0131da t\u00f6r\u0259dilmi\u015f cinay\u0259tl\u0259ri soyq\u0131r\u0131m kimi tan\u0131yan q\u0259tnam\u0259 q\u0259bul etmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>\u0130slam \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131 (\u0130\u018fT).<\/p>\n<p><strong>16. Xocal\u0131ya 3 istiqam\u0259td\u0259n h\u00fccum edilm\u0259si n\u0259 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Xocal\u0131ya 3 istiqam\u0259td\u0259n h\u00fccum edilm\u0259si \u0259halinin Qarqar \u00e7ay\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 me\u015f\u0259l\u0259r\u0259 do\u011fru qa\u00e7mas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu ki, n\u0259tic\u0259 etibar\u0131 il\u0259 qarl\u0131 a\u015f\u0131r\u0131mlarda v\u0259 me\u015f\u0259l\u0259rd\u0259 z\u0259ifl\u0259mi\u015f, taq\u0259td\u0259n d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f insanlar\u0131n \u00e7ox hiss\u0259si Erm\u0259ni Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n x\u00fcsusi q\u0259ddarl\u0131qla m\u0259hv edildi.<\/p>\n<p><strong>17. Xocal\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259si u\u011frunda q\u0259hr\u0259mancas\u0131na h\u0259lak olmu\u015f \u015f\u0259hidl\u0259rimizin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259rini hans\u0131 xarici fotom\u00fcxbir \u00e7\u0259kmi\u015fdi? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n \u201cReuters\u201d agentliyinin fotom\u00fcxbiri Frederik Lenqeyn.<\/p>\n<p><strong>18. B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n \u201cReuters\u201d agentliyinin fotom\u00fcxbiri Frederik Lenqeyn Xocal\u0131 faci\u0259si zaman\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f insanlar\u0131n meyitl\u0259rinin A\u011fdam yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda iki y\u00fck ma\u015f\u0131n\u0131ndan bo\u015fald\u0131lmas\u0131 m\u0259nz\u0259r\u0259sini \u201cThe New York Times\u201d q\u0259zetin\u0259 verdiyi m\u00fcsahib\u0259d\u0259 nec\u0259 t\u0259svir edirdi? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>\u201cBirinci y\u00fck ma\u015f\u0131n\u0131nda m\u0259n 35 c\u0259s\u0259d sayd\u0131m v\u0259 g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi ikincisind\u0259 d\u0259 t\u0259xmin\u0259n o q\u0259d\u0259r meyit var idi. B\u0259zil\u0259rinin ba\u015f\u0131 k\u0259silmi\u015f, \u00e7oxusu yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f halda idi. Onlar\u0131n ham\u0131s\u0131 ki\u015fi idi v\u0259 b\u0259zil\u0259rinin \u0259ynind\u0259 h\u0259rbi r\u0259ngd\u0259 forma var idi\u201d.<\/p>\n<p><strong>19. Xocal\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r insan \u00f6z d\u0259d\u0259-baba torpaqlar\u0131ndan k\u00f6\u00e7k\u00fcn d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>14577 n\u0259f\u0259r.<\/p>\n<p><strong>20. Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin X\u0259tai rayonunda Xocal\u0131 faci\u0259sinin qurbanlar\u0131n\u0131n xatir\u0259sin\u0259 ucald\u0131lm\u0131\u015f abid\u0259 nec\u0259 adlan\u0131r v\u0259 abid\u0259 n\u0259 zaman ucald\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>\u201cAna haray\u0131\u201d abid\u0259si. Abid\u0259 06 fevral 2008-ci il tarixind\u0259 ucald\u0131lm\u0131\u015f, 2011-ci ild\u0259 restavrasiya olunaraq, qara qranitd\u0259n yenid\u0259n qurulmaqla postamenti 3 metr qald\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p><strong>21. \u201cAna haray\u0131\u201d abid\u0259si n\u0259d\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 h\u00fcd\u00fcrl\u00fcy\u00fc ne\u00e7\u0259 metrdir? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Abid\u0259 tuncdan haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 8.6 metrdir.<\/p>\n<p><strong>22. \u201cAna haray\u0131\u201d abid\u0259sinin heyk\u0259ltara\u015flar\u0131 kiml\u0259r olmu\u015fdur? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Aslan R\u00fcst\u0259mov, Mahmud R\u00fcst\u0259mov v\u0259 Teymur R\u00fcst\u0259mov.<\/p>\n<p><strong>23. Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n xatir\u0259sin\u0259 ne\u00e7\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 abid\u0259 ucald\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>6 \u00f6lk\u0259d\u0259 (Az\u0259rbaycan, Almaniya, Hollandiya, Bosniya v\u0259 Herseqovina, Meksika v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259).<\/p>\n<p><strong>24. Avropada Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131na aid ilk abid\u0259 n\u0259 zaman v\u0259 hans\u0131 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 ucald\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>24 fevral 2008-ci il tarixind\u0259 Hollandiyan\u0131n Haaqa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259.<\/p>\n<p><strong>25. Qarda\u015f \u00f6lk\u0259 olan T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131na aid ilk abid\u0259 n\u0259 zaman v\u0259 hans\u0131 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 ucald\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>28 mart 2014-c\u00fc il tarixind\u0259 Ankara \u015f\u0259h\u0259rind\u0259.<\/p>\n<p><strong>26. T\u00fcrkiy\u0259nin hans\u0131 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131na aid abid\u0259l\u0259r ucald\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Ankara, \u0130zmir, \u0130zmit, U\u015fak, Denizli v\u0259 Sakarya.<\/p>\n<p><strong>27. 09 fevral 2018-ci il tarixind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin Sakarya \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ucald\u0131lm\u0131\u015f xatir\u0259 abid\u0259si nec\u0259 adlan\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>\u201cT\u0259k mill\u0259t, t\u0259k g\u00f6z ya\u015f\u0131\u201d abid\u0259si.<\/p>\n<p><strong>28. Hans\u0131 M\u0259rk\u0259z Xocal\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 zaman\u0131 insan h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 pozulmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 hesabat haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>\u201cMemorial\u201d \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131 M\u0259rk\u0259zi.<\/p>\n<p><strong>29. Erm\u0259nil\u0259rin iddialar\u0131na g\u00f6r\u0259 m\u00fclki \u0259halinin Xocal\u0131dan \u00e7\u0131xmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259h\u0259rin \u015f\u0259rq hiss\u0259sind\u0259n ba\u015flayan, \u00e7ay yata\u011f\u0131 il\u0259 davam ed\u0259n v\u0259 \u015fimal-\u015f\u0259rq t\u0259r\u0259f\u0259-A\u011fdama do\u011fru istiqam\u0259tl\u0259n\u0259n v\u0259 \u018fsg\u0259ran\u0131 sol t\u0259r\u0259fd\u0259n ke\u00e7\u0259n hans\u0131 d\u0259hliz n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdu? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>\u201cAzad d\u0259hliz\u201d (Guya m\u00fclki \u0259halinin \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n \u00e7\u0131xmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bel\u0259 bir h\u00fcmanitar d\u0259hliz verilmi\u015fdir).<\/p>\n<p><strong>30. Xocal\u0131da m\u00fclki sakinl\u0259rin v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259sind\u0259 hans\u0131 erm\u0259ni d\u0259st\u0259l\u0259ri \u201cf\u0259rql\u0259nmi\u015fdirl\u0259r\u201d? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>\u201cArabo\u201d v\u0259 \u201cAramo\u201d d\u0259st\u0259l\u0259ri.<\/p>\n<p><strong>31. Hans\u0131 erm\u0259ni yaz\u0131\u00e7\u0131-jurnalist \u201cXa\u00e7 u\u011frunda\u201d kitab\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin ba\u015f\u0131na g\u0259tirdikl\u0259ri m\u00fcsib\u0259tl\u0259ri f\u0259xrl\u0259 xat\u0131rlay\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>David Xerdiyan.<\/p>\n<p><strong>32. Hans\u0131 erm\u0259ni yaz\u0131\u00e7\u0131-\u015fair \u201cRuhumuzun dir\u00e7\u0259li\u015fi\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin bir t\u00fcrk u\u015fa\u011fn\u0131n ba\u015f\u0131na g\u0259trdikl\u0259rini f\u0259xrl\u0259 xat\u0131rlay\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Zori Balayan.<\/p>\n<p><strong>33. Xocal\u0131 soyqr\u0131m\u0131n\u0131 etiraf ed\u0259n azsayl\u0131 erm\u0259ni ziyal\u0131lar\u0131 kimdir? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>H\u00fcquq m\u00fcdafi\u0259\u00e7isi Mixael Danielyan v\u0259 jurnalist Vahe Avetyan.<\/p>\n<p><strong>34. Hans\u0131 siyasi xadiml\u0259r Xocal\u0131 soyqr\u0131m\u0131n\u0131 pisl\u0259y\u0259n fikirl\u0259r s\u0259sl\u0259ndiribl\u0259r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>R\u0259c\u0259b Tayyib \u018frdo\u011fan (T\u00fcrkiy\u0259 Prezidenti), D\u00f6vl\u0259t Bax\u00e7al\u0131 (T\u00fcrkiy\u0259nin Milliyy\u0259t\u00e7i H\u0259r\u0259kat Partiyas\u0131n\u0131n lideri), Rueven Rivlin (\u0130srail Prezidenti), Aureliya Qriqoriu (Moldovan\u0131n ombudsman\u0131 v\u0259 Moldova parlamentinin deputat\u0131), Monte Kivinter (Kanadan\u0131n \u0130ctimai T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik naziri), Markos Peres (Meksika Parlamentinin deputat\u0131), Dimitri Savalyev (Rusiya Federasiyas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t Dumas\u0131n\u0131n deputat\u0131), Paolo Paleotti (\u0130talia Senat\u0131n\u0131n Avropa \u0130ttifaq\u0131 Kommissiyas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc), Maksim Kurya\u00e7iy (Ukrayna-Az\u0259rbaycan parlamentl\u0259raras\u0131 dostluq qrupunun s\u0259dri) v\u0259 Meutya Viada Hafid (\u0130ndoneziyal\u0131 deputat).<\/p>\n<p><strong>35. \u201cXocal\u0131 yer \u00fcz\u00fcnd\u0259n h\u0259r hans\u0131 t\u0259bii f\u0259lak\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 deyil, m\u0259hz insan \u0259li il\u0259 silinib\u201d fikri kim\u0259 m\u0259xsusdur? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Meksika Parlamentinin deputat\u0131 Markos Peres\u0259 (2011-ci il).<\/p>\n<p><strong>36. Hans\u0131 amerikal\u0131 jurnalistin 1992-ci ilin fevral-mart aylar\u0131nda \u201cWashington Post\u201d q\u0259zetind\u0259 yay\u0131mlanan m\u0259qal\u0259l\u0259ri il\u0259 Amerika ictimaiyy\u0259tin\u0259 Xocal\u0131da t\u0259r\u0259dilmi\u015f q\u0259tliam haqq\u0131nda m\u0259lumat verdi? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Tomas Qoltz.<\/p>\n<p><strong>37. AB\u015e-da hans\u0131 m\u0259tbu orqanlar Xocal\u0131 q\u0259tliam\u0131 v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259sini diqq\u0259tl\u0259 saxlay\u0131blar? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>\u201cWashington Post\u201d, \u201cThe New York Times\u201d, \u201cBoston Globe\u201d, \u201cWall Street Journal\u201d, \u201cChicago Tribune\u201d q\u0259zetl\u0259ri v\u0259 \u201cAssociated Press\u201d \u0130nformasiya Agentliyi.<\/p>\n<p><strong>38. B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n hans\u0131 m\u0259tbu orqanlar\u0131 Xocal\u0131 q\u0259tliam\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat vermi\u015fl\u0259r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>\u201cThe Times\u201d q\u0259zeti, \u201cSunday Times\u201d q\u0259zeti, \u201cThe Guardian\u201d q\u0259zeti, \u201cBBC\u201d telekanal\u0131 v\u0259 \u201cReuters\u201d agentliyi.<\/p>\n<p><strong>39. Fransan\u0131n hans\u0131 m\u0259tbu orqanlar\u0131 Xocal\u0131 q\u0259tliam\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat yaym\u0131\u015flar? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>\u201cLe Monde\u201d q\u0259zeti v\u0259 \u201cKrua l\u2019Eveneman\u201d v\u0259 \u201cVeler Aktuell\u201d jurnallar\u0131.<\/p>\n<p><strong>40. T\u00fcrkiy\u0259nin hans\u0131 n\u00fcfuzlu q\u0259zetinin 04 may 1992-ci il tarixli n\u00f6mr\u0259sinin man\u015feti b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Xocal\u0131 soyqr\u0131m\u0131na h\u0259sr edilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>\u201cMilliyy\u0259t\u201d q\u0259zeti.<\/p>\n<p><strong>41. Rusiyan\u0131n hans\u0131 m\u0259tbu orqanlar\u0131nda Xocal\u0131 faci\u0259si i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>\u201cSvoboda\u201d, \u201dTrud\u201d, \u201cPravda\u201d, \u201cKomsomolskaya pravda\u201d q\u0259zetl\u0259ri v\u0259 \u201cPasport\u201d jurnal\u0131.<\/p>\n<p><strong>42. \u0130rlandiyan\u0131n v\u0259 Avstraliyan\u0131n m\u00fcvafiq olaraq hans\u0131 q\u0259zetl\u0259ri Xocal\u0131 q\u0259tliam\u0131n\u0131 i\u015f\u0131qland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>M\u00fcvafiq olaraq \u0130rlandiyan\u0131n \u201cThe Irish Times\u201d v\u0259 Avstraliyan\u0131n \u201cThe Age\u201d q\u0259zetl\u0259ri.<\/p>\n<p><strong>43. 24 fevral 2017-ci il tarixind\u0259 AB\u015e-\u0131n hans\u0131 \u015ftat\u0131 Xocal\u0131 q\u0259tliam\u0131n\u0131 r\u0259sm\u0259n tan\u0131m\u0131\u015fd\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Arizona \u015ftat\u0131.<\/p>\n<p><strong>44. 08 may 2008-ci iltarixind\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev Fondunun vitse-prezidenti, \u0130slam Konfrans\u0131 G\u0259ncl\u0259r Forumunun m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259raras\u0131 dialoq \u00fczr\u0259 ba\u015f \u0259laq\u0259l\u0259ndiricisi Leyla \u018fliyevan\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 ba\u015flad\u0131lan, Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 haqq\u0131nda h\u0259qiq\u0259tin d\u00fcnyada bilinm\u0259si, bu faci\u0259nin Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 akt\u0131 kimi tan\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n beyn\u0259lxalq t\u0259bli\u011fat-t\u0259\u015fviqat kampaniyas\u0131 nec\u0259 adlan\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>\u201cXocal\u0131ya \u0259dal\u0259t\u201d(Justice for Khojaly).<\/p>\n<p><strong>45. 26 fevral 2012-ci il tarixind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin \u0130stanbul \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 Qalatasaray Liseyinin \u00f6n\u00fcnd\u0259n ba\u015flayan Taksim meydan\u0131na do\u011fru davam ed\u0259n v\u0259 t\u0259xmin\u0259n 200.000 i\u015ftirak\u00e7\u0131n\u0131n qat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 aksiyalarda hans\u0131 \u015f\u00fcar s\u0259sl\u0259ndirilib? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>\u201cHam\u0131m\u0131z Xocal\u0131l\u0131y\u0131q\u201d (t\u00fcrk. \u201cHepimiz Hocal\u0131l\u0131y\u0131z\u201d, ing. \u201cWe are all from Khojaly\u201d).<\/p>\n<p><strong>46. Xocal\u0131 qa\u00e7q\u0131nlar\u0131 n\u0259 zaman BMT-y\u0259, Avropa \u015euras\u0131na v\u0259 AT\u018fT-\u0259 m\u00fcraci\u0259t etdil\u0259r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>15 fevral 2003-c\u00fc il tarixind\u0259.<\/p>\n<p><strong>47. Xocal\u0131 qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n\u0131n 15 fevral 2003-c\u00fc il tarixind\u0259 BMT-y\u0259, Avropa \u015euras\u0131na v\u0259 AT\u018fT-\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259sind\u0259 m\u0259qs\u0259d n\u0259 idi? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 haqq\u0131nda h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq v\u0259 bu qanl\u0131 cinay\u0259t\u0259 h\u00fcquqi-siyasi qiym\u0259t verilm\u0259sin\u0259 nail olmaq.<\/p>\n<p><strong>48. \u00d6lk\u0259mizd\u0259 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131na h\u0259sr edilmi\u015f romanlar hans\u0131lard\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Polad \u0130lyas\u0131n \u201cXocal\u0131 F\u0259ryad\u0131\u201d, Elxan Elatl\u0131n\u0131n \u201cC\u0259h\u0259nn\u0259md\u0259n g\u0259l\u0259n s\u0259s\u201d v\u0259 \u0130nqilab Xan R\u0259van\u0131n \u201cXocal\u0131 faci\u0259si\u201d romanlar\u0131.<\/p>\n<p><strong>49. Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f \u015feirl\u0259r hans\u0131lard\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>S\u00f6hrab Tahirin &#8220;Xocal\u0131 q\u0131r\u011f\u0131n\u0131&#8221;, Hikm\u0259t Ziyan\u0131n &#8220;Xocal\u0131 m\u00fcsib\u0259ti&#8221;, Fikr\u0259t Qocan\u0131n &#8220;H\u0259r gec\u0259 Xocal\u0131da&#8221;, Aslan K\u0259m\u0259rlinin &#8220;\u018fld\u0259n gedir&#8221;, Z\u0259limxan Yaqubun &#8220;Xocal\u0131m, layla&#8221;, \u018fli V\u0259kilin &#8220;D\u00f6rdl\u00fckl\u0259r&#8221;, F\u0259rid\u0259 Hac\u0131yevan\u0131n &#8220;Xocal\u0131m hey!&#8221;, \u015e\u0259rif A\u011fayar\u0131n &#8220;Xocal\u0131! S\u0259ni d\u00fcnyaya hayq\u0131ra bilm\u0259dik&#8221;, M\u0259h\u0259mm\u0259d Aranl\u0131n\u0131n &#8220;Xocal\u0131&#8221;, Nur\u0259ngiz G\u00fcn\u00fcn &#8220;Xocal\u0131 simfoniyas\u0131: rekviyem&#8221;, N\u00fcsr\u0259t K\u0259s\u0259m\u0259nlinin &#8220;Xocal\u0131&#8221;, Pa\u015fa Q\u0259lbinurun &#8220;Cahad&#8221;, Rafiq H\u00fcmm\u0259tin &#8220;\u015e\u0259hid n\u0259\u011fm\u0259si&#8221;, Zeynal V\u0259fan\u0131n &#8220;\u018fsg\u0259r and\u0131&#8221; \u015feirl\u0259ri.<\/p>\n<p><strong>50. 2016-c\u0131 ild\u0259 \u0130sraild\u0259 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 n\u0259\u015fr edilmi\u015f v\u0259 m\u00fc\u0259llifl\u0259ri \u018fmir v\u0259 Arye Qut olan roman hans\u0131d\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>\u201cA\u011fr\u0131\u201d roman\u0131.<\/p>\n<p><strong>51. R\u0259ssam Rza \u018ff\u015far\u0131n Xocal\u0131 faci\u0259si m\u00f6vzusunda \u00e7\u0259kdiyi \u0259s\u0259rl\u0259r hans\u0131lard\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>\u201cXocal\u0131\u201d v\u0259 \u201cEkstremist\u201d \u0259s\u0259rl\u0259ri.<\/p>\n<p><strong>52. Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n qurbanlar\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f hans\u0131 r\u0259sm \u0259s\u0259rl\u0259ri vard\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Mais A\u011fab\u0259yovun &#8220;Xocal\u0131 faci\u0259si&#8221;, B\u0259yim Hac\u0131zad\u0259nin &#8220;Xocal\u0131&#8221;, &#8220;\u00d6mr\u00fcn\u00fcn ax\u0131r\u0131nc\u0131 d\u0259qiq\u0259si&#8221;, F\u0259rman Qulamovun &#8220;Azadl\u0131\u011fa do\u011fru&#8221;, &#8220;Xeyir v\u0259 \u015e\u0259r&#8221;, Rafael Muradovun &#8220;Qa\u00e7q\u0131nlar&#8221;, H\u0259mz\u0259 Abdullayevin &#8220;Yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f V\u0259t\u0259n. Qa\u00e7q\u0131nlar&#8221;, &#8220;Xocal\u0131. G\u00fcll\u0259l\u0259nmi\u015f insanlar&#8221;, Sirus Mirz\u0259zad\u0259nin &#8220;Xocal\u0131&#8221;, Nazim M\u0259mm\u0259dovun &#8220;V\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r q\u0131z&#8221;, &#8220;Xocal\u0131n\u0131n son g\u00fcn\u00fc&#8221;, M\u0259mm\u0259d Orucovun &#8220;Xocal\u0131 qa\u00e7q\u0131nlar\u0131&#8221;, Eldar Babazad\u0259nin &#8220;Ax\u0131r\u0131nc\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc&#8221;, &#8220;Ana f\u0259ryad\u0131&#8221;, Arif H\u00fcseynovun &#8220;Xocal\u0131&#8221;, R\u00f6v\u015f\u0259n M\u0259mm\u0259dovun \u201cXocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131\u201d, Bayram Qas\u0131mxanl\u0131n\u0131n &#8220;Faci\u0259l\u0259rimiz&#8221; (triptix) \u0259s\u0259rl\u0259ri.<\/p>\n<p><strong>53. Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131na h\u0259sr edilmi\u015f heyk\u0259ltara\u015fl\u0131q \u0259s\u0259rl\u0259ri hans\u0131lard\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Xanlar \u018fhm\u0259dovun &#8220;Ana k\u00f6rp\u0259si il\u0259&#8221;, &#8220;Qoca&#8221;, &#8220;Torpaqlar\u0131m\u0131z u\u011frunda&#8221;, Sahib Quliyevin &#8220;Soyq\u0131r\u0131m&#8221;, Zakir \u018fhm\u0259dovun &#8220;\u00c7ingiz Mustafayev&#8221;, \u018f\u015fr\u0259f Heyb\u0259tin &#8220;Xocal\u0131 faci\u0259si&#8221;, N\u0259riman M\u0259mm\u0259dovun &#8220;Qaraba\u011f s\u00fcitas\u0131&#8221; v\u0259 M\u0259mm\u0259d R\u0259\u015fidovun &#8220;Haray&#8221; \u0259s\u0259ri.<\/p>\n<p><strong>54. Az\u0259rbaycan kinomatoqrafiyas\u0131nda Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131na ithaf olunan kinolar hans\u0131lard\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>\u201cHaray\u201d, \u201cG\u00fcn\u0259\u015fin batd\u0131\u011f\u0131 yer\u201d, \u201cXoca\u201d v\u0259 \u201cQ\u0131rm\u0131z\u0131 qar\u201d filml\u0259ri.<\/p>\n<p><strong>55. Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131na aid ilk Avropa s\u0259n\u0259dli filmi hans\u0131d\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>2012-ci ild\u0259 litval\u0131 rejissor Andreas Brokas\u0131n Litva jurnalisti Ri\u00e7ards Lapaytisin ssenarisi \u0259sas\u0131nda \u00e7\u0259kdiyi \u201cSonsuz d\u0259hliz\u201d (\u201cEndless Corridor\u201d) s\u0259n\u0259dli filmi.<\/p>\n<p><strong>56. Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 haqq\u0131nda hans\u0131 mahn\u0131 v\u0259 musiqi kompozisiyalar\u0131 b\u0259st\u0259l\u0259nmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Pyer Tilloyun &#8220;Xocal\u0131 613&#8221; musiqi pyesi, M\u0259mm\u0259d Quliyevin &#8220;Simfoniya &#8211; rekviyem&#8221;, Aleksandr \u00c7aykovskinin &#8220;Khojaly Requiem&#8221;, N\u0259riman M\u0259mm\u0259dovun &#8220;Xocal\u0131&#8221; (7 sayl\u0131 simfoniya), Elnar\u0259 Dada\u015fovan\u0131n &#8220;Xocal\u0131 Laylas\u0131&#8221;, D\u0259yirman v\u0259 Toni Blekmenin &#8220;Justice for Khojaly&#8221;, Qaraqan\u0131n &#8220;Xocal\u0131&#8221;, Nigar Camal\u0131n &#8220;Broken Dreams&#8221; mahn\u0131lar\u0131.<\/p>\n<p><strong>57. 26 fevral 2011-ci il tarixind\u0259 T\u0259brizin hans\u0131 futbol klubunun t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 Tehran\u0131n \u201c\u0130stiqlal\u201d futbol komandas\u0131 il\u0259 ke\u00e7iril\u0259n oyun zaman\u0131 S\u0259h\u0259nd stadionunda Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 \u015f\u0259hidl\u0259rinin xatir\u0259sini anaraq \u201cQaraba\u011f bizimdir, erm\u0259nil\u0259r is\u0259 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131d\u0131rlar\u201d \u015f\u00fcar\u0131n\u0131 s\u0259sl\u0259ndirmi\u015fl\u0259r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>\u201cTraktor Sazi\u201d futbol klubu.<\/p>\n<p><strong>58. 24 fevral 2014-c\u00fc il tarixind\u0259 ke\u00e7irdiyi oyun zaman\u0131 \u0130spaniyan\u0131n hans\u0131 futbol klubu Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 qurbanlar\u0131n\u0131n xatir\u0259sini anm\u0131\u015flar? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>\u201cAtletiko Madrid\u201d futbol klubu.<\/p>\n<p><strong>59. D\u00fcnyaca m\u0259\u015fhur hans\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131 foto-jurnalist (T\u0259brizd\u0259n olan) \u00e7\u0259kdiyi foto\u015f\u0259kill\u0259r vasit\u0259sil\u0259 Xocal\u0131 h\u0259qiq\u0259tl\u0259rini d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Rza Diqq\u0259ti (Reza Deghati).<\/p>\n<p><strong>60. Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n 26-c\u0131 ild\u00f6n\u00fcm\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 Akademik Milli Dram Teatr\u0131nda qoyulan tama\u015fa nec\u0259 adlan\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>\u201cBadam a\u011fac\u0131 \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259y\u0259nd\u0259\u201d.<\/p>\n<p><strong>61. Soyq\u0131r\u0131m (Genocide) n\u0259dir v\u0259 ilk d\u0259f\u0259 bu anlay\u0131\u015f\u0131 kim, hans\u0131 hadis\u0259y\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 i\u015fl\u0259tmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Soyq\u0131r\u0131m insanlar\u0131n etnik, irqi, dini v\u0259 ya milli \u0259lam\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 sistematik \u015f\u0259kild\u0259 tam v\u0259 ya qism\u0259n m\u0259hv edilm\u0259sidir. \u0130k d\u0259f\u0259 bu termin 1944-c\u00fc ild\u0259 y\u0259hudi m\u0259n\u015f\u0259li pol\u015fal\u0131 h\u00fcquq\u015f\u00fcnas Rafael Lemkin t\u0259r\u0259find\u0259n avropa y\u0259hudil\u0259rinin fa\u015fistl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 m\u0259hv edilm\u0259si siyas\u0259tini ifad\u0259 ed\u0259n termin kimi i\u015fl\u0259dilmi\u015fdir.<\/p>\n<p><strong>62. Qenosid s\u00f6z\u00fcn\u00fcn h\u0259rfi m\u0259nas\u0131 n\u0259 dem\u0259kdir?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>S\u00f6z yunan dilind\u0259ki \u201cgenos\u201d (n\u0259sil, k\u00f6k, soy) s\u00f6z\u00fc il\u0259 lat\u0131n dilind\u0259ki \u201ccaedo\u201d (\u00f6ld\u00fcr\u00fcr\u0259m) s\u00f6zl\u0259rinin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lib.<\/p>\n<p><strong>63. Xocal\u0131n\u0131n strateji bax\u0131mdan x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb etm\u0259si hans\u0131 amill\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 idi? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>1) B\u00f6lg\u0259d\u0259 yegan\u0259 aeroport m\u0259hz Xocal\u0131da yerl\u0259\u015firdi;<\/p>\n<p>2) Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Erm\u0259nistanla, quru yolla yegan\u0259 \u0259laq\u0259sini t\u0259min ed\u0259n d\u0259hliz idi.<\/p>\n<p><strong>64. 20 fevral 2018-ci il tarixind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 Prezidenti R\u0259c\u0259b Tayyib \u018frdo\u011fan hakim \u018fdal\u0259t v\u0259 \u0130nki\u015faf Partiyas\u0131n\u0131n parlament qrupunun toplant\u0131s\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259rk\u0259n Xocal\u0131 q\u0259tliam\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 hans\u0131 fikirl\u0259ri s\u0259sl\u0259ndirmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>&#8220;Xocal\u0131 faci\u0259si zaman\u0131 \u015f\u0259hid olan az\u0259rbaycanl\u0131 qarda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 r\u0259hm\u0259tl\u0259 an\u0131r\u0131q. D\u00fcnyada q\u0259tliam axtaran varsa, bu, Xocal\u0131d\u0131r. \u0130nsanl\u0131q tarixinin \u0259n b\u00f6y\u00fck z\u00fclml\u0259rind\u0259n biri 26 il \u0259vv\u0259l Xocal\u0131da ya\u015fan\u0131b&#8221;.<\/p>\n<p><strong>65. 26 fevral 1992-ci il tarixind\u0259 dinc \u0259halinin xeyli hiss\u0259sinin t\u0259hl\u00fck\u0259siz yer\u0259 \u00e7\u0131xmas\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n, ax\u0131r\u0131nc\u0131 g\u00fcll\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcb, sonuncu qumbaras\u0131n\u0131 sin\u0259sin\u0259 s\u0131xaraq \u00f6z\u00fc il\u0259 b\u0259rab\u0259r yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda olan erm\u0259ni fa\u015fistl\u0259rini d\u0259 partladan Milli Q\u0259hr\u0259man\u0131m\u0131z kimdir? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Tofiq H\u00fcseynov.<\/p>\n<p><strong>66. Hans\u0131 h\u00fcquqi akta \u0259sas\u0259n b\u0259\u015f\u0259r tarixinin qanl\u0131 s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n biri olan Xocal\u0131 hadis\u0259l\u0259ri h\u0259r il fevral\u0131n 26-da \u201cXocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 g\u00fcn\u00fc\u201d elan olunmu\u015fdur? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Milli M\u0259clisinin 24 fevral 1994-c\u00fc il tarixli Q\u0259rar\u0131na \u0259sas\u0259n.<\/p>\n<p><strong>67. Hans\u0131 h\u00fcquqi akta \u0259sas\u0259n h\u0259r il fevral ay\u0131n\u0131n 26-s\u0131 saat 17.00-da Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u0259razisind\u0259 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 qurbanlar\u0131n\u0131n xatir\u0259sin\u0259 ehtiram \u0259lam\u0259ti olaraq s\u00fckut d\u0259qiq\u0259si elan edilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin 25 fevral 1997-ci il tarixli F\u0259rman\u0131na \u0259sas\u0259n.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>AXC-nin yarad\u0131lmas\u0131<\/strong><\/p>\n<p>\uf0fc\uf020AXC yaranmas\u0131n\u0131 hans\u0131 amill\u0259r z\u0259ruri etdi?<\/p>\n<p>Cavab: 1918-ci il yaz\u0131nda C\u0259nubi Qafqaz H\u00f6kum\u0259tinin T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 m\u00fcharib\u0259 elan etm\u0259si v\u0259<\/p>\n<p>az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n mart soyq\u0131r\u0131m\u0131na m\u0259ruz qalmas\u0131 Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin<\/p>\n<p>yaranmas\u0131n\u0131 z\u0259ruri etdi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc\uf020<strong>M\u00fcv\u0259qq\u0259ti Milli \u015eura n\u0259 zaman yarad\u0131ld\u0131?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>27 may 1918-ci il tarixind\u0259 Zaqafqaziya Seyminin Az\u0259rbaycan fraksiyas\u0131<\/p>\n<p>M\u00fcv\u0259qq\u0259ti Milli \u015euran\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul etdi. H\u0259min tarixd\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d<\/p>\n<p>\u018fmin R\u0259sulzad\u0259 (1884-1955) Az\u0259rbaycan fraksiyas\u0131n\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 m\u00fcv\u0259qq\u0259ti Milli \u015euran\u0131n<\/p>\n<p>S\u0259dri Se\u00e7ildi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>Hans\u0131 tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyimiz Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259ti formas\u0131nda<\/strong><\/p>\n<p><strong>b\u0259rpa olundu?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Milli \u015euran\u0131n 28 may 1918-ci il tarixind\u0259 Tiflisd\u0259 q\u0259bul etdiyi \u201c\u0130stiqlaliyy\u0259t<\/p>\n<p>b\u0259yannam\u0259si\u201d il\u0259 XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 itirilmi\u015f d\u00f6vl\u0259t\u00e7i\u0131liyimiz Az\u0259rbaycan<\/p>\n<p>Cumhuriyy\u0259ti formas\u0131nda b\u0259rpa olundu. Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lman<\/p>\n<p>\u015e\u0259rqind\u0259 ilk demokratik respublika oldu.<\/p>\n<p>\u201c\u0130stiqlaliyy\u0259t b\u0259yannam\u0259si\u201dnin \u0259sas m\u00fcdd\u0259alar\u0131:<\/p>\n<p>1) Az\u0259rbaycan tamh\u00fcquqlu v\u0259 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tdir. C\u0259nubi Qafqaz\u0131n c\u0259nub v\u0259 \u015f\u0259rq<\/p>\n<p>hiss\u0259sind\u0259n ibar\u0259tdir. Ali hakimiyy\u0259t Az\u0259rbaycan xalq\u0131na m\u0259xsusdur;<\/p>\n<p>2) M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n siyasi qurulu\u015f formas\u0131 Cumhuriyy\u0259tdir;<\/p>\n<p>3) Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti beyn\u0259lxalq birliyin b\u00fct\u00fcn \u00fczvl\u0259ri, x\u00fcsus\u0259n qon\u015fu xalqlar v\u0259<\/p>\n<p>d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259 dostluq \u0259laq\u0259l\u0259ri yaradacaqd\u0131r;<\/p>\n<p>4) Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti \u00f6z s\u0259rh\u0259dl\u0259ri daxilind\u0259 mill\u0259tind\u0259n, dinind\u0259n, ictimai<\/p>\n<p>v\u0259ziyy\u0259ti v\u0259 cinsind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq b\u00fct\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015flara tam v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q v\u0259 siyasi<\/p>\n<p>h\u00fcquqlar verir;<\/p>\n<p>5) Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti onun \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn xalqlar\u0131n s\u0259rb\u0259st inki\u015faf\u0131na<\/p>\n<p>\u015f\u0259rait yaradacaqd\u0131r;<\/p>\n<p>6) \u201cM\u0259clisi-M\u00fc\u0259ssisan\u201d\u0131n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmas\u0131na q\u0259d\u0259r Az\u0259rbaycanda ali hakimiyy\u0259t xalq\u0131n<\/p>\n<p>s\u0259sverm\u0259 yolu il\u0259 se\u00e7diyi milli \u015eura v\u0259 onun qar\u015f\u0131s\u0131nda cavabdeh olan M\u00fcv\u0259qq\u0259ti h\u00f6kum\u0259t<\/p>\n<p>say\u0131l\u0131r;<\/p>\n<p>Qeyd: \u201cM\u0259clisi-M\u00fc\u0259ssisan\u201d (M\u00fc\u0259ssisl\u0259r M\u0259clisi) \u2013 Konstitusiya haz\u0131rlamaq s\u0259lahiyy\u0259ti<\/p>\n<p>olan m\u0259clis.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>AXC-nin m\u00fcst\u0259qilliyini tan\u0131yan ilk xarixi d\u00f6vl\u0259t hans\u0131 oldu?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti 1918-ci il iyunun 4-d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 Batumda s\u00fclh v\u0259<\/p>\n<p>dostluq haqq\u0131nda m\u00fcqavil\u0259 imzalad\u0131. Bu m\u00fcqavil\u0259 \u0259sas\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259 Az\u0259rbaycan<\/p>\n<p>C\u00fcmhuriyy\u0259tini m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t kimi tan\u0131yan ilk xarici d\u00f6vl\u0259t oldu. M\u00fcqavil\u0259nin 4-c\u00fc<\/p>\n<p>b\u0259ndin\u0259 \u0259sas\u0259n T\u00fcrkiy\u0259 Az\u0259rbaycana h\u0259rbi yard\u0131m g\u00f6st\u0259rm\u0259yi \u00f6hd\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>AXC tarixi \u015f\u0259rti olaraq ne\u00e7\u0259 d\u00f6vr\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcr?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>AXC tarixi \u015f\u0259rti olaraq 3 d\u00f6vr\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcr:<\/p>\n<p>1) Tiflis d\u00f6vr\u00fc (28 may \u2013 16 iyun 1918);<\/p>\n<p>2) G\u0259nc\u0259 d\u00f6vr\u00fc (17 iyun \u2013 17 sentyabr 1918);<\/p>\n<p>3) Bak\u0131 d\u00f6vr\u00fc (17 sentyabr 1918 \u2013 28 aprel 1920).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>AXC d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ne\u00e7\u0259 h\u00f6kum\u0259t kabineti formala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>AXC d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 5 h\u00f6kum\u0259t kabineti formala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r ki, onlar ikisi F\u0259t\u0259li xan<\/p>\n<p>Xoyski, \u00fc\u00e7\u00fc is\u0259 N\u0259sib b\u0259y Yusifb\u0259yli t\u0259r\u0259find\u0259n formala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. H\u00f6kum\u0259t<\/p>\n<p>kabinetl\u0259rinin t\u0259rkibi a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 kimidir:<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin birinci h\u00f6kum\u0259t kabineti (28 may &#8211; 17 iyun<\/p>\n<p>1918). T\u0259rkibi a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 kimi formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r:<\/p>\n<p>Nazirl\u0259r \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri v\u0259 daxili i\u015fl\u0259r naziri \u2013 F\u0259t\u0259li xan Xoyski (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>H\u0259rbi nazir \u2013 Xosrov Pa\u015fa b\u0259y Sultanov (m\u00fcsavat);<\/p>\n<p>Xarici i\u015fl\u0259r naziri \u2013 M\u0259mm\u0259dh\u0259s\u0259n Hac\u0131nski (m\u00fcsavat);<\/p>\n<p>Maliyy\u0259 v\u0259 xalq maarifi naziri \u2013 N\u0259sib b\u0259y Yusifb\u0259yli (m\u00fcsavat);<\/p>\n<p>\u018fdliyy\u0259 naziri \u2013 X\u0259lil b\u0259y Xasm\u0259mm\u0259dov (m\u00fcsavat);<\/p>\n<p>Ticar\u0259t v\u0259 s\u0259naye naziri \u2013 M\u0259mm\u0259dyusif C\u0259f\u0259rov (bit\u0259r\u0259f, sonra -m\u00fcsavat);<\/p>\n<p>\u018fkin\u00e7ilik v\u0259 \u0259m\u0259k naziri \u2013 \u018fkb\u0259r a\u011fa \u015eeyx\u00fclislamov (H\u00fcmm\u0259t);<\/p>\n<p>Yollar, po\u00e7t v\u0259 teleqraf naziri \u2013 Xudadat b\u0259y M\u0259likaslanov (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t m\u00fcf\u0259tti\u015fi \u2013 Camo b\u0259y Hac\u0131nski (sosialist).<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin ikinci h\u00f6kum\u0259t kabineti (17 iyun &#8211; 07 dekabr<\/p>\n<p>1918). T\u0259rkibi a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 kimi formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r:<\/p>\n<p>Nazirl\u0259r \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri v\u0259 \u0259dliyy\u0259 naziri \u2013 F\u0259t\u0259li xan Xoyski (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>Xarici i\u015fl\u0259r naziri (eyni zamanda, m\u00fcv\u0259qq\u0259ti olaraq, d\u00f6vl\u0259t n\u0259zar\u0259ti naziri) &#8211; M\u0259mm\u0259dh\u0259s\u0259n<\/p>\n<p>Hac\u0131nski (m\u00fcsavat);<\/p>\n<p>Xalq maarifi v\u0259 dini etiqad naziri \u2013 N\u0259sib b\u0259y Yusifb\u0259yli (m\u00fcsavat);<\/p>\n<p>Daxili i\u015fl\u0259r naziri \u2013 Behbud xan Cavan\u015fir (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>\u018fkin\u00e7ilik naziri \u2013 Xosrov Pa\u015fa b\u0259y Sultanov (m\u00fcsavat);<\/p>\n<p>S\u0259hiyy\u0259 v\u0259 sosial t\u0259minat naziri \u2013 Xudadat b\u0259y R\u0259fib\u0259yli (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>Yollar naziri (eyni zamanda, m\u00fcv\u0259qq\u0259ti olaraq, po\u00e7t v\u0259 teleqraf naziri) &#8211; Xudadat b\u0259y<\/p>\n<p>M\u0259likaslanov (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>Ticar\u0259t v\u0259 s\u0259naye naziri \u2013 A\u011fa A\u015furov (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>Maliyy\u0259 naziri \u2013 \u018fbd\u00fcl\u0259li b\u0259y \u018fmircanov (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>Portfelsiz nazir* \u2013 \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>Portfelsiz nazir \u2013 Musa b\u0259y R\u0259fiyev (m\u00fcsavat);<\/p>\n<p>Portfelsiz nazir \u2013 X\u0259lil b\u0259y Xasm\u0259mm\u0259dov (m\u00fcsavat).<\/p>\n<p>1918 il sentyabr\u0131n 17-d\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259t h\u00f6kum\u0259ti G\u0259nc\u0259d\u0259n Bak\u0131ya k\u00f6\u00e7d\u00fckd\u0259n sonra,<\/p>\n<p>oktyabr\u0131n 6-da ikinci h\u00f6kum\u0259t kabinetind\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r edildi:<\/p>\n<p>Nazirl\u0259r \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri \u2013 F\u0259t\u0259li xan Xoyski (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>Ticar\u0259t, s\u0259naye v\u0259 daxili i\u015fl\u0259r naziri \u2013 Behbud xan Cavan\u015fir (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>Xarici i\u015fl\u0259r naziri \u2013 \u018flim\u0259rdan b\u0259y Topcuba\u015fov (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>Maliyy\u0259 naziri \u2013 M\u0259mm\u0259dh\u0259s\u0259n Hac\u0131nski (m\u00fcsavat);<\/p>\n<p>Xalq maarifi naziri \u2013 N\u0259sib b\u0259yYusifb\u0259yli (m\u00fcsavat);<\/p>\n<p>Yollar naziri \u2013 Xudadat b\u0259y M\u0259likaslanov (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>\u018fkin\u00e7ilik v\u0259 d\u00f6vl\u0259t \u0259mlak\u0131 naziri \u2013 Xosrov Pa\u015fa b\u0259y Sultanov (m\u00fcsavat);<\/p>\n<p>Xalq s\u0259hiyy\u0259si naziri \u2013 Xudadat b\u0259y R\u0259fib\u0259yli (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>Po\u00e7t-teleqraf naziri \u2013 A\u011fa A\u015furov (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>Sosial t\u0259minat v\u0259 dini etiqad naziri \u2013 Musa b\u0259y R\u0259fiyev (m\u00fcsavat);<\/p>\n<p>H\u0259rbi i\u015fl\u0259r \u00fczr\u0259 m\u00fcv\u0259kkil \u2013 \u0130smay\u0131l xan Ziyadxanov (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t n\u0259zar\u0259ti naziri \u2013 \u018fbd\u00fcl\u0259li b\u0259y \u018fmircanov (bit\u0259r\u0259f).<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc h\u00f6kum\u0259t kabineti (26 dekabr 1918 \u2013 14<\/p>\n<p>aprel 1919). T\u0259rkibi a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 kimi formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r:<\/p>\n<p>Nazirl\u0259r \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri v\u0259 xarici i\u015fl\u0259r naziri \u2013 F\u0259t\u0259li xan Xoyski (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>Daxili i\u015fl\u0259r naziri \u2013 X\u0259lil b\u0259y Xasm\u0259mm\u0259dov (m\u00fcsavat);<\/p>\n<p>Maliyy\u0259 naziri &#8211; \u0130. Protasov (Slavyan-Rus C\u0259miyy\u0259ti);<\/p>\n<p>Yollar naziri \u2013 Xudadat b\u0259y M\u0259likaslanov (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>\u018fdliyy\u0259 naziri \u2013 Teymur b\u0259y Makinski;<\/p>\n<p>Maarif v\u0259 dini etiqad naziri \u2013 N\u0259sib b\u0259y Yusifb\u0259yli (m\u00fcsavat);<\/p>\n<p>Po\u00e7t-teleqraf v\u0259 \u0259m\u0259k naziri \u2013 Aslan b\u0259y S\u0259fik\u00fcrdski (sosialist);<\/p>\n<p>H\u0259rbi nazir \u2013 S\u0259m\u0259d b\u0259y Mehmandarov (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>Sosial t\u0259minat naziri \u2013 R\u00fcst\u0259m xan Xoyski (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>Xalq s\u0259hiyy\u0259si naziri \u2013 Yevsey Gindes (Slavyan-Rus c\u0259miyy\u0259ti);<\/p>\n<p>Ticar\u0259t v\u0259 s\u0259naye naziri \u2013 Mirz\u0259 \u018fs\u0259dullayev (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t n\u0259zar\u0259ti naziri \u2013 M\u0259mm\u0259dh\u0259s\u0259n Hac\u0131nski (16.01.1919-cu il tarixind\u0259n \u2013 \u018fla\u011fa<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259nov);<\/p>\n<p>\u018frzaq naziri \u2013 Konstantin Lizqar (Slavyan-Rus c\u0259miyy\u0259ti);<\/p>\n<p>\u018fkin\u00e7ilik v\u0259 d\u00f6vl\u0259t \u0259mlak\u0131 naziri \u2013 Xosrov Pa\u015fa b\u0259y Sultanov (m\u00fcsavat).<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc h\u00f6kum\u0259t kabineti (14 aprel 1919 &#8211; 22<\/p>\n<p>dekabr 1919). T\u0259rkibi a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 kimi formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r:<\/p>\n<p>Nazirl\u0259r \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri v\u0259 daxili i\u015fl\u0259r naziri \u2013 N\u0259sib b\u0259y Yusifb\u0259yli (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>Maliyy\u0259 naziri \u2013 \u018fla\u011fa H\u0259s\u0259nov (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>Ticar\u0259t v\u0259 s\u0259naye naziri \u2013 A\u011fa \u018fminov (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>Xarici i\u015fl\u0259r naziri \u2013 M\u0259mm\u0259dyusif C\u0259f\u0259rov (m\u00fcsavat);<\/p>\n<p>Yollar naziri \u2013 Xudadat b\u0259y M\u0259likaslanov (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>Po\u00e7t-teleqraf naziri \u2013 Camo b\u0259y Hac\u0131nski (sosialist);<\/p>\n<p>H\u0259rbi nazir \u2013 S\u0259m\u0259d b\u0259y Mehmandarov (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>Sosial-t\u0259minat naziri \u2013 Viktor Klenevski (Slavyan-Rus c\u0259miyy\u0259ti);<\/p>\n<p>S\u0259hiyy\u0259 naziri \u2013 A.Dastakov;<\/p>\n<p>Maarif v\u0259 dini etiqad naziri \u2013 R\u0259\u015fid xan Qaplanov (\u0259hrar);<\/p>\n<p>\u018fkin\u00e7ilik v\u0259 d\u00f6vl\u0259t \u0259mlak\u0131 naziri \u2013 Aslan b\u0259y Qarda\u015fov (\u0259hrar);<\/p>\n<p>Portfelsiz nazir \u2013 X.Amasp\u00fcr (da\u015fnaks\u00fctun);<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t n\u0259zar\u0259ti naziri \u2013 N\u0259riman b\u0259y N\u0259rimanb\u0259yli (m\u00fcsavat);<\/p>\n<p>\u018fdliyy\u0259 v\u0259 \u0259m\u0259k naziri \u2013 Aslan b\u0259y S\u0259fik\u00fcrdski (sosialist);<\/p>\n<p>Daxili i\u015fl\u0259r naziri (1919, oktyabr) \u2013 M\u0259mm\u0259dh\u0259s\u0259n Hac\u0131nski (m\u00fcsavat).<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin be\u015finci h\u00f6kum\u0259t kabineti (22 dekabr 1919 \u2013 30<\/p>\n<p>mart 1920). T\u0259rkibi a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 kimi formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r:<\/p>\n<p>Nazirl\u0259r \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri \u2013 Nasib bey Yusifb\u0259yli (m\u00fcsavat);<\/p>\n<p>Xarici i\u015fl\u0259r naziri \u2013 F\u0259t\u0259li xan Xoyski \u2013 (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>H\u0259rbi nazir \u2013 S\u0259m\u0259d b\u0259y Mehmandarov (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>Daxili i\u015fl\u0259r naziri \u2013 M\u0259mm\u0259dh\u0259s\u0259n Hac\u0131nski (m\u00fcsavat);<\/p>\n<p>\u018fdliyy\u0259 naziri \u2013 X\u0259lil b\u0259y Xasm\u0259mm\u0259dov (m\u00fcsavat);<\/p>\n<p>Maliyy\u0259 naziri \u2013 R\u0259\u015fid xan Qaplanov (\u0259hrar);<\/p>\n<p>Maarif v\u0259 dini etiqad naziri \u2013 H\u0259mid b\u0259y \u015eahtaxtinski (ittihad);<\/p>\n<p>\u018fm\u0259k v\u0259 \u0259kin\u00e7ilik naziri \u2013 \u018fhm\u0259d b\u0259y Pepinov (sosialist);<\/p>\n<p>Yollar naziri (eyni zamanda, m\u00fcv\u0259qq\u0259ti olaraq, ticar\u0259t, s\u0259naye v\u0259 \u0259rzaq naziri) \u2013 Xudadat<\/p>\n<p>b\u0259y M\u0259likaslanov (bit\u0259r\u0259f);<\/p>\n<p>Po\u00e7t-teleqraf naziri \u2013 Camo b\u0259y Hac\u0131nski (sosialist);<\/p>\n<p>\u0130ctimai t\u0259minat v\u0259 s\u0259hiyy\u0259 naziri \u2013 Musa b\u0259y R\u0259fiyev (m\u00fcsavat);<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t n\u0259zar\u0259ti naziri \u2013 Heyb\u0259tqulu b\u0259y M\u0259mm\u0259db\u0259yov (ittihad).<\/p>\n<p>Qeyd: 1920 il fevral\u0131n 18-d\u0259n Mustafa b\u0259y V\u0259kilov daxili i\u015fl\u0259r naziri, M\u0259mm\u0259dh\u0259s\u0259n<\/p>\n<p>Hajinski ticar\u0259t, s\u0259naye v\u0259 \u0259rzaq naziri, mart\u0131n 5-d\u0259n is\u0259 Nurm\u0259mm\u0259d \u015eahsuvarov xalq<\/p>\n<p>maarifi v\u0259 dini etiqad naziri olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Qeyd: Portfelsiz nazir (Minister without portfolio) \u2013 h\u0259r hans\u0131 nazirliy\u0259 r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259y\u0259n,<\/p>\n<p>yaln\u0131z ba\u015f nazirin tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131n\u0131 yerin\u0259 yetir\u0259n v\u0259 h\u00f6kum\u0259tin iclaslar\u0131nda h\u0259lledici s\u0259s\u0259<\/p>\n<p>malik olan h\u00f6kum\u0259t \u00fczv\u00fc. M\u0259s\u0259l\u0259n, B\u00f6y\u00fck Britaniya haz\u0131rda h\u00f6kum\u0259tin t\u0259rkibind\u0259<\/p>\n<p>portfelsiz nazir Brandon Levisdir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Nazirl\u0259r Kabinetinin haz\u0131rk\u0131 t\u0259rkibind\u0259 ba\u015f nazirin birinci<\/p>\n<p>m\u00fcavinini (Yaqub Eyyubov) v\u0259 Ba\u015f nazirin m\u00fcavinl\u0259rini (El\u00e7in \u018ff\u0259ndiyev, Abid \u015e\u0259rifov,<\/p>\n<p>\u018fli \u018fhm\u0259dov v\u0259 \u0130sm\u0259t Abbasov) portfelsiz hesab etm\u0259k olar. \u00c7\u00fcnki onlar h\u00f6kum\u0259tin<\/p>\n<p>(Nazirl\u0259r Kabineti) t\u0259rkibind\u0259 yer alsalar da, h\u0259r hans\u0131 nazirlik, komit\u0259 v\u0259 dig\u0259r m\u0259rk\u0259zi icra<\/p>\n<p>hakimiyy\u0259ti orqan\u0131na r\u0259hb\u0259rlik etmirl\u0259r. Ba\u015f nazirin dig\u0259r 1-ci m\u00fcavinini (\u018fli H\u0259s\u0259nov) is\u0259<\/p>\n<p>portfelsiz hesab etm\u0259k olmaz, \u00e7\u00fcnki o h\u0259m d\u0259 Qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n v\u0259 M\u0259cburi K\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259rin \u0130\u015fl\u0259ri<\/p>\n<p>\u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sinin s\u0259dridir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>Cumhuriyy\u0259t tarixin\u0259 \u201ciyun b\u00f6hran\u0131\u201d ad\u0131 il\u0259 daxil olan h\u00f6k\u00fcm\u0259t b\u00f6hran\u0131 n\u0259<\/strong><\/p>\n<p><strong>zaman ba\u015f verdi v\u0259 nec\u0259 aradan qald\u0131r\u0131ld\u0131?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>T\u00fcrk Qafqaz \u0130slam Ordusu komandan\u0131 Nuru pa\u015fa 1918-ci il iyununda co\u015fqun<\/p>\n<p>sevgi n\u00fcmayi\u015fi alt\u0131nda G\u0259nc\u0259y\u0259 girdi. G\u00fcrc\u00fcstan H\u00f6k\u00fcm\u0259ti t\u00fcrk ordusunun G\u0259nc\u0259y\u0259<\/p>\n<p>g\u0259lm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ala bilm\u0259diyind\u0259n Az\u0259rbaycan Milli \u015euras\u0131 v\u0259 h\u00f6kum\u0259tinin<\/p>\n<p>G\u00fcrc\u00fcstandan \u00e7\u0131xmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etdi. \u0130yunun 16-da Az\u0259rbaycan h\u00f6k\u00fcm\u0259ti v\u0259 Milli \u015euras\u0131<\/p>\n<p>G\u00fcrc\u00fcstandan G\u0259nc\u0259y\u0259 k\u00f6\u00e7d\u00fc. G\u0259nc\u0259y\u0259 k\u00f6\u00e7\u0259n h\u00f6k\u00fcm\u0259ti Nuru pa\u015fa tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131ndan tarix\u0259<\/p>\n<p>\u201ciyun b\u00f6hran\u0131\u201d ad\u0131 il\u0259 daxil olan h\u00f6k\u00fcm\u0259t b\u00f6hran\u0131 ba\u015f verdi. Q\u0259bul edil\u0259n iki q\u0259tnam\u0259<\/p>\n<p>(birinciy\u0259 g\u00f6r\u0259 &#8211; m\u00fcv\u0259qq\u0259ti h\u00f6k\u00fcm\u0259t alt\u0131 ay m\u00fcdd\u0259tind\u0259n gec olmayaraq M\u00fc\u0259ssisl\u0259r<\/p>\n<p>M\u0259clisini \u00e7a\u011f\u0131rma\u011fa borclu idi; ikinciy\u0259 g\u00f6r\u0259 is\u0259 Milli \u015eura \u00f6z f\u0259aliyy\u0259tini dayand\u0131raraq<\/p>\n<p>b\u00fct\u00fcn hakimiyy\u0259ti F.Xoyskinin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 t\u0259\u015fkil edil\u0259n h\u00f6k\u00fcm\u0259t\u0259 verir v\u0259 ona tap\u015f\u0131r\u0131r ki,<\/p>\n<p>\u00f6z hakimiyy\u0259tini yax\u0131n vaxtlarda \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lacaq M\u00fc\u0259ssisl\u0259r M\u0259clisind\u0259n ba\u015fqa he\u00e7 kim\u0259<\/p>\n<p>g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getm\u0259sin) n\u0259tic\u0259sind\u0259 Milli \u015euran\u0131n \u00f6z f\u0259aliyy\u0259tini m\u00fcv\u0259qq\u0259ti olaraq dayand\u0131rmas\u0131<\/p>\n<p>\u201ciyun b\u00f6hran\u0131n\u0131\u201dn\u0131 aradan qald\u0131rd\u0131. Bununla da Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyi<\/p>\n<p>qorunub-saxlan\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>T\u00fcrk Qafqaz \u0130slam Ordusu il\u0259 Bak\u0131 Sovetinin q\u00fcvv\u0259l\u0259ri aras\u0131nda<\/strong><\/p>\n<p><strong>toqqu\u015fmalar\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259si nec\u0259 oldu?<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti yarand\u0131qdan v\u0259 G\u0259nc\u0259y\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fckd\u0259n sonra Az\u0259rbaycanda<\/p>\n<p>ikihakimiyy\u0259tlilik yarand\u0131: G\u0259nc\u0259d\u0259 Milli h\u00f6k\u00fcm\u0259t, Bak\u0131da is\u0259 bol\u015fevik v\u0259 da\u015fnaklar\u0131n Xalq<\/p>\n<p>Komissarlar\u0131 Soveti (XKS). Bak\u0131 XKS milli h\u00f6k\u00fcm\u0259ti n\u0259inki tan\u0131mad\u0131, h\u0259tta ona qar\u015f\u0131<\/p>\n<p>m\u00fcharib\u0259 elan etdi. 06 iyunun 1918-ci il tarixind\u0259 Bak\u0131 Sovetinin h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin G\u0259nc\u0259<\/p>\n<p>\u00fcz\u0259rin\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc haqq\u0131nda \u0259mr verildi. 10 iyun 1918-ci il tarixind\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7\u0259n Bak\u0131<\/p>\n<p>Sovetinin 13 min n\u0259f\u0259rlik h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259ri iyunun 12-d\u0259 K\u00fcrd\u0259miri i\u015f\u011fal etdil\u0259r. \u0130yunun 27-<\/p>\n<p>d\u0259n iyulun 1-d\u0259k G\u00f6y\u00e7ay istiqam\u0259tind\u0259 ged\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 \u201c\u0130slam ordusu\u201dnun d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri<\/p>\n<p>Bak\u0131 Sovetinin qo\u015funlar\u0131n\u0131 m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011fradaraq geri \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etdi. Bununla da<\/p>\n<p>XKS-in G\u0259nc\u0259y\u0259 h\u00fccumunun qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>T\u00fcrk Qafqaz \u0130slam Ordusu t\u0259r\u0259find\u0259n Bak\u0131 azad olunana q\u0259d\u0259r hadis\u0259l\u0259r nec\u0259<\/strong><\/p>\n<p><strong>c\u0259r\u0259yan etdi v\u0259 ordu Bak\u0131ya n\u0259 zaman daxil oldu?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>20 iyulun 1918-ci il tarixind\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7\u0259n T\u00fcrk Qafqaz \u0130slam Ordusu ay\u0131n<\/p>\n<p>sonunda bak\u0131 \u0259traf\u0131na g\u0259lib \u00e7\u0131xd\u0131lar. Bu h\u00fccum XKS-nin i\u015fini \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirdi. Sovet Rusiyas\u0131<\/p>\n<p>n\u0259 h\u0259rbi, n\u0259 d\u0259 diplomatik yard\u0131mlar\u0131 il\u0259 Bak\u0131 Kommunas\u0131n\u0131n s\u00fcqutunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ala bildi.<\/p>\n<p>Eser, men\u015fevik, da\u015fnak liderl\u0259ri Sovet Rusiyas\u0131n\u0131n Bak\u0131ya he\u00e7 bir yard\u0131m g\u00f6st\u0259rm\u0259k<\/p>\n<p>iqtidar\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vur\u011fulayaraq ingilis qo\u015funlar\u0131n\u0131n Bak\u0131ya d\u0259v\u0259t olunmas\u0131, yeni<\/p>\n<p>koalision h\u00f6kum\u0259tin t\u0259\u015fkili bar\u0259d\u0259 q\u0259tnam\u0259 q\u0259bul etdil\u0259r. Bu hadis\u0259d\u0259n sonra, x\u00fcsus\u0259n<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan-t\u00fcrk ordusunun \u015fidd\u0259tli h\u00fccumuna tab g\u0259tirm\u0259y\u0259n Bak\u0131 XKS iyulun 31-d\u0259 \u00f6z<\/p>\n<p>s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259kdi.<\/p>\n<p>Avqustun 1-d\u0259 da\u015fnak-eser, men\u015fevik bloku Bak\u0131da \u201cSentrokaspi diktaturas\u0131\u201d adl\u0131 koalision<\/p>\n<p>h\u00f6k\u00fcm\u0259t t\u0259\u015fkil etdi. Bu h\u00f6k\u00fcm\u0259tin d\u0259v\u0259ti il\u0259 min n\u0259f\u0259rlik ingilis h\u0259rbi d\u0259st\u0259si X\u0259z\u0259r d\u0259nizi<\/p>\n<p>vasit\u0259sil\u0259 Bak\u0131ya g\u0259ldi. Lakin onlar yen\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan-t\u00fcrk ordusunun h\u00fccumunun<\/p>\n<p>qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ala bilm\u0259di. Avqustun 14-d\u0259 H\u0259\u015ft\u0259rxana yola d\u00fc\u015f\u0259n Bak\u0131 komissarlar\u0131 m\u00fcdafi\u0259<\/p>\n<p>\u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri ola \u0259rza\u011f\u0131, silah\u0131 v\u0259 h\u0259rbi sursat\u0131 aparma\u011fa c\u0259hd g\u00f6st\u0259rdikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 f\u0259ralilikd\u0259<\/p>\n<p>ittiham edil\u0259r\u0259k \u201cSentrokaspi diktaturas\u0131\u201d t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259bs olundular.<\/p>\n<p>1918-ci il avqust ay\u0131n\u0131n \u0259vv\u0259lind\u0259 Bak\u0131n\u0131n azad edilm\u0259si u\u011frunda h\u0259lledici d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r<\/p>\n<p>ba\u015fland\u0131. Erm\u0259ni milli \u015furas\u0131n\u0131n ciddi israr\u0131na baxmayaraq, ingilis general\u0131 Denstervil<\/p>\n<p>\u015f\u0259h\u0259ri m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259yin qeyri-m\u00fcmk\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcb, sentyabr\u0131n 1-d\u0259 \u00f6z \u0259sg\u0259rl\u0259rini<\/p>\n<p>\u015f\u0259h\u0259rd\u0259n \u00e7\u0131xarma\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>Sovet Rusiyas\u0131 Bak\u0131 neftin\u0259 sahib olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn 1918-ci il avqustun 27-d\u0259 Almaniya il\u0259 gizli<\/p>\n<p>sazi\u015f imzalad\u0131. Bu sazi\u015f\u0259 g\u00f6r\u0259, Almaniya T\u00fcrkiy\u0259nin Bak\u0131ya daxil olmas\u0131na mane olmal\u0131,<\/p>\n<p>bunun m\u00fcqabilind\u0259 Bak\u0131 neftinin \u00bc hiss\u0259sin\u0259 sahib olmal\u0131 idi. Lakin sentyabr ay\u0131nda<\/p>\n<p>beyn\u0259lxalq v\u0259ziyy\u0259tin d\u0259yi\u015fm\u0259si, T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259ti m\u00f6vqeyi n\u0259tic\u0259sind\u0259<\/p>\n<p>Almaniya 27 avqust sazi\u015find\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 m\u0259cbur oldu.<\/p>\n<p>Sentyabr\u0131n 15-d\u0259 Az\u0259rbaycan-t\u00fcrk ordusu h\u0259lledici h\u00fccuma ke\u00e7\u0259r\u0259k Bak\u0131ya daxil oldu.<\/p>\n<p>Sentyabr\u0131n 17-d\u0259 Milli h\u00f6k\u00fcm\u0259t G\u0259nc\u0259d\u0259n Bak\u0131ya k\u00f6\u00e7d\u00fc. Bununlada Az\u0259rbaycan<\/p>\n<p>C\u00fcmhuriyy\u0259ti \u00f6z hakimiyy\u0259tini b\u00fct\u00fcn respublika \u0259razisind\u0259 b\u0259rq\u0259rar etdi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>AXC-nin d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu siyas\u0259ti<\/strong><\/p>\n<p>\uf0fc <strong>AXC-nin d\u00f6vl\u0259t qurulu\u015fu nec\u0259 idi?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin d\u00f6vl\u0259t qurulu\u015fu parlamentli respublika idi. \u201c\u0130stiqlal<\/p>\n<p>B\u0259yannam\u0259si\u201dn\u0259 g\u00f6r\u0259, Az\u0259rbaycanda ali hakimiyy\u0259t xalqa m\u0259xsus idi. Qanunverici<\/p>\n<p>hakimiyy\u0259t \u2013 parlament\u0259, icraedici hakimiyy\u0259t is\u0259 parlament qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131yan<\/p>\n<p>h\u00f6k\u00fcm\u0259t\u0259 m\u0259xsus idi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>AXC t\u0259r\u0259find\u0259n d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu sah\u0259sind\u0259 hans\u0131 m\u00fch\u00fcm add\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>C\u00fcmhuriyy\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu sah\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n \u0259n m\u00fch\u00fcm<\/p>\n<p>t\u0259dbirl\u0259r a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lard\u0131r:<\/p>\n<p>\uf076 24 iyun 1918-ci il tarixind\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131 par\u00e7adan haz\u0131rlanm\u0131\u015f, \u00fcz\u0259rind\u0259 a\u011f r\u0259ngli aypara v\u0259<\/p>\n<p>s\u0259kkiz gu\u015f\u0259li ulduz olan d\u00f6vl\u0259t bayra\u011f\u0131 q\u0259bul edildi;<\/p>\n<p>\uf076 26 iyun 1918-ci il tarixind\u0259 Az\u0259rbaycan Milli ordusunun yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda<\/p>\n<p>f\u0259rman verildi. Ordu \u201c\u018flahidd\u0259 Az\u0259rbaycan Korpusu\u201d adlan\u0131rd\u0131;<\/p>\n<p>\uf076 27 iyun 1918-ci il tarixind\u0259 Nazirl\u0259r \u015euras\u0131n\u0131n f\u0259rman\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan (t\u00fcrk) dili<\/p>\n<p>d\u00f6vl\u0259t dili elan olundu. Bu q\u0259rarda 2 il \u0259rzind\u0259 t\u0259dric\u0259n rus dilind\u0259n ana dilin\u0259<\/p>\n<p>ke\u00e7ilm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulurdu;<\/p>\n<p>\uf076 11 iyul 1918-ci il tarixind\u0259 \u00fcmumi h\u0259rbi s\u0259f\u0259rb\u0259rlik elan edildi;<\/p>\n<p>\uf076 23 avqust 1918-ci il tarixind\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda qanun imzaland\u0131;<\/p>\n<p>\uf076 01 noyabr 1918-ci il tarixind\u0259 H\u0259rbi Nazirlik yarad\u0131ld\u0131;<\/p>\n<p>\uf076 09 noyabr 1918-ci il tarixind\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti Nazirl\u0259r \u015euras\u0131<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n yeni \u00fc\u00e7r\u0259ngli &#8211; mavi, q\u0131rm\u0131z\u0131, ya\u015f\u0131l zolaqlardan ibar\u0259t v\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 a\u011f<\/p>\n<p>r\u0259ngli aypara v\u0259 s\u0259kkizgu\u015f\u0259li ulduz t\u0259sviri olan milli bayra\u011f\u0131n\u0131n t\u0259sdiq edilm\u0259si<\/p>\n<p>haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul etdi (Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 dal\u011falanan<\/p>\n<p>m\u00fcq\u0259dd\u0259s d\u00f6vl\u0259t bayra\u011f\u0131m\u0131z &#8211; milli bayra\u011f\u0131m\u0131z ilk d\u0259f\u0259 09 noyabr 1918-ci il tarixind\u0259<\/p>\n<p>Bak\u0131da, Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti Nazirl\u0259r \u015euras\u0131n\u0131n yerl\u0259\u015fdiyi binada (indiki<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Neft \u015eirk\u0259tinin yerl\u0259\u015fdiyi binada) q\u0259bul edilmi\u015f v\u0259 qald\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r).<\/p>\n<p>\uf076 Yelizavetpol \u015f\u0259h\u0259ri yenid\u0259n G\u0259nc\u0259, Qaryagin q\u0259zas\u0131 C\u0259bray\u0131l adland\u0131r\u0131ld\u0131;<\/p>\n<p>\uf076 21 iyul 1919-cu il tarixind\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda f\u0259rman verildi;<\/p>\n<p>\uf076 1919-cu ilin yay\u0131nda X\u0259z\u0259r H\u0259rbi Donanmas\u0131 yarad\u0131ld\u0131;<\/p>\n<p>\uf076 30 oktyabr 1919-cu il tarixind\u0259 q\u0259bul edil\u0259n q\u0259rarla m\u0259tbuat \u00fcz\u0259rind\u0259 senzura l\u0259\u011fv<\/p>\n<p>edildi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>AXC Parlamenti n\u0259 zaman f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131, Parlamentin s\u0259dri v\u0259 s\u0259drin birinci<\/strong><\/p>\n<p><strong>m\u00fcavini kim idi?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>16 noyabr 1918-ci il tarixind\u0259 Bak\u0131da yenid\u0259n f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f Az\u0259rbaycan Milli<\/p>\n<p>\u015euras\u0131 h\u0259min il noyabr\u0131n 19-da respublikada ali hakimiyy\u0259t orqan\u0131 kimi 120 n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti Parlamentini yaratmaq haqq\u0131nda qanun q\u0259bul etdi. 07 dekabr<\/p>\n<p>1918-ci il tarixind\u0259 g\u00fcnd\u00fcz saat 1-d\u0259 Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yevin ke\u00e7mi\u015f q\u0131z m\u0259kt\u0259binin<\/p>\n<p>binas\u0131nda m\u00fcs\u0259lman \u015e\u0259rqind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti Parlamentinin ilk<\/p>\n<p>iclas\u0131 t\u0259nt\u0259n\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 a\u00e7\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Parlamentin iclas\u0131nda \u00abM\u00fcsavat\u00bb fraksiyas\u0131n\u0131n t\u0259klifi il\u0259 \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov<\/p>\n<p>Parlamentin s\u0259dri, doktor H\u0259s\u0259n b\u0259y A\u011fayev is\u0259 s\u0259drin birinci m\u00fcavini se\u00e7ilirl\u0259r.<\/p>\n<p>\u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov bu vaxt \u0130stanbulda oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn Parlament\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y A\u011fayev<\/p>\n<p>s\u0259drlik edir. 28 dekabr 1918-ci il tarixind\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti, Parlamentin a\u011fsaqqallar<\/p>\n<p>\u015furas\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 ke\u00e7irdiyi iclas\u0131nda Avropada \u00fcmumi s\u00fclh konfrans\u0131nda i\u015ftirak etm\u0259k<\/p>\n<p>\u00fc\u00e7\u00fcn Parlamentin s\u0259dri \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fovun s\u0259drliyi il\u0259 Paris\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259c\u0259k<\/p>\n<p>x\u00fcsusi n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tini m\u00fc\u0259yy\u0259n etdi.<\/p>\n<p>Parlamentin yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259bul edilmi\u015f qanunda Parlamentin 120 n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t<\/p>\n<p>olmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdu. H\u0259min qanunda Az\u0259rbaycan \u0259halisinin \u00fcmumi say\u0131na m\u00fcvaf\u0131q<\/p>\n<p>olaraq erm\u0259ni n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn 21 yer, rus n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 10 yer ayr\u0131lmas\u0131na<\/p>\n<p>baxmayaraq onlar Az\u0259rbaycan Parlamentinin ilk iclas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda i\u015ftirak etm\u0259mi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n<p>Rus Milli \u015euras\u0131 1919-cu il yanvar\u0131n 31-d\u0259n, erm\u0259nil\u0259r is\u0259 h\u0259min ilin fevral\u0131ndan<\/p>\n<p>Parlamentin i\u015fin\u0259 qat\u0131lm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n<p>1919-cu ilin ax\u0131rlar\u0131na yax\u0131n Parlamentd\u0259 11 m\u00fcxt\u0259lif partiya fraksiyas\u0131 v\u0259 qrupunu c\u0259mi<\/p>\n<p>96 deputat t\u0259msil edirdi. Parlamentd\u0259ki siyasi partiyalar v\u0259 qurumlar\u0131n q\u00fcvv\u0259l\u0259r nisb\u0259ti<\/p>\n<p>a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 kimi idi: \u00abM\u00fcsavat\u00bb v\u0259 bit\u0259r\u0259fl\u0259r fraksiyas\u0131 &#8211; 38 n\u0259f\u0259r, \u00ab\u0130ttihad\u00bb &#8211; 13 n\u0259f\u0259r,<\/p>\n<p>\u00ab\u018fhrar\u00bb &#8211; 6 n\u0259f\u0259r, \u00abSosialistl\u0259r\u00bb bloku &#8211; 13 n\u0259f\u0259r, partiyas\u0131zlar &#8211; 4 n\u0259f\u0259r, m\u00fcst\u0259qill\u0259r &#8211; 3<\/p>\n<p>n\u0259f\u0259r, \u00abRus-slavyan c\u0259miyy\u0259ti\u00bb fraksiyas\u0131 &#8211; 5 n\u0259f\u0259r, erm\u0259ni fraksiyas\u0131 &#8211; 5 n\u0259f\u0259r,<\/p>\n<p>\u00abDa\u015fnaksutyun\u00bb fraksiyas\u0131 &#8211; 6 n\u0259f\u0259r, \u00abAzl\u0131qda qalan mill\u0259tl\u0259r\u00bb fraksiyas\u0131 &#8211; 4 n\u0259f\u0259r.<\/p>\n<p>Parlamentin f\u0259aliyy\u0259ti bilavasit\u0259 onun nizamnam\u0259si rolu oynayan \u00abAz\u0259rbaycan<\/p>\n<p>parlamentinin nakaz\u0131 (t\u0259limat\u0131)\u00bb il\u0259 t\u0259nziml\u0259nirdi. \u00abParlament nakaz\u0131 (t\u0259limat\u0131)\u00bb \u0259sas\u0131nda<\/p>\n<p>ilk g\u00fcnd\u0259n Parlamentin iclaslar\u0131 m\u0259cburi sur\u0259td\u0259 yaln\u0131z Az\u0259rbaycan dilind\u0259 apar\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Ancaq ba\u015fqa mill\u0259tl\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri rus dilind\u0259 dan\u0131\u015fa bil\u0259rdil\u0259r.<\/p>\n<p>C\u0259misi 17 ayl\u0131q f\u0259aliyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti Parlamentinin 145<\/p>\n<p>iclas\u0131 ke\u00e7irilmi\u015fdir. Yet\u0259rsay olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn iclaslardan 15-i ba\u015f tutmam\u0131\u015fd\u0131r. \u00d6z f\u0259aliyy\u0259ti<\/p>\n<p>d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti Parlamentinin m\u00fczakir\u0259sin\u0259 270-d\u0259n \u00e7ox qanun<\/p>\n<p>layih\u0259si \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r ki, onlardan da 230-a yax\u0131n\u0131 q\u0259bul olunmu\u015fdu. Parlamentin 1920-ci<\/p>\n<p>il aprelin 27-d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n son iclas\u0131nda hakimiyy\u0259tin dinc yolla bol\u015fevikl\u0259r\u0259 t\u0259hvil verilm\u0259si<\/p>\n<p>haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Parlamentin s\u0259dri \u2013 \u018fli M\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov;<\/p>\n<p>S\u0259drin I m\u00fcavini \u2013 H\u0259s\u0259n b\u0259y A\u011fayev;<\/p>\n<p>S\u0259drin m\u00fcavini \u2013 M\u0259mm\u0259d Yusif C\u0259f\u0259rov;<\/p>\n<p>S\u0259drin M\u00fcavini \u2013 Sultan M\u0259cid Q\u0259nizad\u0259 Strasse 1, (Q\u0259niyev);<\/p>\n<p>Parlamentin ba\u015f katibi \u2013 Ba\u011f\u0131r b\u0259y Rzayev;<\/p>\n<p>Katibl\u0259r \u2013 Mehdi b\u0259y Hac\u0131nski, Bayram Niyazi Ki\u00e7ikxanl\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>AXC-nin m\u0259d\u0259ni quruculuq siyas\u0259ti<\/strong><\/p>\n<p>\uf0fc <strong>AXC t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259d\u0259ni quruculuq sah\u0259sind\u0259 hans\u0131 t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata<\/strong><\/p>\n<p><strong>ke\u00e7irilmi\u015fdir?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>M\u0259d\u0259ni quruculuq sah\u0259sind\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir:<\/p>\n<p>\uf076 N\u0259sib b\u0259y Yusifb\u0259ylinin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 Xalq Maarif Nazirliyi t\u0259sis edildi. 1920-ci ilin<\/p>\n<p>\u0259vv\u0259ll\u0259ri is\u0259 Xalq Maarif Nazirliyi n\u0259zdind\u0259 Arxeologiya \u015f\u00f6b\u0259si yarad\u0131ld\u0131;<\/p>\n<p>\uf076 28 avqust 1918-ci il tarixind\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259r millil\u0259\u015fdirildi. B\u00fct\u00fcn ibtidai m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 t\u0259hsil<\/p>\n<p>ana (t\u00fcrk) dilind\u0259 apar\u0131l\u0131rd\u0131;<\/p>\n<p>\uf076 \u0130btidai sinif m\u00fc\u0259lliml\u0259ri haz\u0131rlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn Bak\u0131, G\u0259nc\u0259, \u015eu\u015fa, Qazax v\u0259 s. \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259<\/p>\n<p>x\u00fcsusi pedaqoji kurslar t\u0259\u015fkil olundu. Bu kurslarda d\u0259rs dem\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n 50<\/p>\n<p>m\u00fc\u0259llim d\u0259v\u0259t edildi;<\/p>\n<p>\uf076 Qori M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminaryas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan \u015f\u00f6b\u0259si Qazaxa k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc;<\/p>\n<p>\uf076 \u201cNina\u201d q\u0131z m\u0259kt\u0259bl\u0259ri q\u0131z gimnaziyalar\u0131 adland\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131, habel\u0259 yeddi ki\u015fi gimnaziyas\u0131<\/p>\n<p>a\u00e7\u0131ld\u0131;<\/p>\n<p>\uf076 Az\u0259rbaycan (t\u00fcrk) dilind\u0259 d\u0259rslikl\u0259r haz\u0131rlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Komissiya t\u0259\u015fkil olundu<\/p>\n<p>(Komissiyan\u0131n t\u0259rkibin\u0259 H.Cavid, A.\u015eaiq, M.Mahmudb\u0259yov, C.C\u0259bray\u0131lb\u0259yli v\u0259<\/p>\n<p>ba\u015fqalar\u0131 daxil idi);<\/p>\n<p>\uf076 B\u00fct\u00fcn q\u0259zalarda ya\u015fl\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan (t\u00fcrk) dilind\u0259 ax\u015fam kurslar\u0131 t\u0259\u015fkil olundu;<\/p>\n<p>\uf076 29 sentyabr 1919-cu il tarixind\u0259 Bak\u0131 Universitetinin nizamnam\u0259si q\u0259bul edildi v\u0259 15<\/p>\n<p>noyabr 1919-cu il tarixind\u0259 universitetd\u0259 ilk d\u0259rsl\u0259r ba\u015flad\u0131 (ilk olaraq tarix-filologiya<\/p>\n<p>v\u0259 tibb fakult\u0259l\u0259ri f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131). Milli maarifin inki\u015faf\u0131n\u0131n qay\u011f\u0131s\u0131na qalan<\/p>\n<p>b\u00f6y\u00fck xeyriyy\u0259\u00e7i Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yev Bak\u0131 Universitetinin a\u00e7\u0131lmas\u0131na maddi<\/p>\n<p>yard\u0131m g\u00f6st\u0259rmi\u015f, xaricd\u0259 t\u0259hsil alan 20 t\u0259l\u0259b\u0259nin h\u0259r birin\u0259 750 manat t\u0259qa\u00fcd<\/p>\n<p>vermi\u015fdi;<\/p>\n<p>\uf076 1919-cu ilin sentyabr\u0131nda 100 n\u0259f\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 g\u0259nc t\u0259hsil almaq \u00fc\u00e7\u00fcn Avropa<\/p>\n<p>\u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 (T\u00fcrkiy\u0259, Fransa, \u0130taliya, Rusiya, \u0130ngilt\u0259r\u0259y\u0259) g\u00f6nd\u0259rildi.<\/p>\n<p>\uf076 \u018fhali aras\u0131nda t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck, az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideyalar\u0131n\u0131 t\u0259bli\u011f etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u201cT\u00fcrk<\/p>\n<p>oca\u011f\u0131\u201d c\u0259miyy\u0259ti yarad\u0131ld\u0131;<\/p>\n<p>\uf076 1919-cu ilin dekabr\u0131nda \u201cM\u00fcs\u0259lman \u015e\u0259rqini \u00f6yr\u0259n\u0259n\u201d c\u0259miyy\u0259t t\u0259sis edildi;<\/p>\n<p>\uf076 07 dekabr 1919-cu ild\u0259 \u201c\u0130stiqlal\u201d muzeyi a\u00e7\u0131ld\u0131;<\/p>\n<p>\uf076 1918 \u2013 1920-ci ill\u0259rd\u0259 d\u00f6vl\u0259tin r\u0259smi orqan\u0131 \u201cAz\u0259rbaycan\u201d q\u0259zeti n\u0259\u015fr olunurdu;<\/p>\n<p>\uf076 M\u00fcst\u0259qilliyinin \u0259ld\u0259 edilm\u0259si ziyal\u0131lar\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir g\u00f6st\u0259rdi. H\u00fcseyn<\/p>\n<p>Cavid, M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadi, Abdulla \u015eaiq v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 milli ruhlu \u0259s\u0259rl\u0259r yaratd\u0131lar;<\/p>\n<p>\uf076 Bu d\u00f6vrd\u0259 Ceyhun v\u0259 \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yli qarda\u015flar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n Bak\u0131da teatr truppas\u0131<\/p>\n<p>yarad\u0131ld\u0131;<\/p>\n<p>\uf076 Bak\u0131da H\u00fcseyn \u018fr\u0259blinskinin (1881-1919) r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Teatr\u0131<\/p>\n<p>f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131;<\/p>\n<p>\uf076 Bak\u0131da ilk r\u0259ssaml\u0131q studiyas\u0131 yarad\u0131ld\u0131 v\u0259 studiyan\u0131n \u00fczv\u00fc olan B\u0259hruz K\u0259ng\u0259rli<\/p>\n<p>qa\u00e7q\u0131nlar m\u00f6vzusuna aid r\u0259sm qalereyas\u0131 yaratd\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>AXC-nin sosial-iqtisadi siyas\u0259ti<\/strong><\/p>\n<p>\uf0fc <strong>AXC t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f \u0259sas sosial-iqtisadi t\u0259dbirl\u0259r hans\u0131lard\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Az\u0259rbaycan Milli h\u00f6k\u00fcm\u0259tinin iqtisadi sah\u0259d\u0259 \u0259sas h\u0259d\u0259fl\u0259ri s\u0131ras\u0131na iqtisadi<\/p>\n<p>da\u011f\u0131n\u0131ql\u0131\u011f\u0131, \u0259rzaq b\u00f6hran\u0131n\u0131 v\u0259 m\u00f6ht\u0259kirliyi aradan qald\u0131rmaq daxil idi. \u0130qtisadi \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri<\/p>\n<p>aradan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u00f6k\u00fcm\u0259t ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 t\u0259dbirl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irdi:<\/p>\n<p>\uf076 22 iyun 1918-ci tarixli f\u0259rman\u0131 il\u0259 \u0259rzaq m\u0259hsullar\u0131n\u0131n xaric\u0259 da\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131<\/p>\n<p>almaq \u00fc\u00e7\u00fcn iribuynuzlu mal-qaran\u0131n, tax\u0131l\u0131n v\u0259 dig\u0259r \u0259rzaq m\u0259hsullar\u0131n\u0131n \u00f6lk\u0259d\u0259n<\/p>\n<p>k\u0259nara \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 qada\u011fan edildi;<\/p>\n<p>\uf076 27 avqust 1918-ci il tarixli f\u0259rman il\u0259 Respublika \u0259razisind\u0259 azad ticar\u0259t\u0259 icaz\u0259 verildi;<\/p>\n<p>\uf076 H\u00f6k\u00fcm\u0259tin 5 oktyabr 1918-ci il tarixli q\u0259rar\u0131 il\u0259 Bak\u0131 XKS-nin neft s\u0259nayesi, ticar\u0259t<\/p>\n<p>donanmas\u0131 v\u0259 neft s\u0259nayesi il\u0259 \u0259laq\u0259d\u0259r olan dig\u0259r s\u0259naye sah\u0259l\u0259rinin millil\u0259\u015fdirilm\u0259si<\/p>\n<p>haqq\u0131nda b\u00fct\u00fcn dekret v\u0259 f\u0259rmanlar\u0131 l\u0259\u011fv edildi v\u0259 h\u0259min m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r \u0259vv\u0259lki<\/p>\n<p>sahibl\u0259rin\u0259 qaytar\u0131ld\u0131;<\/p>\n<p>\uf076 10 sentyabr 1918-ci il tarixind\u0259 \u201cBak\u0131 bonu\u201d adl\u0131 pul vahidi d\u00f6vriy\u0259y\u0259 burax\u0131ld\u0131;<\/p>\n<p>\uf076 1919-cu ilin sentyabr\u0131nda Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Bank\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131;<\/p>\n<p>\uf076 10 dekabr 1918-ci il tarixind\u0259 neft ixrac\u0131n\u0131 art\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn neft v\u0259 neft m\u0259hsullar\u0131n\u0131n<\/p>\n<p>sat\u0131\u015f\u0131 \u00fczr\u0259 b\u00fcro yarad\u0131ld\u0131;<\/p>\n<p>\uf076 1919-cu ild\u0259 \u018fm\u0259k Nazirliyi v\u0259 Arbitraj yarad\u0131ld\u0131;<\/p>\n<p>\uf076 H\u00f6k\u00fcm\u0259t 1919-cu ilin yay\u0131nda neft ixrac\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar xarici \u015firk\u0259tl\u0259rl\u0259 ticar\u0259t<\/p>\n<p>m\u00fcqavil\u0259si ba\u011flad\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>AXC-nin ordu quruculu\u011fu v\u0259 erm\u0259ni t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 siyas\u0259ti<\/strong><\/p>\n<p>\uf0fc <strong>Ordu quruculu\u011fu sah\u0259sind\u0259 AXC-nin \u0259sas t\u0259dbirl\u0259ri n\u0259d\u0259n ibar\u0259t idi?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Ordu quruculu\u011fu sah\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n \u0259sas t\u0259dbirl\u0259r a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar idi:<\/p>\n<p>\uf076 1918-ci il iyunun 19-da respublika \u0259razisind\u0259 h\u0259rbi v\u0259ziyy\u0259t elan olundu;<\/p>\n<p>\uf076 26 iyunun 1918-ci il tarixind\u0259 Milli Ordu yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda f\u0259rman verildi v\u0259 ordu<\/p>\n<p>\u201c\u018flahidd\u0259 Az\u0259rbaycan korpusu\u201d adland\u0131r\u0131ld\u0131. \u0130yulun 11-d\u0259 respublikada h\u0259rbi<\/p>\n<p>s\u0259f\u0259rb\u0259rlik haqq\u0131nda f\u0259rman verildi. \u00c7a\u011f\u0131r\u0131\u015fya\u015fl\u0131 b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lman v\u0259t\u0259nda\u015flar h\u0259rbi<\/p>\n<p>qullu\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131ld\u0131;<\/p>\n<p>\uf076 Noyabr\u0131n 1-d\u0259 h\u0259rbi nazirlik yarad\u0131ld\u0131. Ba\u015f nazir F\u0259t\u0259li xan Xoyski h\u0259rbi nazir, general<\/p>\n<p>S\u0259m\u0259d b\u0259y Mehmandarov onun m\u00fcavini t\u0259yin edildi;<\/p>\n<p>\uf076 26 dekabr 1918-ci il tarixind\u0259 yeni t\u0259\u015fkil edil\u0259n h\u00f6k\u00fcm\u0259td\u0259 general S.Mehmandarov<\/p>\n<p>h\u0259rbi nazir, general-leytenant \u018f.\u015e\u0131xlinski is\u0259 onun m\u00fcavini t\u0259yin olundu;<\/p>\n<p>\uf076 G\u0259nc\u0259d\u0259 a\u00e7\u0131lan h\u0259rbi m\u0259kt\u0259b sonradan Bak\u0131ya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc;<\/p>\n<p>\uf076 Batum m\u00fcqavil\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, Nuru pa\u015fan\u0131n komandanl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycana g\u0259lmi\u015f \u201c\u0130slam<\/p>\n<p>ordusu\u201d milli h\u0259rbi kadrlar\u0131n yeti\u015fm\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck rol oynad\u0131;<\/p>\n<p>\uf076 1919-cu il iyunun 11-d\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 h\u0259rbi v\u0259ziyy\u0259t elan olundu. Milli ordu<\/p>\n<p>Z\u0259ng\u0259zura soxulmu\u015f erm\u0259ni quldur d\u0259st\u0259l\u0259rin\u0259, habel\u0259 bol\u015fevikl\u0259rin 1919-cu ild\u0259<\/p>\n<p>Mu\u011fanda yaratd\u0131qlar\u0131 qondarma \u201cSovet respublikas\u0131\u201dn\u0131n q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 u\u011furlu<\/p>\n<p>\u0259m\u0259liyyatlar apard\u0131. 1919-cu ilin avqustunda Mu\u011fan sovet respublikas\u0131 l\u0259\u011fv olundu.<\/p>\n<p>L\u0259nk\u0259ran \u015f\u0259h\u0259ri azad edildi. 1920-ci ilin mart\u0131nda Qaraba\u011fda erm\u0259ni qiyam\u0131 yat\u0131r\u0131ld\u0131,<\/p>\n<p>Qazax q\u0259zas\u0131na soxulmu\u015f erm\u0259nil\u0259rin h\u00fccumlar\u0131 d\u0259f edildi. \u018fsg\u0259ran v\u0259 Qazaxda<\/p>\n<p>ke\u00e7iril\u0259n h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlarda da\u015fnak d\u0259st\u0259l\u0259ri darmada\u011f\u0131n edildi;<\/p>\n<p>\uf076 1919-cu ilin yay\u0131nda Az\u0259rbaycan X\u0259z\u0259r donanmas\u0131 yarad\u0131ld\u0131;<\/p>\n<p>\uf076 Milli ordunun v\u0259 h\u0259rbi donanman\u0131n formala\u015fmas\u0131 prosesi 1920-ci ilin \u0259vv\u0259l\u0259rind\u0259 ba\u015fa<\/p>\n<p>\u00e7atd\u0131r\u0131ld\u0131 v\u0259 40 min n\u0259f\u0259rlik nizami ordu yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>AXC h\u00f6kum\u0259ti Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259z\u0259li \u015f\u0259h\u0259ri olan \u0130r\u0259van\u0131 Erm\u0259nistana n\u0259 zaman v\u0259<\/strong><\/p>\n<p><strong>hans\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259 g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getdi?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>C\u0259nubi Qafqaz Seymi da\u011f\u0131ld\u0131qdan sonra yeni yaranm\u0131\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin s\u0259rh\u0259dl\u0259rini<\/p>\n<p>m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k z\u0259rur\u0259ti yaranm\u0131\u015fd\u0131. Erm\u0259ni n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyi Az\u0259rbaycan \u015f\u0259h\u0259ri olan<\/p>\n<p>\u0130r\u0259van\u0131n Erm\u0259nistan\u0131n paytaxt\u0131na \u00e7evrilm\u0259sin\u0259 raz\u0131l\u0131q verilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan<\/p>\n<p>h\u00f6k\u00fcm\u0259tin\u0259 m\u00fcraci\u0259t etdi. Batumda t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda \u0259ld\u0259 olunan raz\u0131l\u0131\u011fa g\u00f6r\u0259, 29 may<\/p>\n<p>1918-ci il tarixind\u0259 Milli \u015eura uzun m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259n \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rini erm\u0259nil\u0259r\u0259 o \u015f\u0259rtl\u0259<\/p>\n<p>g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getdi ki, onlar Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259sin\u0259 olan iddialar\u0131ndan \u0259l \u00e7\u0259ksinl\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>Paris S\u00fclh Konfrans\u0131n\u0131n (18 yanvar 1919 \u2014 21 yanvar 1920) erm\u0259nil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn<\/strong><\/p>\n<p><strong>n\u0259tic\u0259si n\u0259 oldu?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>\u018frazi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin qalib d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 h\u0259ll edil\u0259c\u0259yin\u0259 \u00fcmid b\u0259sl\u0259y\u0259n<\/p>\n<p>erm\u0259ni r\u0259hb\u0259rliyinin Paris s\u00fclh konfrans\u0131ndan T\u00fcrkiy\u0259nin yeddi vilay\u0259tin\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n<\/p>\n<p>Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 Nax\u00e7\u0131van b\u00f6lg\u0259l\u0259rin\u0259, Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259sin\u0259 \u0259razi iddialar\u0131 Az\u0259rbaycan<\/p>\n<p>n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyi t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 r\u0259dd edildi v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin plan\u0131 iflasa u\u011frad\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>1918-ci ilin yay\u0131nda Andranikin* 8 min n\u0259f\u0259rlik h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259si Az\u0259rbaycanda<\/strong><\/p>\n<p><strong>hans\u0131 da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 \u0259m\u0259ll\u0259r t\u00f6r\u0259tdil\u0259r?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>1918-ci ilin yay\u0131nda Andranik 8 min n\u0259f\u0259rlik h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259 il\u0259 Z\u0259ng\u0259zura soxuldu.<\/p>\n<p>Da\u015fnaklar Az\u0259rbaycan\u0131n dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259n ayr\u0131 sal\u0131nm\u0131\u015f Z\u0259ng\u0259zurda 115, Cavan\u015fir,<\/p>\n<p>C\u0259bray\u0131l, \u015eu\u015fa q\u0259zalar\u0131nda 21, \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda 60-dan \u00e7ox Az\u0259rbaycan k\u0259ndini<\/p>\n<p>da\u011f\u0131td\u0131lar.<\/p>\n<p>Qeyd: Andranik Ozanyan (25 fevral 1865 \u2013 31 avqust 1927) &#8211; erm\u0259ni milli q\u0259hr\u0259man\u0131,<\/p>\n<p>Bolqar\u0131stan\u0131n milli q\u0259hr\u0259man\u0131. 1918-ci ild\u0259 \u0259sas\u0259n Qaraba\u011f v\u0259 Z\u0259ng\u0259zurda<\/p>\n<p>az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 k\u0259ndl\u0259lirin da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131nda v\u0259 \u0259halisinin q\u0131r\u011f\u0131n\u0131nda<\/p>\n<p>Andranikin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi d\u0259st\u0259 b\u00f6y\u00fck rol oynam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>AXC-nin xarici siyas\u0259ti v\u0259 beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 tan\u0131nmaq u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259si<\/strong><\/p>\n<p>\uf0fc <strong>AXC-nin xarici siyas\u0259tinin \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rinin n\u0259l\u0259r t\u0259\u015fkil edirdi v\u0259<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cumhuriyy\u0259t diplomatiyas\u0131n\u0131n ilk add\u0131m\u0131 n\u0259 oldu?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259tinin xarici siyas\u0259tinin \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rini d\u00f6vl\u0259t<\/p>\n<p>m\u00fcst\u0259qilliyinin beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 tan\u0131nmas\u0131na nail olmaq v\u0259 qon\u015fu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259 mehriban<\/p>\n<p>m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r yaratmaq t\u0259\u015fkil edirdi. Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259ti diplomatiyas\u0131n\u0131n ilk<\/p>\n<p>add\u0131m\u0131 30 may 1918-ci il tarixind\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259tinin suverenliyinin elan<\/p>\n<p>edilm\u0259si haqq\u0131nda xarici d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 radioteleqrafla (AB\u015e, Fransa, \u0130ngilt\u0259r\u0259, Sovet Rusiyas\u0131,<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy, Almaniya, \u0130taliya v\u0259 s.) r\u0259smi m\u0259lumat verilm\u0259si oldu.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>AXC qon\u015fu d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 (T\u00fcrkiy\u0259, G\u00fcrc\u00fcsatan, \u0130ran, Sovet Rusiyas\u0131) m\u00fcnasib\u0259td\u0259<\/strong><\/p>\n<p><strong>xarici siyas\u0259tinin \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rini n\u0259l\u0259r t\u0259\u015fkil edirdi v\u0259 Cumhuriyy\u0259t<\/strong><\/p>\n<p><strong>diplomatiyas\u0131n\u0131n ilk add\u0131m\u0131 n\u0259 oldu?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>AXC \u2013 T\u00fcrkiy\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri:<\/p>\n<p>04 iyun 1918-ci il tarixind\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259ti Batumda T\u00fcrkiy\u0259 (Osmanl\u0131)<\/p>\n<p>il\u0259 \u201cS\u00fclh v\u0259 dostluq haqq\u0131nda m\u00fcqavil\u0259\u201d imzalad\u0131. Bel\u0259 ki:<\/p>\n<p>\uf076 <strong>Batum<\/strong> m\u00fcqavil\u0259si AXC-nin xarici siyas\u0259tind\u0259 ilk u\u011furlu add\u0131m hesab olunur;<\/p>\n<p>\uf076 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti bu m\u00fcqavil\u0259 il\u0259 AXC-nin m\u00fcst\u0259qilliyini tan\u0131yan ilk d\u00f6vl\u0259t oldu;<\/p>\n<p>\uf076 M\u00fcqavil\u0259nin IV b\u0259ndin\u0259 \u0259sas\u0259n Osmanl\u0131 h\u00f6kum\u0259ti AXC-y\u0259 h\u0259rbi yard\u0131m g\u00f6st\u0259rm\u0259yi<\/p>\n<p>\u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc;<\/p>\n<p>\uf076 Milli \u015euran\u0131n s\u0259dri M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 v\u0259 xarici i\u015fl\u0259r naziri M.Hac\u0131nski bu b\u0259nd\u0259 istinad<\/p>\n<p>ed\u0259r\u0259k Osmanl\u0131 h\u00f6kum\u0259tind\u0259n h\u0259rbi yard\u0131m ist\u0259dil\u0259r.<\/p>\n<p>30 sentyabr 1918-ci il tarixind\u0259 imzalanm\u0131\u015f hans\u0131 Mudros bar\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 ordusu<\/p>\n<p>1 h\u0259ft\u0259 \u0259rzind\u0259 Bak\u0131dan, 1 ay \u0259rzind\u0259 is\u0259 C\u0259nubi Qafqazdan \u00e7\u0131xmaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qald\u0131.<\/p>\n<p>T\u00fcrk qo\u015funlar\u0131 Bak\u0131n\u0131 t\u0259rk etdikd\u0259n sonra 17 noyabr 1918-ci il tarixind\u0259 General Tomson<\/p>\n<p>ba\u015fda olmaqla ingilis qo\u015funlar\u0131 Bak\u0131ya daxil oldu.<\/p>\n<p>AXC \u2013 \u0130ran m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri:<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259ti il\u0259 \u0130ran aras\u0131nda 21 mart 1920-ci il tarixind\u0259 dostluq<\/p>\n<p>haqq\u0131nda m\u00fcqavil\u0259 imzaland\u0131. \u0130ran 21 mart 1920-ci il tarixli m\u00fcqavil\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259rinin m\u00fcst\u0259qilliyini de-yure (d\u00f6vl\u0259t v\u0259 ya h\u00f6kum\u0259ti tam<\/p>\n<p>r\u0259smi tan\u0131nma) tan\u0131d\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Tehranda S\u0259firliyi, T\u0259brizd\u0259 is\u0259 Ba\u015f Konsullu\u011fu<\/p>\n<p>f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>AXC \u2013 G\u00fcrc\u00fcstan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri:<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259ti G\u00fcrc\u00fcstan h\u00f6kum\u0259ti aras\u0131nda Zaqatala dair\u0259si \u0259traf\u0131nda<\/p>\n<p>yaranan \u0259razi m\u00fcbahis\u0259si dinc yolla h\u0259ll edildi. 16 iyun 1919-cu il tarixind\u0259 Denikin<\/p>\n<p>t\u0259hl\u00fck\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259ti il\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan h\u00f6kum\u0259ti aras\u0131nda 16 iyun<\/p>\n<p>1919-cu il tarixind\u0259 h\u0259rbi-m\u00fcdafi\u0259 m\u00fcqavil\u0259si ba\u011fland\u0131.<\/p>\n<p>AXC \u2013 Sovet Rusiyas\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri:<\/p>\n<p>B\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik v\u0259 hegomonluq m\u00f6vqeyind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259y\u0259n Sovet Rusiyas\u0131n\u0131n ke\u00e7mi\u015f<\/p>\n<p>imperiyan\u0131n \u0259razisind\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f yeni d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri tan\u0131maqdan imtina etdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259ti il\u0259 Sovet Rusiyas\u0131 aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r g\u0259rgin olaraq<\/p>\n<p>qal\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>AXC qondarma \u201cQafqaz-X\u0259z\u0259r d\u00f6vl\u0259ti\u201d problemini nec\u0259 h\u0259ll etdi?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>1919-cu ilin yanvar\u0131nda Bak\u0131da f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n erm\u0259ni v\u0259 rus \u015furalar\u0131<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259tini devirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 L.Bi\u00e7eraxov ba\u015fda olmaqla Qafqaz-<\/p>\n<p>X\u0259z\u0259r d\u00f6vl\u0259tini d\u00f6vl\u0259tini yaratd\u0131lar. Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti 1919-cu ilin fevral\u0131nda m\u00fctt\u0259fiq<\/p>\n<p>d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin komandanl\u0131\u011f\u0131na nota g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k L.Bi\u00e7eraxovun qo\u015funlar\u0131n\u0131n Bak\u0131dan<\/p>\n<p>\u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etdi v\u0259 bir g\u00fcn \u0259rzind\u0259 L.Bi\u00e7eraxovun d\u0259st\u0259si t\u0259rk-silah edil\u0259r\u0259k \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n<\/p>\n<p>\u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>Birinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonrak\u0131 d\u00fcnyan\u0131n taleyini h\u0259ll etm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259<\/strong><\/p>\n<p><strong>&#8220;Antanta&#8221; \u00f6lk\u0259l\u0259ri v\u0259 AB\u015e-\u0131n \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131 konfrans nec\u0259 adlan\u0131rd\u0131?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Birinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonrak\u0131 d\u00fcnyan\u0131n taleyini h\u0259ll etm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259<\/p>\n<p>&#8220;Antanta&#8221;* \u00f6lk\u0259l\u0259ri v\u0259 AB\u015e Paris S\u00fclh Konfrans\u0131 (18 yanvar 1919 \u2014 21 yanvar 1920)<\/p>\n<p>\u00e7a\u011f\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p>Qeyd: \u201cAntanta\u201d (fr. Entente &#8211; sazi\u015f) &#8211; 1904\u20141907-ci ill\u0259rd\u0259 Rusiyan\u0131n, \u0130ngilt\u0259r\u0259nin v\u0259<\/p>\n<p>Fransan\u0131n h\u0259rbi-siyasi bloku olmu\u015fdur. Sonralar 1915-ci ild\u0259 \u0130taliya v\u0259 Yaponiya da bu<\/p>\n<p>ittifaqa qo\u015fuldu. F\u0259t\u0259li xan Xoyski m\u0259hz \u201cAntanta\u201d \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 m\u00fcraci\u0259tind\u0259 Az\u0259rbaycana<\/p>\n<p>40-50 milyon manat h\u0259cmind\u0259 kredit v\u0259 humanitar yard\u0131m ayr\u0131lmas\u0131n\u0131 xahi\u015f etmi\u015fdi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>AXC H\u00f6kum\u0259tinin Paris S\u00fclh Konfrans\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259c\u0259k n\u00fcmay\u0259nd\u0259<\/strong><\/p>\n<p><strong>hey\u0259tinin t\u0259rkibin\u0259 kiml\u0259r daxil idi?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>AXC H\u00f6kum\u0259tinin Paris S\u00fclh Konfrans\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259c\u0259k n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin<\/p>\n<p>t\u0259rkibi 28 dekabr 1918-ci il tarixind\u0259 t\u0259sdiq edildi. N\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri \u018flim\u0259rdan<\/p>\n<p>b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov (1861-1934), m\u00fcavini M\u0259mm\u0259d H\u0259s\u0259n Hac\u0131nski (1875-1931), m\u00fc\u015faviri is\u0259<\/p>\n<p>Ceyhun Hac\u0131b\u0259yli (1891-1962) idi. N\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin t\u0259rkibin\u0259 daxil idi: M\u0259mm\u0259d<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n Hac\u0131nski (1875-1931), Ceyhun b\u0259y Hac\u0131b\u0259yli (1889-1962), Miryaqub Mirmehdiyev<\/p>\n<p>(1891-1952), M\u0259h\u0259mm\u0259d M\u0259h\u0259rr\u0259mov (1885-1982), \u018fkb\u0259ra\u011fa \u015eeyx\u00fclislamov (1881-1961),<\/p>\n<p>\u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flu (1869-1939) v\u0259 Abbas b\u0259y Atamal\u0131b\u0259yov (1892-1962). N\u00fcmay\u0259nd\u0259<\/p>\n<p>hey\u0259tinin texniki t\u0259rkibin\u0259 \u0259m\u0259kda\u015flar &#8211; \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 (1864-1940), Viktor<\/p>\n<p>Mar\u00e7evski, katibl\u0259r &#8211; S\u0259fv\u0259t M\u0259likov v\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259rb\u0259y Top\u00e7uba\u015fov, t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7il\u0259r &#8211; A.Qafarov<\/p>\n<p>(frans\u0131z dili), Q.Qafarova (ingilis dili), H.M\u0259mm\u0259dov (frans\u0131z v\u0259 t\u00fcrk dill\u0259ri) daxil idil\u0259r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan H\u00f6kum\u0259tinin Paris S\u00fclh Konfrans\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259c\u0259k n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti<\/p>\n<p>m\u00fctt\u0259fiq d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin t\u0259msil\u00e7il\u0259ri il\u0259 uzun v\u0259 \u00fcz\u00fcc\u00fc yaz\u0131\u015fmalardan sonra yaln\u0131z aprelin 22-<\/p>\n<p>d\u0259 Fransa paytaxt\u0131na yola d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f v\u0259 may\u0131n 7-d\u0259 Paris\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>AXC H\u00f6kum\u0259tinin Paris S\u00fclh Konfrans\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259c\u0259k n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti<\/strong><\/p>\n<p><strong>qar\u015f\u0131s\u0131nda hans\u0131 v\u0259zif\u0259l\u0259r qoyulmu\u015fdur?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>N\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti qar\u015f\u0131s\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 v\u0259zif\u0259l\u0259r qoyulmu\u015fdu:<\/p>\n<p>1) Konfransda Az\u0259rbaycan\u0131 t\u0259msil etm\u0259k;<\/p>\n<p>2) Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259tinin de-fakto (faktiki olaraq) tan\u0131nmas\u0131na nail olmaq;<\/p>\n<p>3) Konfransda Az\u0259rbaycan\u0131n milli m\u0259nafeyini v\u0259 suverenliyini qorumaq.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>Paris S\u00fclh Konfrans\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259n Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin AB\u015e<\/strong><\/p>\n<p><strong>Prezidenti Vudro Vilsona t\u0259qdim etdiyi memorandumda hans\u0131 t\u0259l\u0259bl\u0259r<\/strong><\/p>\n<p><strong>qoyulmu\u015fdu v\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin Vudro Vilsonla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn n\u0259tic\u0259si<\/strong><\/p>\n<p><strong>n\u0259l\u0259rd\u0259n ibar\u0259t oldu?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Paris S\u00fclh Konfrans\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259n Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin AB\u015e<\/p>\n<p>Prezidenti Vudro Vilsona t\u0259qdim etdiyi memorandumda a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 t\u0259l\u0259bl\u0259r qoyulmu\u015fdu:<\/p>\n<p>1) Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri s\u00fclh konfrans\u0131na burax\u0131ls\u0131n;<\/p>\n<p>2) Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyi tan\u0131ns\u0131n;<\/p>\n<p>3) Az\u0259rbaycan Mill\u0259tl\u0259r C\u0259miyy\u0259tin\u0259 q\u0259bul edilsin;<\/p>\n<p>4) AB\u015e Az\u0259rbaycana h\u0259rbi yard\u0131m g\u00f6st\u0259rsin;<\/p>\n<p>5) Vilson prinsipl\u0259ri* Az\u0259rbaycana da \u015famil edilsin.<\/p>\n<p>N\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin AB\u015e prezidenti Vudro Vilsonla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn n\u0259tic\u0259si a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar<\/p>\n<p>oldu:<\/p>\n<p>1) Dan\u0131\u015f\u0131qlar zaman\u0131 Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti AB\u015e Prezidentin\u0259 memorundum<\/p>\n<p>(\u0259h\u0259miyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 notadan sonra 2-ci diplomatik yaz\u0131\u015fma formas\u0131) t\u0259qdim etdi;<\/p>\n<p>2) Yerli \u015f\u0259raiti \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn C\u0259nubi Qafqaza AB\u015e-\u0131n x\u00fcsusi n\u00fcmay\u0259nd\u0259sinin<\/p>\n<p>g\u00f6nd\u0259rilm\u0259si m\u0259qs\u0259duy\u011fun hesab edildi.<\/p>\n<p>Qeyd: Vudro Vilsonun 14 prinsipi (The Fourteen Points) \u2013 08 iyun 1918-ci il tarixind\u0259 8<\/p>\n<p>AB\u015e Prezidenti Vudro Vilsonun t\u0259klifi il\u0259 Konqres t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edil\u0259n, I D\u00fcnya<\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonrak\u0131 d\u00fcnyan\u0131n yenid\u0259n qurulmas\u0131n\u0131, daimi s\u00fclh\u00fcn t\u0259min edilm\u0259sini<\/p>\n<p>n\u0259z\u0259rd\u0259 tutan 14 madd\u0259dir:<\/p>\n<p>1) B\u00fct\u00fcn dan\u0131\u015f\u0131qlar a\u00e7\u0131q bir \u015f\u0259kild\u0259 olmal\u0131d\u0131r, gizli dan\u0131\u015f\u0131qlar bu normalar ziddir;<\/p>\n<p>2) S\u0259rh\u0259d sular\u0131 xaricind\u0259ki d\u0259niz sah\u0259l\u0259rind\u0259 tam s\u0259rb\u0259stlik h\u00fcququ;<\/p>\n<p>3) Ticar\u0259t azadl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 maliyy\u0259 mane\u0259l\u0259rinin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131;<\/p>\n<p>4) Daxili t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi t\u0259min etm\u0259y\u0259 yet\u0259c\u0259k q\u0259d\u0259r silahlanma v\u0259 daha art\u0131\u011f\u0131n\u0131n<\/p>\n<p>olmamas\u0131na ____________dair \u00f6hd\u0259lik;<\/p>\n<p>5) Dekolonizasiya t\u0259\u015fkil edilm\u0259li v\u0259 bu koloniyalardak\u0131 h\u00fcquqlar m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 v\u0259 m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259<\/p>\n<p>himay\u0259dar\u0131 aras\u0131nda b\u0259rab\u0259r b\u00f6l\u00fcnm\u0259lidir;<\/p>\n<p>6) Rusiya torpaqlarindaki xarici birlikl\u0259r ayr\u0131lmal\u0131 v\u0259 Rusiyan\u0131n ist\u0259diyi kimi inki\u015faf\u0131na<\/p>\n<p>\u015f\u0259rait yarad\u0131lmal\u0131;<\/p>\n<p>7) Almaniyanin i\u015f\u011fal etdiyi Elzas Lotorengiya Fransaya qaytar\u0131lmas\u0131;<\/p>\n<p>8) Avstriya-Macar\u0131stan xalq\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259rb\u0259st \u015f\u0259rait;<\/p>\n<p>9) \u0130taliyan\u0131n milli s\u0259rh\u0259dl\u0259rinin b\u0259rpas\u0131;<\/p>\n<p>10) Bel\u00e7ika torpaqlarinin bo\u015fald\u0131lmas\u0131 v\u0259 onun suverenliyinin tan\u0131nmas\u0131;<\/p>\n<p>11) Rum\u0131niya, Serbiya v\u0259 Monteneqro i\u015f\u011faldan azad edilm\u0259lidir;<\/p>\n<p>12) T\u00fcrkiy\u0259nin Osmanl\u0131 \u0130mperiyas\u0131 \u0259razisi suverenliyini qazanmal\u0131d\u0131r, lakin onlar\u0131n<\/p>\n<p>hakimiyy\u0259tind\u0259 olan d\u00f6vl\u0259tl\u0259r m\u00fcst\u0259qil muxtariyy\u0259t \u0259ld\u0259 etm\u0259lidil\u0259r. Dardanel bo\u011faz\u0131<\/p>\n<p>ticar\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn a\u00e7\u0131q olmal\u0131d\u0131r;<\/p>\n<p>13) Pol\u015fan\u0131n b\u00fct\u00fcn \u0259razisini \u0259hat\u0259 ed\u0259n v\u0259 d\u0259niz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 olan m\u00fcst\u0259qil Pol\u015fa d\u00f6vl\u0259ti<\/p>\n<p>yarad\u0131lmal\u0131d\u0131r;<\/p>\n<p>14) Eyni b\u00f6y\u00fck v\u0259 ki\u00e7ik mill\u0259tl\u0259rin siyasi m\u00fcst\u0259qilliyi v\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259minat<\/p>\n<p>ver\u0259n v\u0259 onlar\u0131n qorunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi Mill\u0259tl\u0259r liqas\u0131 yarad\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>Polkovnik K.V.Haskelin Nax\u00e7\u0131van, \u015e\u0259rur v\u0259 D\u0259r\u0259ly\u0259zd\u0259 AB\u015e generalqubernatorlu\u011fu<\/strong><\/p>\n<p><strong>t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olunan neytral zona yarad\u0131lmas\u0131 plan\u0131 hans\u0131<\/strong><\/p>\n<p><strong>s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n ba\u015f tutmad\u0131?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Plan a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n ba\u015f tutmad\u0131:<\/p>\n<p>1) Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin q\u0259ti m\u00f6vqeyi;<\/p>\n<p>2) Nax\u00e7\u0131van \u0259halisinin ciddi m\u00fcqavim\u0259ti.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>Hans\u0131 tarixi hadis\u0259 il\u0259 AXC beyn\u0259lxalq h\u00fcququn subyektin\u0259 \u00e7evrildi v\u0259 faktiki<\/strong><\/p>\n<p><strong>olaraq d\u00fcnya birliyinin \u00fczv\u00fc oldu?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>11 yanvar 1920-ci il tarixind\u0259 B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n xarici i\u015fl\u0259r naziri Lord<\/p>\n<p>Kerzonun t\u0259klifi il\u0259 \u201cAntanta\u201dn\u0131n Ali \u015euras\u0131 Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259tinin<\/p>\n<p>m\u00fcst\u0259qilliyini de-fakto (faktiki olaraq tan\u0131nma) tan\u0131d\u0131 v\u0259 bu tarixi hadis\u0259 il\u0259 Az\u0259rbaycan<\/p>\n<p>Xalq Cumhuriy\u0259ti beyn\u0259lxalq h\u00fcququn subyektin\u0259 \u00e7evrildi v\u0259 faktiki olaraq d\u00fcnya<\/p>\n<p>birliyinin \u00fczv\u00fc oldu.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>RSFSR (Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikas\u0131) xalq xarici i\u015fl\u0259r<\/strong><\/p>\n<p><strong>komissar\u0131 G.V.\u00c7i\u00e7erinin 02 yanvar 1920-ci il tarixind\u0259 Az\u0259rbaycana nota<\/strong><\/p>\n<p><strong>g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k Denikin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcharib\u0259y\u0259 qo\u015fulmaq t\u0259l\u0259bin\u0259 F\u0259t\u0259li xan Xoyski<\/strong><\/p>\n<p><strong>hans\u0131 diplomatik nota il\u0259 cavab vermi\u015fdir?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>S\u00f6z\u00fcged\u0259n t\u0259l\u0259b\u0259 F\u0259t\u0259li xan Xoyski \u201cV\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si Rusiyan\u0131n daxili i\u015fidir\u201d<\/p>\n<p>diplomatik notas\u0131 il\u0259 cavab vermi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>1920-ci ilin aprel ay\u0131nda Bak\u0131da ne\u00e7\u0259 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259lik f\u0259aliyy\u0259t<\/strong><\/p>\n<p><strong>g\u00f6st\u0259rirdi?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>1920-ci ilin aprel ay\u0131nda Bak\u0131da 20-d\u0259n art\u0131q d\u00f6vl\u0259tin (Bel\u00e7ika, \u0130sve\u00e7r\u0259, Niderland,<\/p>\n<p>Finlandiya, \u0130taliya v\u0259 s\u0259.) diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi. Az\u0259rbaycan Xalq<\/p>\n<p>\u00c7\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 xarici siyas\u0259t v\u0259 diplomatik \u0259laq\u0259l\u0259r Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyi,<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n xarici d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259ki s\u0259firlikl\u0259ri, diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259likl\u0259ri, konsulluqlar\u0131,<\/p>\n<p>habel\u0259, xar\u0131ci d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin Az\u0259rbaycandak\u0131 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259likl\u0259ri v\u0259 konsulluqlar\u0131<\/p>\n<p>vasit\u0259sil\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilirdi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>AXC d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 xarici i\u015fl\u0259r naziri olmu\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r kiml\u0259rdir?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>AXC d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 xarici i\u015fl\u0259r naziri olmu\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lard\u0131r:<\/p>\n<p>M\u0259mm\u0259dh\u0259s\u0259n Hac\u0131nski (28 may \u2010 6 oktyabr 1918);<\/p>\n<p>\u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov (6 oktyabr \u2010 26 dekabr 1918);<\/p>\n<p>F\u0259t\u0259li xan Xoyski 26 dekabr (1918 \u2010 14 aprel 1919), 22 dekabr 1919 \u2010 27 aprel 1920);<\/p>\n<p>M\u0259mm\u0259dyusif C\u0259f\u0259rov (14 aprel \u2010 22 dekabr 1919).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>AXC d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 xaricd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri<\/strong><\/p>\n<p><strong>kiml\u0259rdir?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>AXC d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lard\u0131r:<\/p>\n<p>Paris s\u00fclh konfrans\u0131nda n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri:<\/p>\n<p>1) \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistanda diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r:<\/p>\n<p>1) M\u0259h\u0259mm\u0259d b\u0259y T\u0259kinski;<\/p>\n<p>2) \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyev;<\/p>\n<p>3) Teymur b\u0259y Makinski.<\/p>\n<p>G\u00fcrc\u00fcstanda diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r:<\/p>\n<p>1) M\u0259mm\u0259dyusif C\u0259f\u0259rov;<\/p>\n<p>2) Faris b\u0259y V\u0259kilov;<\/p>\n<p>3) Batumda ba\u015f konsul \u2013 Mahmud b\u0259y \u018ff\u0259ndiyev.<\/p>\n<p>Da\u011fl\u0131 Xalqlar\u0131 Respublikas\u0131nda diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259:<\/p>\n<p>1) \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyev.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r:<\/p>\n<p>1) \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov;<\/p>\n<p>2) Yusif b\u0259y V\u0259zirov (\u00c7\u0259m\u0259nz\u0259minli).<\/p>\n<p>\u0130randa diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r:<\/p>\n<p>1) S\u0259fir \u2013 Adil xan Ziyadxanov;<\/p>\n<p>2) \u018fnz\u0259lid\u0259 vitse-konsul \u2013 M\u0259h\u0259mm\u0259d b\u0259y X\u0259lilov.<\/p>\n<p>1920-ci il aprelin 1-d\u0259 T\u0259brizd\u0259 ba\u015f konsulluq, R\u0259\u015ftd\u0259 konsulluq, M\u0259\u015fh\u0259dd\u0259 vitse-konsulluq,<\/p>\n<p>Xoy v\u0259 \u018fh\u0259rd\u0259 konsul agentlikl\u0259ri yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>T\u00fcrk\u00fcstanda (Zakaspid\u0259) n\u00fcmay\u0259nd\u0259:<\/p>\n<p>1) \u018fkb\u0259r a\u011fa Sad\u0131qov.<\/p>\n<p>Kuban v\u0259 Don h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri yan\u0131nda s\u0259lahiyy\u0259tli n\u00fcmay\u0259nd\u0259 v\u0259 ticar\u0259t agenti:<\/p>\n<p>1) C\u0259f\u0259r b\u0259y Rust\u0259mb\u0259yov.<\/p>\n<p>Ukraynada diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259:<\/p>\n<p>1) Yusif b\u0259y V\u0259zirov (\u00c7\u0259m\u0259nz\u0259minli);<\/p>\n<p>2) Konsul &#8211; Camal Sad\u0131qov.<\/p>\n<p>Kr\u0131mda konsul agenti:<\/p>\n<p>1) \u015eeyx \u018fli H\u00fcseynov.<\/p>\n<p>1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti h\u00f6kum\u0259tinin Erm\u0259nistan, G\u00fcrc\u00fcstan,<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259, Da\u011fl\u0131lar Respublikas\u0131 v\u0259 T\u00fcrk\u00fcstanda diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyi, \u0130randa<\/p>\n<p>s\u0259firliyi,Kuban v\u0259 Don h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri yan\u0131nda s\u0259lahiyy\u0259tli n\u00fcmay\u0259nd\u0259si, Paris S\u00fclh<\/p>\n<p>Konfrans\u0131nda s\u0259lahiyy\u0259tli n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Aprel istilas\u0131<\/strong><\/p>\n<p>\uf0fc <strong>RSFSR-in Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 diplomatik t\u0259zyiql\u0259rinin mahiyy\u0259ti n\u0259d\u0259n ibar\u0259t<\/strong><\/p>\n<p><strong>idi?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>RSFSR-in xalq xarici i\u015fl\u0259r komissar\u0131 G.V.\u00c7i\u00e7erin 1920-ci il yanvar\u0131n 2-d\u0259 Az\u0259rbaycana nota g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k Denkin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcharib\u0259y\u0259 qo\u015fulma\u011f\u0131 t\u0259l\u0259b etdi. Az\u0259rbaycan<\/p>\n<p>h\u00f6k\u00fcm\u0259tinin xarici i\u015fl\u0259r naziri F.Xoyski yanvar\u0131n 14-d\u0259 cavab notas\u0131 g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k bildirdi ki,<\/p>\n<p>v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si Rusiyan\u0131n daxili i\u015fidir. Yanvar\u0131n 19-da \u201cAntanta\u201dn\u0131n Az\u0259rbaycana<\/p>\n<p>ordu yox, yaln\u0131z silah v\u0259 h\u0259rbi sursat yard\u0131m\u0131 etm\u0259k haqq\u0131nda q\u0259rar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259lumat \u0259ld\u0259<\/p>\n<p>ed\u0259n Rusiya Az\u0259rbaycana diplomatik t\u0259zyiqi art\u0131rd\u0131. Yanvar\u0131n 23- d\u0259 G.V.\u00c7i\u00e7erin<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycana ikinci nota g\u00f6nd\u0259rdi. Notada Az\u0259rbaycan h\u00f6k\u00fcm\u0259tinin Rusiyan\u0131n daxili<\/p>\n<p>i\u015fl\u0259rin\u0259 qar\u0131\u015fmamaq m\u00f6vqeyi Denikinl\u0259 m\u00fcbariz\u0259d\u0259n imtina kimi qiym\u0259tl\u0259ndirildi.<\/p>\n<p>F.Xoyski yen\u0259 \u00f6z cavab\u0131nda bildiridi ki, Sovet Rusiyas\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti<\/p>\n<p>aras\u0131nda b\u00fct\u00fcn m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r yaln\u0131z Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyinin Sovet Rusiyas\u0131<\/p>\n<p>t\u0259r\u0259find\u0259n tan\u0131nmas\u0131ndan sonra h\u0259ll edil\u0259 bil\u0259r. 1920-ci ilin mart\u0131nad\u0259k g\u00f6nd\u0259ril\u0259n notalar<\/p>\n<p>respublikaya qar\u015f\u0131 haz\u0131rlanan m\u00fcdaxil\u0259ni p\u0259rd\u0259l\u0259m\u0259k m\u0259qs\u0259di g\u00fcd\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>Az\u0259rbaycana birba\u015fa h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259 etm\u0259y\u0259 c\u0259sar\u0259t etm\u0259y\u0259n Sovet Rusiyas\u0131<\/strong><\/p>\n<p><strong>n\u0259y\u0259 \u0259l atd\u0131?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Sovet Rusiyas\u0131 Az\u0259rbaycana birba\u015fa h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259 etm\u0259y\u0259 c\u0259sar\u0259t etmirdi. Buna<\/p>\n<p>g\u00f6r\u0259 d\u0259 o, Az\u0259rbaycan\u0131n daxilind\u0259 \u201cbe\u015finci kolon\u201dun (d\u0259st\u0259nin) yarad\u0131lmas\u0131na diqq\u0259ti<\/p>\n<p>art\u0131rd\u0131. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 Az\u0259rbaycan K(b)P-nin yarad\u0131lmas\u0131 q\u0259rara al\u0131nd\u0131. 11-12 fevral 1920-ci<\/p>\n<p>il tarixind\u0259 Bak\u0131da RK(b)P Bak\u0131 Komit\u0259sinin, \u201cH\u00fcmm\u0259t\u201c v\u0259 \u201c\u018fdal\u0259t\u201d t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n<\/p>\n<p>birinci qurultay\u0131 ke\u00e7irildi v\u0259 kommunist t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan K(b)P ad\u0131 alt\u0131nda<\/p>\n<p>birl\u0259\u015fm\u0259si bar\u0259d\u0259 q\u0259rar q\u0259bul olundu. AK(b)P \u0259slind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyin\u0259 qar\u015f\u0131<\/p>\n<p>t\u0259xribat i\u015fi aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Rusiyan\u0131n siyas\u0259tinin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 oldu.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>Aprel i\u015f\u011fal\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 h\u00f6kum\u0259t b\u00f6hran\u0131n ba\u015f verm\u0259sinin s\u0259b\u0259bi n\u0259 idi?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Aprel i\u015f\u011fal\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycanda H\u00f6k\u00fcm\u0259t b\u00f6hran\u0131 ba\u015f verdi. Partiyalararas\u0131<\/p>\n<p>\u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259r b\u00f6hran\u0131 daha da d\u0259rinl\u0259\u015fdirdi. \u00c7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259rin bir q\u00fctb\u00fcnd\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyi qoruyubsaxlama\u011fa<\/p>\n<p>meyilli olan M\u00fcsavat Partiyas\u0131, dig\u0259r q\u00fctb\u00fcnd\u0259 kommunistl\u0259rl\u0259 birg\u0259 d\u00f6vl\u0259t<\/p>\n<p>\u00e7evrili\u015fi etm\u0259y\u0259 t\u0259r\u0259fdar olan ittihad\u00e7\u0131lar dururdu. Sovet Rusiyas\u0131na qar\u015f\u0131 s\u0259rt x\u0259ttin<\/p>\n<p>t\u0259r\u0259fdar\u0131 olan xarici i\u015fl\u0259r naziri F.Xoyski il\u0259 g\u00fcz\u0259\u015ft t\u0259r\u0259fdar\u0131 daxili i\u015fl\u0259r naziri M.Hac\u0131nski<\/p>\n<p>aras\u0131ndak\u0131 \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259r bu g\u0259rginliyi daha da art\u0131r\u0131rd\u0131. 30 mart 1920-ci il tarixind\u0259<\/p>\n<p>N.Yusifb\u0259ylinin h\u00f6k\u00fcm\u0259t kabineti istefa verdi. Yeni h\u00f6k\u00fcm\u0259t yaratmaq M.Hac\u0131nskiy\u0259<\/p>\n<p>tap\u015f\u0131r\u0131ld\u0131. Lakin onun yeni h\u00f6k\u00fcm\u0259tin yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 l\u0259ngitm\u0259si Az\u0259rbaycanda h\u00f6k\u00fcm\u0259t<\/p>\n<p>b\u00f6hran\u0131n\u0131 daha da d\u0259rinl\u0259\u015fdirdi v\u0259 son h\u0259dd\u0259 \u00e7atd\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>AXC h\u00f6kum\u0259tini devirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Sovet Rusiyas\u0131 erm\u0259nil\u0259rd\u0259n v\u0259 t\u00fcrk amilind\u0259n<\/strong><\/p>\n<p><strong>nec\u0259 istifad\u0259 etdi?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>Sovet Rusiyas\u0131 milli h\u00f6k\u00fcm\u0259ti devirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fc\u00e7n diplomatik t\u0259zyiql\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131,<\/p>\n<p>bol\u015fevikl\u0259rd\u0259n, erm\u0259nil\u0259rd\u0259n v\u0259 t\u00fcrk amilind\u0259n d\u0259 istifad\u0259 edirdi. Mart\u0131n 22-d\u0259 Moskvan\u0131n<\/p>\n<p>raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 erm\u0259ni h\u0259rbi d\u0259st\u0259l\u0259ri Xank\u0259ndind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n qarnizona, Qazax, G\u0259nc\u0259 q\u0259zalar\u0131na<\/p>\n<p>basq\u0131n etdil\u0259r. Az\u0259rbaycan h\u00f6k\u00fcm\u0259ti m\u0259cbur qal\u0131b, ordunu t\u0259cili Da\u011f\u0131stan s\u0259rh\u0259dind\u0259n<\/p>\n<p>v\u0259 Bak\u0131dan Qaraba\u011fda ba\u015f ver\u0259n erm\u0259ni qiyam\u0131n\u0131 yat\u0131rma\u011fa y\u00f6n\u0259ltdi. Bnununla da<\/p>\n<p>respublikan\u0131n \u015fimal s\u0259rh\u0259di m\u00fcdafi\u0259siz qald\u0131. Sovet Rusiyas\u0131 t\u0259bli\u011fat vasit\u0259sil\u0259 T\u00fcrkiy\u0259ni<\/p>\n<p>inand\u0131ra bildi ki, XI Q\u0131rm\u0131z\u0131 ordu Bak\u0131dan ke\u00e7\u0259r\u0259k \u201cAntanta\u201dya qar\u015f\u0131 vuru\u015fan T\u00fcrkiy\u0259nin<\/p>\n<p>yard\u0131m\u0131na ged\u0259c\u0259k. XI Q\u0131rm\u0131z\u0131 ordunun t\u0259rkibind\u0259ki m\u00fcs\u0259lman hiss\u0259l\u0259rin\u0259 X\u0259lil pa\u015fa v\u0259<\/p>\n<p>dig\u0259r t\u00fcrk zabitl\u0259ri ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirdi. A.\u0130.Mikoyan Bak\u0131 bol\u015fevikl\u0259ri ad\u0131ndan XI Q\u0131rm\u0131z\u0131<\/p>\n<p>ordunu Az\u0259rbaycana d\u0259v\u0259t etdi. Aprelin 25-d\u0259n 26-na ke\u00e7\u0259n gec\u0259 Levandovskinin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131<\/p>\n<p>il\u0259 XI Q\u0131rm\u0131z\u0131 ordu hiss\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n d\u011fvl\u0259t s\u0259rh\u0259dini ke\u00e7di. 2 saatl\u0131q d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan h\u0259rb\u00e7il\u0259ri m\u0259\u011flub edildi. XI Q\u0131rm\u0131z\u0131 ordunun s\u0259rh\u0259di ke\u00e7m\u0259si h\u00f6k\u00fcm\u0259td\u0259<\/p>\n<p>\u00e7a\u015fq\u0131nl\u0131q yaratd\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>AXC parlamenti n\u0259 zaman v\u0259 hans\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259r daxilind\u0259 hakimiyy\u0259tin bol\u015fevikl\u0259r\u0259<\/strong><\/p>\n<p><strong>verilm\u0259si haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul etdi?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>27 aprel 1920-ci il tarixind\u0259 saat 12-d\u0259 AK(b)P MK v\u0259 RK(b)P Qafqaz Diyar<\/p>\n<p>Komit\u0259sinin Bak\u0131 b\u00fcrosu hakimiyy\u0259tin bol\u015fevikl\u0259r\u0259 t\u0259hvil verilm\u0259si haqq\u0131nda parlament\u0259<\/p>\n<p>ultimatum verdi. H\u0259min g\u00fcn ax\u015fam saat 11-d\u0259 Az\u0259rbaycan parlamentinin son iclas\u0131<\/p>\n<p>ke\u00e7irildi. M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259, \u015e.R\u00fcst\u0259mb\u0259yli v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n k\u0259skin etiraz\u0131na baxmayaraq<\/p>\n<p>nahaq qan t\u00f6k\u00fclm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259r daxilind\u0259 hakimiyy\u0259tin<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan bol\u015fevikl\u0259rin\u0259 verilm\u0259si haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul edildi:<\/p>\n<p>1) Az\u0259rbaycan\u0131n tam m\u00fcst\u0259qilliyi qorunub \u2013 saxlan\u0131lmal\u0131d\u0131r;<\/p>\n<p>2) AK(b)P-nin yaratd\u0131\u011f\u0131 h\u00f6k\u00fcm\u0259t m\u00fcv\u0259qq\u0259ti orqan olmal\u0131d\u0131r;<\/p>\n<p>3) H\u00f6k\u00fcm\u0259t idar\u0259l\u0259rind\u0259ki qulluq\u00e7ular tutduqlar\u0131 v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259 qalmal\u0131d\u0131r;<\/p>\n<p>4) H\u00f6k\u00fcm\u0259t v\u0259 parlament \u00fczvl\u0259rinin h\u0259yat v\u0259 m\u00fclkiyy\u0259tin toxunulmazl\u0131\u011f\u0131 t\u0259min<\/p>\n<p>edilm\u0259lidir;<\/p>\n<p>5) Az\u0259rbaycandak\u0131 siyasi partiyalar\u0131n s\u0259rb\u0259st f\u0259aliyy\u0259ti tam t\u0259min edilm\u0259lidir;<\/p>\n<p>6) Az\u0259rbaycan ordusu saxlan\u0131lmal\u0131d\u0131r;<\/p>\n<p>7) Rus ordusu Bak\u0131ya daxil olmadan d\u0259mir yolu il\u0259 birba\u015fa T\u00fcrkiy\u0259nin k\u00f6m\u0259yin\u0259<\/p>\n<p>getm\u0259lidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\uf0fc <strong>AXC-nin s\u00fcqutunun \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259ri n\u0259 idi?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Cavab: <\/strong>XI Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ordunun Bak\u0131ya daxil olmas\u0131 il\u0259 Milli h\u00f6k\u00fcm\u0259tin varl\u0131\u011f\u0131na son<\/p>\n<p>qoyuldu v\u0259 Az\u0259rbaycan faktiki olaraq yenid\u0259n Rusiya t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edildi. C\u0259mi 23 ay<\/p>\n<p>f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f AXC-nin s\u00fcqutunun \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259ri a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lard\u0131r:<\/p>\n<p>1) Beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 v\u0259 Qafqaz b\u00f6lg\u0259sind\u0259 yaranm\u0131\u015f \u00fcmumi h\u0259rbi \u2013 siyasi v\u0259ziyy\u0259t;<\/p>\n<p>2) Az\u0259rbaycan h\u00f6k\u00fcm\u0259tinin daxilind\u0259 yaranm\u0131\u015f hakimiyy\u0259t b\u00f6hran\u0131, siyasi partiyalar\u0131n<\/p>\n<p>hakimiyy\u0259t u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259si;<\/p>\n<p>3) Erm\u0259nistan\u0131n \u0259razi iddialar\u0131 v\u0259 h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz\u00fc;<\/p>\n<p>4) XI Q\u0131rm\u0131z\u0131 ordunun Anadoluya, T\u00fcrkiy\u0259nin yard\u0131m\u0131na getm\u0259k b\u0259han\u0259sind\u0259n istifad\u0259<\/p>\n<p>etm\u0259si;<\/p>\n<p>5) Az\u0259rbaycan bol\u015fevikl\u0259rinin timsal\u0131nda \u201cbe\u015finci kolon\u201dun pozuculuq f\u0259aliyy\u0259t;<\/p>\n<p>6) Sovet Rusiyas\u0131n\u0131n beyn\u0259lxalq h\u00fcquqa zidd olaraq Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razisini i\u015f\u011fal etm\u0259si.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>1. Cari il Respublikam\u0131zda n\u0259 ili elan olunmu\u015fdur? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin 10 yanvar 2018-ci il tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131na \u0259sas\u0259n 2018-ci il Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda \u201cAz\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti \u0130li\u201d elan edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>2. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u00fczv oldu\u011fu ilk beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilat hans\u0131d\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u00fczv oldu\u011fu ilk beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilat \u0130slam Konfrans\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131d\u0131r (\u0130KT). Respublikam\u0131z bu beyn\u0259lxaq t\u0259\u015fkilata 8 dekabr 1991-ci il tarixind\u0259 q\u0259bul olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>3. Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n haz\u0131rk\u0131 Ba\u015f Katibi kimdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: BMT-nin haz\u0131rk\u0131 Ba\u015f Katibi Portuqaliyadan olan Antonio Guterresdir. Antonio Guterres 1995-2002-ci il tarixl\u0259rind\u0259 Portuqaliyan\u0131n Ba\u015f naziri v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Antonio Guterres indiy\u0259 q\u0259d\u0259r BMT-nin Ba\u015f Katibi olmu\u015f yegan\u0259 insand\u0131r ki, h\u00f6kum\u0259t r\u0259hb\u0259ri (Ba\u015f nazir) olmu\u015fdur. Bununla yana\u015f\u0131 o BMT yarand\u0131qdan sonra anadan olmu\u015f (1949) ilk Ba\u015f katibdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>4. 2018-ci il \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda ya\u015fay\u0131\u015f minimumu n\u0259 q\u0259d\u0259rdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda 2018-ci il \u00fc\u00e7\u00fcn ya\u015fay\u0131\u015f minimumu haqq\u0131nda\u201d Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Qanununa \u0259sas\u0259n 2018-ci il \u00fc\u00e7\u00fcn ya\u015fay\u0131\u015f minimumu \u00f6lk\u0259 \u00fczr\u0259 173 manat, \u0259m\u0259k qabiliyy\u0259tli \u0259hali \u00fc\u00e7\u00fcn 183 manat, pensiya\u00e7\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn 144 manat, u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn 154 manat m\u0259bl\u0259\u011find\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>5. \u0130\u015f\u011fal olunmu\u015f \u0259razil\u0259rimizl\u0259 ba\u011fl\u0131 BMT-nin T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131 hans\u0131 q\u0259tnam\u0259l\u0259ri q\u0259bul etmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rinin i\u015f\u011fal\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar BMT-nin T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131 4 q\u0259tnam\u0259 q\u0259bul etmi\u015fdir: 822(1993), 853(1993), 874(1993) v\u0259 884(1993) sayl\u0131 q\u0259tnam\u0259l\u0259r. Q\u0259bul edilmi\u015f 4 q\u0259tnam\u0259nin ham\u0131s\u0131nda insan h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n pozulmas\u0131, x\u00fcsusil\u0259 \u00e7oxlu sayda Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n\u0131n \u00f6z yurd-yuvalar\u0131ndan k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si d\u0259 daxil olmaqla, m\u00fclki v\u0259t\u0259nda\u015flara qar\u015f\u0131 h\u00fccum v\u0259 m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015f \u0259razil\u0259rin bombalanmas\u0131 fakt\u0131na istinad edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>6. 2017-ci ild\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 hans\u0131 beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259li idman yar\u0131\u015f\u0131 ke\u00e7irilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 12-22 may 2017-ci il tarixl\u0259rind\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 IV \u0130slam H\u0259mr\u0259yliyi Oyunlar\u0131 ke\u00e7irilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>7. Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259ti Parlamenti n\u0259 zaman f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 Parlamentin s\u0259dr v\u0259 s\u0259drin birinci m\u00fcavini kiml\u0259r se\u00e7ilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259ti Parlamentinin birinci iclas\u0131 7 dekabr 1918-ci il tarixind\u0259 ke\u00e7irilmi\u015fdir v\u0259 Parlamentin s\u0259dri \u018flim\u0259rdanb\u0259y Top\u00e7uba\u015fov, s\u0259drin birinci m\u00fcavini is\u0259 H\u0259s\u0259nb\u0259y A\u011fayev se\u00e7ilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>8. Qad\u0131n Milli Q\u0259hr\u0259manlar\u0131m\u0131z hans\u0131lard\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Qad\u0131n Milli Q\u0259hr\u0259manlar\u0131m\u0131z G\u00fclt\u0259kin M\u0259lik q\u0131z\u0131 \u018fsg\u0259rova v\u0259 Salat\u0131n \u018fziz q\u0131z\u0131 \u018fsg\u0259rovad\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>9. Milli m\u0259tbuat\u0131m\u0131z\u0131n \u0259sas\u0131 kim t\u0259r\u0259find\u0259n, n\u0259 zaman v\u0259 hans\u0131 m\u0259tbu orqanla qoyulmu\u015fdur? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Milli m\u0259tbuat\u0131m\u0131z\u0131n \u0259sas\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi t\u0259r\u0259find\u0259n 22 iyul 1875-ci il tarixind\u0259 \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zeti il\u0259 qyulmu\u015fdur. Q\u0259zetin c\u0259mi 56 say\u0131 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>10. Haz\u0131rda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n xarici d\u00f6vl\u0259t borcu n\u0259 q\u0259d\u0259rdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n xarici d\u00f6vl\u0259t borcu 6,913.2 milyon AB\u015e dollar\u0131 t\u0259\u015fkil edir. Bu borca h\u00f6kum\u0259tin birba\u015fa \u00f6hd\u0259likl\u0259ri v\u0259 d\u00f6vl\u0259t z\u0259man\u0259til\u0259 c\u0259lb edilmi\u015f kreditl\u0259r \u00fczr\u0259 \u015f\u0259rt \u00f6hd\u0259likl\u0259r daxildir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>11. AT\u018fT-in Minsk Qrupunun haz\u0131rk\u0131 h\u0259ms\u0259drl\u0259ri kiml\u0259rdir v\u0259 hans\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259ri t\u0259msil edirl\u0259r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: AT\u018fT-in Minsk Qrupunun haz\u0131rk\u0131 h\u0259ms\u0259drl\u0259ri \u0130qor Popov (Rusiya), Stefan Viskonti (Fransa) v\u0259 Endr\u00fc \u015eoferdir (AB\u015e).<\/p>\n<p><strong>12. Sonuncu i\u015f\u011fal olunan rayonumuz hans\u0131d\u0131r v\u0259 erm\u0259ni q\u0259sbkarlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n hans\u0131 tarixd\u0259 i\u015f\u011fal edilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Sonuncu i\u015f\u011fal olunan rayonumuz Z\u0259ngiland\u0131r v\u0259 29 oktyabr 1993-c\u00fc il tarixind\u0259 erm\u0259ni q\u0259sbkarlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>13. 2017-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycanda n\u0259 q\u0259d\u0259r yeni i\u015f yeri a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 2017-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycanda 221 min yeni i\u015f yeri a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r ki, onun da 177 mini daimi i\u015f yeri olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>14. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti h\u0259r il yanvar ay\u0131n\u0131n sonunda hans\u0131 m\u0259\u015fhur Forumda i\u015ftirak edir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti h\u0259r il yanvar ay\u0131n\u0131n sonunda \u0130sve\u00e7r\u0259nin Davos \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n D\u00fcnya \u0130qtisadi Forumunda i\u015ftirak edir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>15. BMT-nin T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131n\u0131n (United Nations Security Council) ne\u00e7\u0259 daimi \u00fczv\u00fc vard\u0131r v\u0259 hans\u0131lard\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: BMT-nin T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131n\u0131n 5 daimi \u00fczv\u00fc vard\u0131r: AB\u015e, Fransa, \u0130ngilt\u0259r\u0259, \u00c7in v\u0259 Rusiya.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>16. 2017-ci ilin yekunlar\u0131na \u0259sas\u0259n Az\u0259rbaycanda i\u015fsizlik ne\u00e7\u0259 faiz t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 2017-ci ilin yekunlar\u0131na \u0259sas\u0259n Az\u0259rbaycanda i\u015fsizlik 5 faiz t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>17. 06 sentyabr 2017-ci il tarixind\u0259 AB\u015e-\u0131n Koliforniya \u015ftat\u0131n\u0131n Berkli \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fmi\u015f, \u201cQeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq\u201d v\u0259 \u201cQeyri-s\u0259lis \u00e7oxluqlar\u201d n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259rinin m\u00fc\u0259llifi hans\u0131 d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli alimimizdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: L\u00fctfi Zad\u0259 (L\u00fctf\u0259li R\u0259him o\u011flu \u018fsg\u0259rzad\u0259).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>18. Hans\u0131 tarixi hadis\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n son d\u00f6vrl\u0259r regionun m\u00fch\u00fcm n\u0259qliyyat v\u0259 logistika m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm add\u0131m hesab olunur? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 09 yanvar 2018-ci il tarixind\u0259 Bak\u0131n\u0131n Qarada\u011f rayonunun \u018fl\u0259t q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259 Bak\u0131 Beyn\u0259lxalq D\u0259niz Ticar\u0259t Liman\u0131 kompleksind\u0259 Ro-Ro terminal\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131. 4<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>19. Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259nistan aras\u0131nda ata\u015fk\u0259sin \u0259ld\u0259 olunmas\u0131na, c\u0259bh\u0259d\u0259 aktiv h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n apar\u0131lmas\u0131n\u0131n dayand\u0131r\u0131lmas\u0131na hans\u0131 s\u0259n\u0259dl\u0259 nail olunmu\u015fdur. <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259nistan aras\u0131nda ata\u015fk\u0259sin \u0259ld\u0259 olunmas\u0131na, c\u0259bh\u0259d\u0259 aktiv h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n apar\u0131lmas\u0131n\u0131n dayand\u0131r\u0131lmas\u0131na \u201cBi\u015fkek protokolu\u201d il\u0259 nail olunmu\u015fdur. \u201cBi\u015fkek protokolu\u201d 08 may 1994-c\u00fc il tarixind\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n imzalanm\u0131\u015f, 12 may 1994-c\u00fc il tarixind\u0259 q\u00fcvv\u0259y\u0259 minmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>20. Az\u0259rbaycan mu\u011fam\u0131 ne\u00e7\u0259nci ild\u0259 YUNESKO-nun qeyri-maddi m\u0259d\u0259ni irs siyah\u0131s\u0131na (UNESCO Intangible Cultural Heritage List) daxil edilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Az\u0259rbaycan mu\u011fam\u0131 2008-ci ild\u0259 YUNESKO-nun qeyri-maddi m\u0259d\u0259ni irs siyah\u0131s\u0131na daxil edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>21. 2009-cu ild\u0259 YUNESKO-nun qeyri-maddi m\u0259d\u0259ni irs siyah\u0131s\u0131na (UNESCO Intangible Cultural Heritage List) daxil edilmi\u015f obyektl\u0259rimiz hans\u0131lard\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: \u201cAz\u0259rbaycan a\u015f\u0131q s\u0259n\u0259ti\u201d v\u0259 \u201cNovruz bayram\u0131\u201d.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>22. Az\u0259rbaycan\u0131n 91 n\u0259f\u0259r ziyal\u0131s\u0131 n\u0259 zaman \u201cS\u0259s\u201d q\u0259zeti vasit\u0259sil\u0259 \u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k onu b\u00f6y\u00fck siyas\u0259t\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 16 oktybar 1992-ci il.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>23. Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ne\u00e7\u0259 h\u00f6kum\u0259t kabineti formala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 5 h\u00f6kum\u0259t kabineti formala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>24. Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 1-ci, 2-ci v\u0259 3-c\u00fc h\u00f6kum\u0259t kabinetl\u0259ri kim t\u0259r\u0259find\u0259n formala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: F\u0259t\u0259li Xan Xoyski t\u0259r\u0259find\u0259n.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>25. Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 4-c\u00fc v\u0259 5-ci h\u00f6kum\u0259t kabinetl\u0259ri kim t\u0259r\u0259find\u0259n formala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: N\u0259sib B\u0259y Yusifb\u0259yli t\u0259r\u0259find\u0259n.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>26. 2017-ci ilin n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00f6lk\u0259mizin ixrac v\u0259 qeyri-neft ixrac\u0131 m\u00fcvafiq olaraq ne\u00e7\u0259 faiz artm\u0131\u015fd\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 2017-ci ild\u0259 ixrac\u0131m\u0131z 19 faiz, qeyri-neft ixrac\u0131m\u0131z is\u0259 24 faiz artm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>27. 2017-ci ild\u0259 YUNESKO-nun qeyri-maddi m\u0259d\u0259ni irs siyah\u0131s\u0131na (UNESCO Intangible Cultural Heritage List) daxil edilmi\u015f obyektimiz hans\u0131d\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: \u201cDolma haz\u0131rlama v\u0259 payla\u015fma \u0259n\u0259n\u0259si\u201d<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>28. Az\u0259rbaycan\u0131n Respublikas\u0131 BMT-y\u0259 n\u0259 zaman tam h\u00fcquqlu \u00fczv q\u0259bul edilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 02 mart 1992-ci il.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>29. \u00dcmumilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin 15 iyun 1993-c\u00fc il tarixind\u0259 Az\u0259rbaycan Ali Sovetinin s\u0259dri se\u00e7ilm\u0259si tariximiz\u0259 hans\u0131 g\u00fcn kimi daxil olmu\u015fdur? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Milli Qurtulu\u015f G\u00fcn\u00fc.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>30. Davos \u00dcmumd\u00fcnya \u0130qtisadi Forumunun hesablamalar\u0131na \u0259sas\u0259n Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131 r\u0259qab\u0259tqabiliyy\u0259tliliyin\u0259 g\u00f6r\u0259 2017-ci ild\u0259 d\u00fcnya miqyas\u0131nda ne\u00e7\u0259nci yerd\u0259 q\u0259rarla\u015f\u0131b? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 35-ci yerd\u0259.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>31. Avropan\u0131n enerji t\u0259chizat\u0131n\u0131n diversifikasiyas\u0131na (\u015fax\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259) v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn<\/strong> <strong>n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f C\u0259nub Qaz D\u0259hlizi (Southern Gas Corridor) layih\u0259si ne\u00e7\u0259 seqmentd\u0259n ibar\u0259tdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: C\u0259nub Qaz D\u0259hlizi (Southern Gas Corridor) layih\u0259si 3 seqmentd\u0259n ibar\u0259tdir: C\u0259nubi Qafqaz Qaz Boru K\u0259m\u0259ri (South Caucasus Pipeline), Trans-Anadolu Qaz Boru K\u0259m\u0259ri (Trans-Anatolian Pipeline-TANAP), Trans-Adriatik Qaz Boru K\u0259m\u0259ri Layih\u0259si (Trans-Adriatic Pipeline-TAP).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>32. D\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri t\u0259nziml\u0259m\u0259y\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n beyn\u0259lxalq qurumun t\u0259\u015fkili sah\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm add\u0131m olan BMT-nin t\u0259sis konfrans\u0131 n\u0259 zaman ke\u00e7irilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 24 oktyabr 1945-ci il tarixind\u0259.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>33. Avropan\u0131n enerji t\u0259chizat\u0131n\u0131n diversifikasiyas\u0131na (\u015fax\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259) v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn<\/strong> <strong>n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f C\u0259nub Qaz D\u0259hlizi (Southern Gas Corridor) layih\u0259si ne\u00e7\u0259 \u00f6lk\u0259ni \u0259hat\u0259 edir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: C\u0259nub Qaz D\u0259hlizi (Southern Gas Corridor) layih\u0259si 6 \u00f6lk\u0259ni \u0259hat\u0259 edir: Az\u0259rbaycan, G\u00fcrc\u00fcstan, T\u00fcrkiy\u0259, Yunan\u0131stan, Bolqar\u0131stan, Albaniya v\u0259 \u0130taliya.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>34. Avropan\u0131n enerji t\u0259chizat\u0131n\u0131n diversifikasiyas\u0131na (\u015fax\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259) v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f C\u0259nub Qaz D\u0259hlizi (Southern Gas Corridor) layih\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Avropaya (\u0130taliyaya) ilk<\/strong> <strong>qaz\u0131n ne\u00e7\u0259nci ild\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 planla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: C\u0259nub Qaz D\u0259hlizi (Southern Gas Corridor) layih\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Avropaya (\u0130taliyaya) ilk qaz\u0131n 2020-ci ild\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 planla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>35. BMT-nin ba\u015f q\u0259rargah\u0131 hans\u0131 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015fir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: BMT-nin ba\u015f q\u0259rargah\u0131 AB\u015e-\u0131n Nyu-York \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>36. BMT-nin T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131n\u0131n daimi \u00fczv\u00fc olan \u00f6lk\u0259l\u0259rin (AB\u015e, B\u00f6y\u00fck Britaniya, Fransa, \u00c7in v\u0259 Rusiya) veto h\u00fcququ olmas\u0131n\u0131n mahiyy\u0259ti n\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131na daimi \u00fczv\u00fc olan \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n biri m\u00fczakir\u0259 edil\u0259n q\u0259tnam\u0259nin \u0259leyhin\u0259 s\u0259s ver\u0259rs\u0259 q\u0259tnam\u0259 q\u0259bul olunmur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>37. M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n ilk demokratik parlament se\u00e7kil\u0259ri n\u0259 zaman ke\u00e7irilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 12 noyabr 1995-ci il.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>38. 2016-c\u0131 ild\u0259 hans\u0131 obyekt Az\u0259rbaycan, \u0130ran, Qazax\u0131stan, Q\u0131r\u011f\u0131s\u0131ztan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k obyekt kimi YUNESKO-nun qeyri-maddi m\u0259d\u0259ni irs siyah\u0131s\u0131na (UNESCO Intangible Cultural Heritage List) daxil edilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Lava\u015f haz\u0131rlama v\u0259 payla\u015fma \u0259n\u0259n\u0259si.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>39. Avropan\u0131n enerji t\u0259chizat\u0131n\u0131n diversifikasiyas\u0131na (\u015fax\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259) v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f C\u0259nub Qaz D\u0259hlizinin (Southern Gas Corridor) \u00fcmumi uzunlu\u011fu n\u0259 q\u0259d\u0259rdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: C\u0259nub Qaz D\u0259hlizinin (Southern Gas Corridor) \u00fcmumi uzunlu\u011fu 3500 km-d\u0259n art\u0131qd\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>40. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 n\u0259 zaman BMT-nin T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131n\u0131n qeyri-daimi \u00fczv\u00fc se\u00e7ilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 ilk d\u0259f\u0259 24 oktyabr 2011-ci ild\u0259 BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131n\u0131n iki illiy\u0259 (2012-2013) qeyri-daimi \u00fczv\u00fc se\u00e7ilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>41. \u015eimali Atlantika M\u00fcqavil\u0259si T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (North Atlantic Treaty Organization) \u0259sas\u0131 ne\u00e7\u0259nci id\u0259 qoyulmu\u015fdur v\u0259 t\u0259\u015fkilat\u0131n haz\u0131rda ne\u00e7\u0259 \u00fczv\u00fc vard\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: \u015eimali Atlantika M\u00fcqavil\u0259si T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (North Atlantic Treaty Organization) \u0259sas\u0131 04 aprel 1949-cu ild\u0259 qoyulmu\u015fdur v\u0259 haz\u0131rda t\u0259\u015fkilat\u0131n 29 \u00fczv\u00fc vard\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>42. Az\u0259rbaycan\u0131n ilk obyekti ne\u00e7\u0259nci ild\u0259 YUNESKO-nun qeyri-maddi m\u0259d\u0259ni irs siyah\u0131s\u0131na (UNESCO Intangible Cultural Heritage List) daxil edilmi\u015fdir v\u0259 bu hans\u0131 obyektdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: YUNESKO-nun qeyri-maddi m\u0259d\u0259ni irs siyah\u0131s\u0131na (UNESCO Intangible Cultural Heritage List) daxil edilmi\u015f ilk obyektimiz Az\u0259rbaycan mu\u011fam\u0131d\u0131r v\u0259 bu Siyah\u0131ya 2008-ci ild\u0259 daxil olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>43. Avropan\u0131n enerji t\u0259chizat\u0131n\u0131n diversifikasiyas\u0131na (\u015fax\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259) v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f C\u0259nub Qaz D\u0259hlizi (Southern Gas Corridor) layih\u0259sinin \u00fcmumi d\u0259y\u0259ri n\u0259 q\u0259d\u0259r qiym\u0259tl\u0259ndirilir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: C\u0259nub Qaz D\u0259hlizi (Southern Gas Corridor) layih\u0259sinin \u00fcmumi d\u0259y\u0259ri 45 milyard AB\u015e dollar\u0131 qiym\u0259tl\u0259ndirilir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>44. YUNESKO-nun \u201c\u00dcmumd\u00fcnya \u0130rs Siyah\u0131s\u0131\u201dna daxil edilmi\u015f maddi irs n\u00fcmun\u0259l\u0259rimiz hans\u0131lard\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: YUNESKO-nun \u201c\u00dcmumd\u00fcnya \u0130rs Siyah\u0131s\u0131\u201dna 2 maddi irs n\u00fcmun\u0259miz daxil edilmi\u015fdir: \u201c\u015eirvan\u015fahlar Saray\u0131 v\u0259 Q\u0131z Qalas\u0131n\u0131n yerl\u0259\u015fdiyi \u0130\u00e7\u0259ri \u015f\u0259h\u0259r\u201d v\u0259 \u201cQobustan qaya\u00fcst\u00fc inc\u0259s\u0259n\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri\u201d.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>45. BMT-nin \u0259sas (prinsipial) orqanlar\u0131 hans\u0131lard\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: BMT-nin \u0259sas (prinsipial) orqanlar\u0131 BMT-nin Ba\u015f M\u0259clisi, BMT-nin T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131, \u0130qtisadi v\u0259 \u0130ctimai \u015eura, Q\u0259yyumluq \u015euras\u0131, Beyn\u0259lxalq M\u0259hk\u0259m\u0259 v\u0259 Katiblikdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>46. 14 may 1955-ci ild\u0259 SSR\u0130 v\u0259 Avropadak\u0131 sosialist bloku d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n imzalanan Var\u015fava m\u00fcqavil\u0259si<\/strong> <strong>\u0259sas\u0131nda yarad\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 NATO-ya qar\u015f\u0131 istiqam\u0259tl\u0259nmi\u015f olan h\u0259rbi ittifaq nec\u0259 adlan\u0131rd\u0131? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Var\u015fava M\u00fcqavil\u0259si T\u0259\u015fkilat\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>47. D\u00fcnya memarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n incil\u0259rind\u0259n say\u0131lan, m\u00fcasir Bak\u0131n\u0131n r\u0259mzl\u0259rind\u0259n biri hesab olunan, m\u00fcasirliyi v\u0259<\/strong> <strong>yeniliyi \u00f6z\u00fcnd\u0259 t\u0259c\u0259ss\u00fcm etdir\u0259n unikal arxitektur qurulu\u015fa malik olan Heyd\u0259r \u018fliyev M\u0259rk\u0259zinin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 n\u0259<\/strong> <strong>zaman olmu\u015fdur? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 10 may 2012-ci il.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>48. R\u0259smi a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 10 may 2012-ci il tarixind\u0259 olmu\u015f Heyd\u0259r \u018fliyev M\u0259rk\u0259zinin memar\u0131 kimdir?<\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Heyd\u0259r \u018fliyev M\u0259rk\u0259zinin memar\u0131 b\u00f6y\u00fck britaniyal\u0131 arxitektor, Pritzker m\u00fckafat\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f ilk qad\u0131n-memar Zaha Hadiddir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>49. Heyd\u0259r \u018fliyev M\u0259rk\u0259zinin memar\u0131 b\u00f6y\u00fck britaniyal\u0131 arxitektor, Pritzker m\u00fckafat\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f ilk qad\u0131n-memar Zaha Hadidin daha hans\u0131 m\u0259\u015fhur \u0259s\u0259rl\u0259ri var? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Zaha Hadidin m\u0259\u015fhur \u0259s\u0259rl\u0259ri s\u0131ras\u0131nda Romadak\u0131 Milli \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t Muzeyi, BMW-nin Leyptsiqd\u0259ki (Almaniya) zavodunun m\u0259rk\u0259zi binas\u0131, Strasburqdak\u0131 (Fransa) Noenheim-North va\u011fzal\u0131 v\u0259 avtodayanaca\u011f\u0131n\u0131n binas\u0131, London Arxitektur Fondunun binas\u0131 v\u0259 s. var.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>50. \u201c\u015eirvan\u015fahlar Saray\u0131 v\u0259 Q\u0131z Qalas\u0131n\u0131n yerl\u0259\u015fdiyi \u0130\u00e7\u0259ri \u015f\u0259h\u0259r\u201d YUNESKO-nun \u201c\u00dcmumd\u00fcnya \u0130rs Siyah\u0131s\u0131\u201dna n\u0259 zaman daxil edilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 2000-ci ild\u0259.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>51. 1956-c\u0131 ild\u0259n b\u0259ri Avropa Yay\u0131m \u0130ttifaq\u0131na \u00fczv olan \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda ke\u00e7iril\u0259n Avroviziya Mahn\u0131<\/strong> <strong>M\u00fcsabiq\u0259sin\u0259 (Eurovision Song Contest) Az\u0259rbaycan ne\u00e7\u0259nci ild\u0259 ev sahibliyi etmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 2012-ci ild\u0259.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>52. Avropan\u0131n enerji t\u0259chizat\u0131n\u0131n diversifikasiyas\u0131na (\u015fax\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259) v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f C\u0259nub Qaz D\u0259hlizinin (Southern Gas Corridor) T\u00fcrkiy\u0259nin q\u0259rb s\u0259rh\u0259dl\u0259rind\u0259n Yunan\u0131stan v\u0259 Albaniya \u0259razisind\u0259n v\u0259 Adriatik d\u0259nizinin dibind\u0259n ke\u00e7m\u0259kl\u0259 \u0130taliyaya q\u0259d\u0259r olan seqmenti nec\u0259 adlan\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Trans-Adriatik Qaz Boru K\u0259m\u0259ri Layih\u0259si (Trans-Adriatic Pipeline-TAP).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>53. Avropan\u0131n enerji t\u0259chizat\u0131n\u0131n diversifikasiyas\u0131na (\u015fax\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259) v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f C\u0259nub Qaz D\u0259hlizinin (Southern Gas Corridor) T\u00fcrkiy\u0259nin \u015f\u0259rq s\u0259rh\u0259dl\u0259rind\u0259n q\u0259rb s\u0259rh\u0259dl\u0259rin\u0259 kimi olan seqmenti nec\u0259 adlan\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Trans-Anadolu Qaz Boru K\u0259m\u0259ri (Trans-Anatolian Pipeline-TANAP).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>54. Trans-Anadolu Qaz Boru K\u0259m\u0259ri (Trans-Anatolian Pipeline-TANAP) layih\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Neft \u015eirk\u0259ti (ARDN\u015e) T\u00fcrkiy\u0259nin BOTA\u015e v\u0259 TPAO \u015firk\u0259tl\u0259ri m\u00fcvafiq olaraq ne\u00e7\u0259 faiz paya malikdirl\u0259r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Trans-Anadolu Qaz Boru K\u0259m\u0259ri (Trans-Anatolian Pipeline-TANAP) layih\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Neft \u015eirk\u0259ti (ARDN\u015e) 80%, T\u00fcrkiy\u0259nin BOTA\u015e v\u0259 TPAO \u015firk\u0259tl\u0259ri is\u0259 birlikd\u0259 20% paya malikdirl\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>55. \u201cQobustan qaya\u00fcst\u00fc inc\u0259s\u0259n\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri\u201d YUNESKO-nun \u201c\u00dcmumd\u00fcnya \u0130rs Siyah\u0131s\u0131\u201dna n\u0259 zaman daxil edilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 2007-ci ild\u0259.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>56. Avropan\u0131n enerji t\u0259chizat\u0131n\u0131n diversifikasiyas\u0131na (\u015fax\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259) v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f C\u0259nub Qaz D\u0259hlizinin (Southern Gas Corridor) X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin Az\u0259rbaycan sektorunda yerl\u0259\u015f\u0259n \u015eahd\u0259niz qaz yata\u011f\u0131ndan T\u00fcrkiy\u0259nin \u015f\u0259rq s\u0259rh\u0259dl\u0259rin\u0259d\u0259k olan seqmenti nec\u0259 adlan\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: C\u0259nubi Qafqaz Qaz Boru K\u0259m\u0259ri (South Caucasus Pipeline).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>57. 1963-c\u00fc ild\u0259n b\u0259ri h\u0259r ilin fevral ay\u0131nda ke\u00e7iril\u0259n, beyn\u0259lxalq t\u0259hl\u00fck\u0259<\/strong><\/p>\n<p><strong>sizlik siyas\u0259ti m\u00f6vzusunda \u0259n b\u00f6y\u00fck platforma olan konfrans nec\u0259 adlan\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Cavab: M\u00fcnhen T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Konfrans\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>58. Az\u0259rbaycan BMT-nin T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131na n\u0259 zaman s\u0259drlik etmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Az\u0259rbaycan BMT-nin T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131na 01 may \u2013 01 iyun 2012-ci il tarixl\u0259rind\u0259 s\u0259drlik etmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan estafeti 01 may 2012-ci il tarixind\u0259 AB\u015e-dan alm\u0131\u015f, 01 iyun 2012-ci il tarixind\u0259 \u00c7in\u0259 \u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>59. Az\u0259rbaycan BMT-nin T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131na s\u0259drlik etdiyi zaman hans\u0131 m\u00fch\u00fcm s\u0259n\u0259dl\u0259r q\u0259bul edilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: \u201cAz\u0259rbaycan\u0131n BMT-nin T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131na s\u0259drliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131n\u0131n 13 a\u00e7\u0131q, 16 qapal\u0131 iclas\u0131 ke\u00e7irmi\u015fdir. Bu m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 BMT T\u015e-nin 2-si Sudandak\u0131 v\u0259ziyy\u0259t\u0259, 1-i is\u0259 Qvineya-Bisaudak\u0131 h\u0259rbi \u00e7evrili\u015f\u0259 dair olmaqla 3 q\u0259tnam\u0259si, habel\u0259 m\u0259tbuat \u00fc\u00e7\u00fcn 7 b\u0259yanat\u0131 q\u0259bul edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>60. II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si n\u0259 zaman ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si 01 sentyabr 1939-cu il tarixind\u0259 Almaniyan\u0131n Pol\u015faya h\u00fccumu il\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>61. II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 Almaniyan\u0131n Qafqaza h\u00fccum plan\u0131 nec\u0259 adlan\u0131rd\u0131? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 Almaniyan\u0131n Qafqaza h\u00fccum plan\u0131 \u201cEdelveys\u201d adlan\u0131rd\u0131. \u201cEdelveys\u201d \u00e7oxillik \u00e7i\u00e7\u0259k n\u00f6v\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>62. II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 ne\u00e7\u0259 n\u0259f\u0259r Az\u0259rbaycanl\u0131 Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 121 n\u0259f\u0259r Az\u0259rbaycanl\u0131 Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>63. II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ilk az\u0259rbaycanl\u0131 kim olmu\u015fdur v\u0259 o hans\u0131 \u015f\u00fcca\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 bu ada layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ilk az\u0259rbaycanl\u0131 \u0130srafil M\u0259mm\u0259dov olmu\u015fdur v\u0259 o bu ada Novqorod yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda Pustinka k\u0259ndi u\u011frunda d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259 g\u00f6st\u0259rdiyi igidliy\u0259 g\u00f6r\u0259 layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>64. 02 may 1945-ci ild\u0259 Reyxstaq\u0131n al\u0131nmas\u0131nda g\u00f6st\u0259rdiyi r\u0259\u015fad\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 hans\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131 Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Yusif Sad\u0131qov.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>65. 2 d\u0259f\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f yegan\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 kim olmu\u015fdur? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: H\u0259zi Aslanov.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>66. 2 d\u0259f\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f yegan\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 H\u0259zi Aslanova bu ad ikinci d\u0259f\u0259 ne\u00e7\u0259nci ild\u0259 verilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 1991-ci ild\u0259.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>67. 1904-1907-ci ill\u0259rd\u0259 \u0130ngilt\u0259r\u0259, Fransa v\u0259 Rusiyan\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 h\u0259rbi-siyasi blok nec\u0259 adlan\u0131rd\u0131? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Antanta<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>68. H\u0259r hans\u0131 bir m\u0259s\u0259l\u0259nin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131n s\u0259s verm\u0259si, \u00fcmumi raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259lm\u0259si nec\u0259 adlan\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Konsensus.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>69. BMT-nin T\u0259hsil, Elm v\u0259 M\u0259d\u0259niyy\u0259t T\u0259\u015fkilat\u0131 nec\u0259 adlan\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: YUNESKO (UNESCO)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>70. Az\u0259rbaycan xal\u0131q\u0131n\u0131n q\u0259hr\u0259manl\u0131q eposu olan &#8220;Kitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud&#8221; dastan\u0131n\u0131n 1300 illiyi il\u0259 \u0259laq\u0259dar<\/strong> <strong>yubiley t\u0259dbirl\u0259ri Bak\u0131da ne\u00e7\u0259nci ild\u0259 ke\u00e7irilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 2000-ci ild\u0259.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>71. BMT-nin S\u0259nayenin \u0130nki\u015faf\u0131 \u00fczr\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131 nec\u0259 adlan\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: YUNIDO (UNIDO &#8211; United Nations \u0130ndustrial Development Organization)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>72. BMT-nin U\u015faq Fondu nec\u0259 adlan\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: YUN\u0130SEF (UN\u0130SEF &#8211; United Nations International Children\u2019s Emergency Fund)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>73. \u00d6lk\u0259mizin daxil oldu\u011fu ilk Avropa t\u0259\u015fkilat\u0131 hans\u0131d\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131 (AT\u018fT)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>74. Az\u0259rbaycan Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (AT\u018fT) \u00fczvl\u00fcy\u00fcn\u0259 n\u0259 zaman q\u0259bul olunmu\u015fdur? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 30 yanvar 1992-ci ild\u0259.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>75. 01 yanvar 1995-ci il tarixin\u0259d\u0259k Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131 (AT\u018fT) nec\u0259 adlan\u0131rd\u0131? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q M\u00fc\u015favir\u0259si (AT\u018fM).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>76. Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (AT\u018fT) \u0259sas\u0131 n\u0259 zaman qoyulmu\u015fdur? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 3 iyul 1973-c\u00fc il.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>77. Az\u0259rbaycan Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q M\u00fc\u015favir\u0259sinin (AT\u018fM \u2013 haz\u0131rk\u0131 AT\u018fT) Paris Xartiyas\u0131na n\u0259 zaman qo\u015fulmu\u015fdur? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Az\u0259rbaycan 20 dekabr 1993-c\u00fc ild\u0259 AT\u018fM-in Paris Xartiyas\u0131na qo\u015fulmu\u015fdur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>78. Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q M\u00fc\u015favir\u0259sinin (AT\u018fM) Budape\u015ft Sammiti (Zirv\u0259 toplant\u0131s\u0131) n\u0259 zaman ke\u00e7irilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 05-06 dekabr 1994-c\u00fc il.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>79. Hans\u0131 sammitin (zirv\u0259 toplant\u0131s\u0131n\u0131n) n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131 (AT\u018fT) Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q M\u00fc\u015favir\u0259sin\u0259 (AT\u018fM-\u0259) \u00e7evrilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Budape\u015ft Sammiti (Zirv\u0259 toplant\u0131s\u0131).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>80. AT\u018fT-in F\u0259aliyy\u0259td\u0259 olan S\u0259drinin AT\u018fT-in Minsk Konfrans\u0131n\u0131n m\u00fczakir\u0259sind\u0259 olan m\u00fcnaqi\u015f\u0259 \u00fczr\u0259 \u015e\u0259xsi N\u00fcmay\u0259nd\u0259si v\u0259zif\u0259si n\u0259 zaman t\u0259sis olunmu\u015fdur v\u0259 01 yanvar 1997-ci ild\u0259n bu v\u0259zif\u0259ni kim icra edir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: AT\u018fT-in F\u0259aliyy\u0259td\u0259 olan S\u0259drinin AT\u018fT-in Minsk Konfrans\u0131n\u0131n m\u00fczakir\u0259sind\u0259 olan m\u00fcnaqi\u015f\u0259 \u00fczr\u0259 \u015e\u0259xsi N\u00fcmay\u0259nd\u0259si v\u0259zif\u0259si 28 avqust 1995-ci ild\u0259 t\u0259sis olunmu\u015fdur v\u0259 01 yanvar 1997-ci ild\u0259n bu v\u0259zif\u0259ni s\u0259fir Anjek Kaspr\u015fik (Pol\u015fa) icra edir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>81. Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (AT\u018fT-in) Lissabon Sammiti (Zirv\u0259 toplant\u0131s\u0131) n\u0259 zaman ke\u00e7irilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 02-03 dekabr 1996-c\u0131 il.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>82. AT\u018fT-in Minsk Qrupunun t\u0259rkibin\u0259 daxil olan \u00f6lk\u0259l\u0259r hans\u0131lard\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: AT\u018fT-in Minsk Qrupunun t\u0259rkibin\u0259 AB\u015e, Almaniya, Az\u0259rbaycan, Belarus, Erm\u0259nistan, \u0130sve\u00e7, \u0130taliya, Niderland Krall\u0131\u011f\u0131, Portuqaliya, Rusiya, T\u00fcrkiy\u0259, Finlandiya v\u0259 Fransa daxildir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>83. 1 yanvar 1997-ci ild\u0259n AT\u018fT-in Minsk Prosesin\u0259 h\u0259ms\u0259drl\u0259r qismind\u0259 hans\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirl\u0259r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 1 yanvar 1997-ci ild\u0259n AT\u018fT-in Minsk Prosesin\u0259 h\u0259ms\u0259drl\u0259r qismind\u0259 AB\u015e, Rusiya v\u0259 Fransa ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirl\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>84. Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (AT\u018fT-in) \u0130stanbul Sammiti (Zirv\u0259 toplant\u0131s\u0131) n\u0259 zaman ke\u00e7irilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 18-19 noyabr 1999-cu il.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>85. Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (AT\u018fT-in) Bak\u0131 Ofisi n\u0259 zaman a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: AT\u018fT-in Bak\u0131 Ofisi 18 iyul 2000-ci ild\u0259 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>86. AT\u018fT-in haz\u0131rk\u0131 F\u0259aliy\u0259td\u0259 olan S\u0259dri kimdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Ancelino Alfano (\u0130taliya).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>87. Az\u0259rbaycan BMT-nin t\u0259hsil, elm v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 ixtisasla\u015fm\u0131\u015f t\u0259\u015fkilat\u0131 olan YUNESKO-ya (UNESCO) n\u0259 zaman \u00fczv q\u0259bul olunmu\u015fdur? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 03 iyul 1992-ci il.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>88. BMT-nin t\u0259hsil, elm v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 ixtisasla\u015fm\u0131\u015f t\u0259\u015fkilat\u0131 olan YUNESKO-nun (UNESCO) haz\u0131rda ne\u00e7\u0259 \u00fczv\u00fc vard\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Haz\u0131rda 195 \u00f6lk\u0259 BMT-nin t\u0259hsil, elm v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 ixtisasla\u015fm\u0131\u015f t\u0259\u015fkilat\u0131 olan YUNESKO-nun (UNESCO) \u00fczv\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>89. 07 noyabr 2003-c\u00fc ild\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n hans\u0131 qeri-maddi m\u0259d\u0259ni irs n\u00fcmun\u0259si YUNESKO-da b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin<\/strong> qeyri-maddi irsinin \u015fah \u0259s\u0259ri elan olunmu\u015fdur?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Cavab: 07 noyabr 2003-c\u00fc il Az\u0259rbaycan mu\u011fam\u0131 YUNESKO-da b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin qeyri maddi irsinin \u015fah \u0259s\u0259ri elan olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p><strong>90. \u0130slam \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u0259vv\u0259lki \u0130slam Konfrans\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131) \u0259sas\u0131 n\u0259 zaman qoyulmu\u015fdur? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: T\u0259\u015fkilat 1969-cu ild\u0259 Rabatda (M\u0259rake\u015f) m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259rinin d\u00f6vl\u0259t v\u0259 h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n konfrans\u0131nda yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>91. \u0130slam Konfrans\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131 (\u0130KT) 28 iyun 2011-ci ild\u0259n nec\u0259 adlanma\u011fa ba\u015flad\u0131? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: \u0130slam \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131 (\u0130\u018fT).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>92. \u0130slam \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u0130\u018fT-nin) Nizamnam\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 bu t\u0259\u015fkilata \u00fczv olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas \u015f\u0259rt n\u0259d\u0259n<\/strong> <strong>ibar\u0259tdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: \u0130slam \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131na (\u0130\u018fT-\u0259) \u00fczv olmaq ist\u0259y\u0259n \u00f6lk\u0259 m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259si olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>93. Haz\u0131rda \u0130slam \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u0130\u018fT-nin) ne\u00e7\u0259 \u00fczv\u00fc vard\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Haz\u0131rda 57 \u00f6lk\u0259 \u0130\u018fT-\u0259 \u00fczvd\u00fcr.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>94. D\u00fcnya neft v\u0259 qaz ehtiyat\u0131n\u0131n m\u00fcvafiq olaraq ne\u00e7\u0259 faizi \u0130\u018fT-\u0259 \u00fczv olan \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: D\u00fcnya neft ehtiyat\u0131n\u0131n 70%-i, qaz ehtiyat\u0131n\u0131n is\u0259 50%-i \u0130\u018fT-\u0259 \u00fczv olan \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>95. D\u00fcnya \u0259halisinin hans\u0131 hiss\u0259si \u0130slam \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131na (\u0130\u018fT-\u0259) \u00fczv olan \u00f6lk\u0259l\u0259rin v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131d\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: \u0130slam \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131na (\u0130\u018fT-\u0259) \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u0259halisinin say\u0131 1.6 mlrd. n\u0259f\u0259rdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>96. Hans\u0131 t\u0259\u015fkilat\u0131 \u201cm\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kollektiv s\u0259si\u201d adland\u0131r\u0131rlar? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: \u0130slam \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131 (\u0130\u018fT).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>97. \u0130slam \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u0130\u018fT-in) r\u0259smi dill\u0259ri hans\u0131lard\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: \u018fr\u0259b, ingilis v\u0259 frans\u0131z dill\u0259ri.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>98. \u0130slam \u018fm\u0259k T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u0130\u018fT-in) m\u0259nzil-q\u0259rargah\u0131 harada yerl\u0259\u015fir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131n\u0131n Cidd\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>99. 1972-ci ild\u0259 q\u0259bul olunmu\u015f nizamnam\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0130KT-nin ali orqan\u0131 n\u0259dir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: \u0130KT-nin ali orqan\u0131 \u00fc\u00e7 ild\u0259 bir d\u0259f\u0259 \u00e7a\u011fr\u0131lan d\u00f6vl\u0259t v\u0259 h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n Konfrans\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>100. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n birinci vitse-prezidenti, Heyd\u0259r \u018fliyev Fondunun Prezidenti Mehriban \u018fliyeva n\u0259 zaman \u0130slam \u018fm\u0259k T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u0130\u018fT-in) T\u0259hsil, Elm v\u0259 M\u0259d\u0259niyy\u0259t T\u0259\u015fkilat\u0131 olan \u0130SESKO-nun (ISESCO) xo\u015fm\u0259raml\u0131 s\u0259firi ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 23 noyabr 2006-c\u0131 il.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>101. \u0130slam \u018fm\u0259k T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u0130\u018fT-in) T\u0259hsil, Elm v\u0259 M\u0259d\u0259niyy\u0259t T\u0259\u015fkilat\u0131 olan \u0130SESKO-nun (ISESCO) xo\u015fm\u0259raml\u0131 s\u0259firi ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ilk qad\u0131n kimdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n birinci vitse-prezidenti, Heyd\u0259r \u018fliyev Fondunun Prezidenti Mehriban \u018fliyeva.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>102. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n birinci vitse-prezidenti Mehriban \u018fliyeva hans\u0131 f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0130slam \u018fm\u0259k T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u0130\u018fT-in) T\u0259hsil, Elm v\u0259M\u0259d\u0259niyy\u0259t T\u0259\u015fkilat\u0131 olan \u0130SESKO-nun xo\u015fm\u0259raml\u0131 s\u0259firi ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Sivilizasiyalararas\u0131 dialoq daxil olmaqla m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rd\u0259 geni\u015fmiqyasl\u0131 v\u0259 f\u0259dakar f\u0259aliyy\u0259tin\u0259, qay\u011f\u0131ya ehtiyac\u0131 olan u\u015faqlara diqq\u0259tin\u0259, \u0130slam al\u0259mind\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259r\u0259 b\u00f6y\u00fck d\u0259st\u0259yin\u0259 g\u00f6r\u0259.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>103. 2017-ci il Respublikam\u0131zda n\u0259 ili elan edilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin 10 yanvar 2017-ci il tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131na \u0259sas\u0259n 2017-ci il Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda \u201c\u0130slam H\u0259mr\u0259yliyi \u0130li\u201d elan edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>104. 2016-c\u0131 il Respublikam\u0131zda n\u0259 ili elan edilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin 11 yanvar 2016-c\u0131 il tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131na \u0259sas\u0259n 2016-c\u0131 il Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda \u201cMultikulturalizm ili\u201d elan edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>105. Multikulturalizmin n\u0259z\u0259ri \u0259sas\u0131n\u0131 n\u0259 t\u0259\u015fkil edir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Multikulturalizmin n\u0259z\u0259ri \u0259sas\u0131n\u0131 liberalizm, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 liberalizmin azadl\u0131q, b\u0259rab\u0259rlik v\u0259 qarqa\u015fl\u0131q kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ri t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>106. Multikulturalizml\u0259 liberalizm aras\u0131ndak\u0131 m\u00f6vcud \u0259n m\u00fch\u00fcm f\u0259rq n\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Liberalizmd\u0259n f\u0259rqli olaraq multikulturalizm f\u0259rdl\u0259rin deyil, qruplar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0259kir<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>107. \u0130zolyasionizm n\u0259dir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: \u0130zolyasionizm el\u0259 bir siyas\u0259tdir ki, o, milli azl\u0131qlar\u0131n \u00f6lk\u0259y\u0259 daxil olub orada m\u0259skunla\u015fmaqla m\u0259d\u0259ni m\u00fcxt\u0259lifliyin formala\u015fmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r. N\u00fcmun\u0259 kimi, 1901-ci ild\u0259 Avstraliyada q\u0259bul olunmu\u015f \u201c\u0130mmiqrasiya haqq\u0131nda Qanunu\u201d g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>108. Assimilyasiya n\u0259dir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: \u0130zolyasionizm\u0259 alternativ olan siyas\u0259tdir. Bu siyas\u0259t hakim m\u0259d\u0259niyy\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6z i\u00e7\u0259risind\u0259 milli azl\u0131qlar\u0131n v\u0259 \u00f6lk\u0259y\u0259 yeni daxil olanlar\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rinin \u0259ridilm\u0259sini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>109. Aparteid n\u0259dir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: M\u00fc\u0259yy\u0259n qrup adamlar\u0131n assimilyas\u0131na mane olmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 onlar\u0131n izolyasionizm\u0259 (t\u0259cridin\u0259) y\u00f6n\u0259lmi\u015f siyas\u0259tdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>110. 20 sentyabr 1994-c\u00fc ild\u0259 X\u0259z\u0259rin Az\u0259rbaycan sektorundak\u0131 \u201cAz\u0259ri\u201d, \u201c\u00c7\u0131raq\u201d v\u0259 \u201cG\u00fcn\u0259\u015fli\u201d yataqlarn\u0131n d\u0259rin qatlar\u0131ndak\u0131 neftin birg\u0259 i\u015fl\u0259nm\u0259si haqq\u0131nda \u201cm\u0259hsulun pay b\u00f6lg\u00fcs\u00fc\u201d tipli m\u00fcqavil\u0259 \u00f6z tarixi, siyasi v\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259h\u0259miyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 nec\u0259 adlan\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201d.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>111. 20 sentyabr 1994-c\u00fc ild\u0259 X\u0259z\u0259rin Az\u0259rbaycan sektorundak\u0131 \u201cAz\u0259ri\u201d, \u201c\u00c7\u0131raq\u201d v\u0259 \u201cG\u00fcn\u0259\u015fli\u201d yataqlarn\u0131n d\u0259rin qatlar\u0131ndak\u0131 neftin birg\u0259 i\u015fl\u0259nm\u0259si haqq\u0131nda \u201cm\u0259hsulun pay b\u00f6lg\u00fcs\u00fc\u201d tipli m\u00fcqavil\u0259 (\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si) Bak\u0131n\u0131n hans\u0131 m\u0259kan\u0131nda imzalanm\u0131\u015fd\u0131? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: G\u00fcl\u00fcstan saray\u0131nda.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>112. 20 sentyabr 1994-c\u00fc ild\u0259 X\u0259z\u0259rin Az\u0259rbaycan sektorundak\u0131 \u201cAz\u0259ri\u201d, \u201c\u00c7\u0131raq\u201d v\u0259 \u201cG\u00fcn\u0259\u015fli\u201d yataqlarn\u0131n d\u0259rin qatlar\u0131ndak\u0131 neftin birg\u0259 i\u015fl\u0259nm\u0259si haqq\u0131nda \u201cm\u0259hsulun pay b\u00f6lg\u00fcs\u00fc\u201d tipli m\u00fcqavil\u0259nin (\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259sinin) \u00fcmumi d\u0259y\u0259ri n\u0259q\u0259d\u0259r idi? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 7.4 mlrd. AB\u015e dollar\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>113. \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201dnin h\u0259cmi n\u0259 q\u0259d\u0259r idi v\u0259 ne\u00e7\u0259 dild\u0259 t\u0259rtib olunmu\u015fdur? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: \u201c\u018fsrin m\u00fcqvil\u0259si\u201dnin \u00fcmumi h\u0259cmi 400 s\u0259hif\u0259 idi v\u0259 4 dild\u0259 t\u0259rtib olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>114. \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201dnd\u0259 \u0259n \u00e7ox paya malik olan \u015firk\u0259t hans\u0131 idi? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201dnd\u0259 \u0259n \u00e7ox paya malik olan \u015firk\u0259t Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t Neft \u015eirk\u0259ti (ARDN\u015e) idi v\u0259 20 faiz paya sahib idi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>115. \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201dnd\u0259 d\u00fcnyan\u0131n ne\u00e7\u0259 \u00f6lk\u0259sinin neft \u015firk\u0259ti i\u015ftirak edirdi? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201dnd\u0259 d\u00fcnyan\u0131n 8 \u00f6lk\u0259sinin neft \u015firk\u0259ti (Az\u0259rbaycan, AB\u015e, B\u00f6y\u00fck Britaniya, Rusiya, T\u00fcrkiy\u0259, Norve\u00e7, Yaponiya v\u0259 S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131) i\u015ftirak edirdi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>116. \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201dnd\u0259 d\u00fcnyan\u0131n ne\u00e7\u0259 m\u0259\u015fhur neft \u015firk\u0259ti i\u015ftirak edirdi v\u0259 bunlar hans\u0131 \u015firk\u0259tl\u0259r idi? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201dnd\u0259 d\u00fcnyan\u0131n 13 m\u0259\u015fhur neft \u015firk\u0259ti i\u015ftirak edirdi: \u201cAmoko\u201d, \u201cBP\u201d, \u201cMakDermott\u201d, \u201cYunokal\u201d, \u201cARDN\u015e\u201d, \u201cLukoyl\u201d, \u201cStatoyl\u201d, \u201cEkson\u201d, \u201cT\u00fcrk Petrollar\u0131\u201d, \u201cPenzoyl\u201d, \u201c\u0130to\u00e7u\u201d, \u201cRemko\u201d v\u0259 \u201cDelta\u201d.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>117. \u0130nvestisiya n\u0259dir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: \u00d6lk\u0259 daxilind\u0259 v\u0259 xaricind\u0259 iqtisadiyyat sah\u0259l\u0259rin\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t\u0259 qoyulan s\u0259rmay\u0259 (kapital) investisiya adlan\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>118. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 v\u0259t\u0259n hesab ed\u0259n, milli ad\u0259t v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259td\u0259n imtina ed\u0259n t\u0259lim formas\u0131 nec\u0259<\/strong> <strong>adlan\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Kosmopolit.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>119. Lokaut (Lockout) n\u0259dir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Sahibkar\u0131n q\u0259sd\u0259n m\u00fc\u0259ssis\u0259ni ba\u011flay\u0131b i\u015f\u00e7il\u0259ri k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 i\u015fd\u0259n \u00e7\u0131xarmas\u0131. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131na \u0259sas\u0259n lokaut qada\u011fand\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>120. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin 25 may 2006-c\u0131 il tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131na \u0259sas\u0259n h\u0259r ilin hans\u0131 g\u00fcn\u00fc<\/strong> <strong>\u00f6lk\u0259mizd\u0259 \u201cD\u00f6vl\u0259t qulluq\u00e7ular\u0131n\u0131n pe\u015f\u0259 bayram\u0131 g\u00fcn\u00fc\u201c kimi qeyd olunur? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 23 iyun.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>121. \u00d6lk\u0259mizd\u0259 \u201cD\u00f6vl\u0259t Qulluq\u00e7ular\u0131n\u0131n Pe\u015f\u0259 Bayram\u0131 G\u00fcn\u00fc\u201cn\u00fcn m\u0259hz 23 iyun tarixind\u0259 qeyd olunmas\u0131 n\u0259 il\u0259<\/strong> ba\u011fl\u0131d\u0131r?<\/p>\n<p>Cavab: \u00c7\u00fcnki BMT-nin Ba\u015f Assambleyas\u0131n\u0131n 20 dekabr 2002-ci il tarixli Q\u0259rar\u0131na \u0259sas\u0259n h\u0259r d\u00fcnyada 23 iyun \u201cD\u00f6vl\u0259t Qulluq\u00e7ular\u0131n\u0131n Pe\u015f\u0259 Bayram\u0131 G\u00fcn\u00fc\u201d kimi qeyd olunur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>122. B\u00f6y\u00fck Britaniyada 23 iyun 2016-c\u0131 il tarixind\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f referenduma \u0259sas\u0259n B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n Avropa \u0130ttifaq\u0131ndan \u00e7\u0131xmas\u0131 prosesi nec\u0259 adlan\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Breksit (Brexit).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>123. Torpaqlar\u0131m\u0131z erm\u0259ni q\u0259sbkarlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n hans\u0131 tarixl\u0259rd\u0259 i\u015f\u011fal edilmi\u015fdir (qan yadda\u015f\u0131m\u0131z)? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Erm\u0259nistan Respiblikas\u0131n\u0131n h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz\u00fc n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f \u0259razisi v\u0259 onun \u0259traf\u0131ndak\u0131 7 inzibati rayonu i\u015f\u011fal alt\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. 1988-1993-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 i\u015f\u011fal edilmi\u015f Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259ri:<\/p>\n<p>Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f:<\/p>\n<p>Xank\u0259ndi \u015f\u0259h\u0259ri: i\u015f\u011fal tarixi \u2013 26 dekabr 1991-ci il;<\/p>\n<p>A\u011fd\u0259r\u0259 rayonu: i\u015f\u011fal rayonu \u2013 07 iyul 1993-c\u00fc il;<\/p>\n<p>Xocal\u0131 rayonu: i\u015f\u011fal tarixi \u2013 26 fevral 1992-ci il;<\/p>\n<p>\u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259ri: i\u015f\u011fal tarixi \u2013 8 may 1992-ci il;<\/p>\n<p>Xocav\u0259nd rayonu: i\u015f\u011fal tarixi \u2013 2 oktyabr 1992-ci il.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Qeyd: Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tini l\u0259\u011fv etm\u0259k haqq\u0131nda\u201d 26 noyabr 1991-ci il tarixli Qanununa \u0259sas\u0259n \u018fsg\u0259ran rayonunun \u0259razisi Xocal\u0131 rayonunun t\u0259rkibin\u0259, Hadrut rayonunun \u0259razisi is\u0259 Xocav\u0259nd rayonunun t\u0259rkibin\u0259 verilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f \u0259traf\u0131ndak\u0131 7 rayon:<\/p>\n<p>La\u00e7\u0131n rayonu: i\u015f\u011fal tarixi \u2013 18 may 1992-ci il;<\/p>\n<p>K\u0259lb\u0259c\u0259r rayonu: i\u015f\u011fal tarixi \u2013 2 aprel 1993-c\u00fc il;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>A\u011fdam rayonu: i\u015f\u011fal tarixi \u2013 23 iyul 1993-c\u00fc il;<\/p>\n<p>C\u0259bray\u0131l rayonu: i\u015f\u011fal tarixi \u2013 23 avqust 1993-c\u00fc il;<\/p>\n<p>F\u00fczuli rayonu: i\u015f\u011fal tarixi \u2013 23 avqust 1993-c\u00fc il;<\/p>\n<p>Qubadl\u0131 rayonu: i\u015f\u011fal tarixi \u2013 31 avqust 1993-c\u00fc il;<\/p>\n<p>Z\u0259ngilan rayonu: i\u015f\u011fal tarixi \u2013 29 oktyabr 1993-c\u00fc il.<\/p>\n<p><strong>124. 23 avqust 1993-c\u00fc ild\u0259 &#8211; eyni g\u00fcnd\u0259 erm\u0259ni q\u0259sbkarlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fala m\u0259ruz qalm\u0131\u015f rayonlar\u0131m\u0131z<\/strong> <strong>hans\u0131lard\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: C\u0259bray\u0131l v\u0259 F\u00fczuli rayonlar\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>125. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tini l\u0259\u011fv etm\u0259k haqq\u0131nda\u201d 26 noyabr 1991-ci<\/strong> <strong>il tarixli Qanununa \u0259sas\u0259n Stepanakert,<\/strong> <strong>Mardakert, Martuni \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rinin tarixi adlar\u0131 qaytar\u0131laraq m\u00fcvafiq olaraq nec\u0259 adland\u0131r\u0131ld\u0131lar? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tini l\u0259\u011fv etm\u0259k haqq\u0131nda\u201d 26 noyabr 1991-ci il tarixli Qanununa \u0259sas\u0259n Stepanakert, Mardakert v\u0259 Martuni \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri m\u00fcvafiq olaraq Xank\u0259ndi, A\u011fd\u0259r\u0259 v\u0259 Xocav\u0259nd \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri adland\u0131r\u0131ld\u0131lar.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>126. 2 aprel 2016-c\u0131 il tarixind\u0259 C\u0259bray\u0131l rayonunun Cocuq M\u0259rcanl\u0131 k\u0259ndind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n hans\u0131 y\u00fcks\u0259klik<\/strong> <strong>\u201cD\u00f6rdg\u00fcnl\u00fck m\u00fcharib\u0259\u201d zaman\u0131 Az\u0259rbaycan Ordusu t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011faldan azad edilib? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: L\u0259l\u0259t\u0259p\u0259 y\u00fcks\u0259kliyi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>127. C\u0259bray\u0131l rayonun erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u0131ndan azad olunmu\u015f yegan\u0259 k\u0259ndi hans\u0131d\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Cocuq M\u0259rcanl\u0131 k\u0259ndi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>128. C\u0259bray\u0131l rayonunun Cocuq M\u0259rcanl\u0131 k\u0259ndi n\u0259 zaman v\u0259 hans\u0131 \u0259m\u0259liyyat zaman\u0131 erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u0131ndan azad<\/strong> <strong>edilib?<\/strong><\/p>\n<p>Cavab: K\u0259nd 1994-c\u00fc ild\u0259 \u201cHoradiz \u0259m\u0259liyyat\u0131\u201d zaman\u0131 i\u015f\u011faldan azad olunub.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>129. 1993-ci ilin dekabr\u0131ndan ba\u015flam\u0131\u015f 1994-c\u00fc ilin 6 yanvar tarixin\u0259 kimi davam ed\u0259n \u201cHoradiz \u0259m\u0259liyyat\u0131\u201d<\/strong> <strong>zaman\u0131 hans\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rimiz azad olunmu\u015fdur?<\/strong><\/p>\n<p>Cavab: \u201cHoradiz \u0259m\u0259liyyat\u0131\u201d zaman\u0131 F\u00fczuli rayonunun Horadiz q\u0259s\u0259b\u0259si, rayonun daha 20 k\u0259ndi v\u0259 C\u0259bray\u0131l rayonunun Cocuq M\u0259rcanl\u0131 k\u0259ndi i\u015f\u011faldan azad olunub.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>130. Az\u0259rbaycan Ordusunun 19<\/strong><\/p>\n<p><strong>94-c\u00fc ilin \u201cq\u0131\u015f kampaniyas\u0131\u201dnda ke\u00e7irdiyi \u0259n u\u011furlu \u0259m\u0259liyyat hans\u0131 olub? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: \u201cHoradiz \u0259m\u0259liyyat\u0131\u201d.<\/p>\n<p><strong>131. \u201cHoradiz \u0259m\u0259liyyat\u0131\u201dnda misilsiz q\u0259hr\u0259manl\u0131q n\u00fcmun\u0259l\u0259ri g\u00f6st\u0259rdikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 ne\u00e7\u0259 n\u0259f\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n<\/strong> <strong>Milli Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 8 n\u0259f\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>132. Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n M\u00fcst\u0259qil D\u00f6vl\u0259tl\u0259r Birliyi (MDB) \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 iqtisadi islahatlar\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 yard\u0131m m\u0259qs\u0259dil\u0259 1991-ci ild\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irdiyi proqram nec\u0259 adlan\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: TACIS (Technical Assistance for the Commonwealth of Independent States, M\u00fcst\u0259qil D\u00f6vl\u0259tl\u0259r Birliyin\u0259 Texniki Yard\u0131m) proqram\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>133. Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n 1993-c\u00fc ild\u0259n Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131 v\u0259 \u015e\u0259rqi Avropa, Qafqaz, M\u0259rk\u0259zi Avropan\u0131n 14<\/strong> <strong>\u00f6lk\u0259sini \u0259hat\u0259 ed\u0259n beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat proqram\u0131 nec\u0259 adlan\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: TRACECA (Transport Corridor Europe-Caucasus-Asia) proqram\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>134. TRACECA proqram\u0131n\u0131n m\u0259qs\u0259di n\u0259dir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Proqram\u0131n m\u0259qs\u0259di Qara D\u0259niz h\u00f6vz\u0259si, C\u0259nubi Qafqaz v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiya regionunda iqtisadi, ticar\u0259t v\u0259 n\u0259qliyyat \u0259laq\u0259l\u0259rini g\u00fccl\u0259ndirm\u0259kdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>135. Bak\u0131-Tbilisi-\u018frzurum qaz boru k\u0259m\u0259rinin istifad\u0259y\u0259 verilm\u0259sind\u0259 \u0259sas m\u0259qs\u0259d n\u0259 idi? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Bak\u0131-Tbilisi-\u018frzurum qaz boru k\u0259m\u0259ri X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin Az\u0259rbaycan sektorunda yerl\u0259\u015f\u0259n \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d yata\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131xar\u0131lan qaz\u0131n G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 n\u0259qli \u00fc\u00e7\u00fcn in\u015fa edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>136. Bak\u0131-Tbilisi-\u018frzurum qaz boru k\u0259m\u0259rinin uzunlu\u011fu v\u0259 \u00f6t\u00fcrm\u0259 g\u00fcc\u00fc n\u0259 q\u0259d\u0259rdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Bak\u0131-Tbilisi-\u018frzurum qaz boru k\u0259m\u0259rinin uzunlu\u011fu 980 km-dir, \u00f6t\u00fcrm\u0259 g\u00fcc\u00fc is\u0259 ild\u0259 20 mlrd. kubmetr\u0259d\u0259kdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>137. Bak\u0131-Tbilisi-\u018frzurum qaz boru k\u0259m\u0259rin\u0259 ilk ixrac olunan qaz n\u0259 zaman vurulmu\u015fdur? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Bak\u0131-Tbilisi-\u018frzurum qaz boru k\u0259m\u0259rin\u0259 ilk ixrac olunan qaz 2007-ci ilin mart\u0131nda vurulmu\u015fdur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>138. Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259ni birl\u0259\u015fdir\u0259n Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259miryolu x\u0259ttinin t\u0259m\u0259li n\u0259 zaman qoyulmu\u015fdur? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 21 noyabr 2007-ci il.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>139. Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259miryolu x\u0259tti n\u0259 zaman istismara verilmi\u015fdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 30 oktyabr 2017-ci il.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>140. Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259miryolu x\u0259tti uzunlu\u011fu n\u0259 q\u0259d\u0259rdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 826 km.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>141. Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259mir yolu x\u0259ttinin ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 s\u0259rni\u015fin v\u0259 y\u00fck da\u015f\u0131ma g\u00fcc\u00fc n\u0259 q\u0259d\u0259rdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259mir yolu ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 ild\u0259 1 milyon s\u0259rni\u015fin v\u0259 6,5 milyon ton y\u00fck da\u015f\u0131maq g\u00fcc\u00fcn\u0259 malikdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>142. Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259mir yolu x\u0259ttinin strateji olaraq potensial s\u0259rni\u015fin v\u0259 y\u00fck da\u015f\u0131ma g\u00fcc\u00fc ild\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259rdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259mir yolu x\u0259ttinin strateji olaraq ild\u0259 3 milyon s\u0259rni\u015fin v\u0259 20 milyon ton y\u00fck da\u015f\u0131maq potensial\u0131 var.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>143. Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259mir yolu x\u0259ttinin i\u015f\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259sinin y\u00fckda\u015f\u0131malar sah\u0259sind\u0259 \u0259sas s\u0259m\u0259r\u0259liliyi n\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259mir yolu x\u0259ttinin i\u015f\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00c7in, Hinsistan v\u0259 bir \u00e7ox Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 y\u00fckda\u015f\u0131malar\u0131n h\u0259m vaxt\u0131 azalacaq, h\u0259m d\u0259 y\u00fckl\u0259r \u00e7ox rahat\u0131qla v\u0259 risksiz m\u0259nzil ba\u015f\u0131na \u00e7atd\u0131r\u0131lacaq.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>144. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n bayram g\u00fcnl\u0259ri hans\u0131lard\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Yeni il bayram\u0131 (yanvar\u0131n 1 v\u0259 2-si);<\/p>\n<p>Qad\u0131nlar g\u00fcn\u00fc (mart\u0131n 8-i);<\/p>\n<p>Fa\u015fizm \u00fcz\u0259rind\u0259 Q\u0259l\u0259b\u0259 g\u00fcn\u00fc (may\u0131n 9-u); 24<\/p>\n<p>Respublika g\u00fcn\u00fc (may\u0131n 28-i);<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n Milli Qurtulu\u015f g\u00fcn\u00fc (iyunun 15-i);<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259ri g\u00fcn\u00fc (iyunun 26-s\u0131);<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyi g\u00fcn\u00fc (oktyabr\u0131n 18-i);<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t Bayra\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fc (noyabr\u0131n 9-u);<\/p>\n<p>Konstitusiya g\u00fcn\u00fc (noyabr\u0131n 12-si);<\/p>\n<p>Milli Dir\u00e7\u0259li\u015f g\u00fcn\u00fc (noyabr\u0131n 17-si);<\/p>\n<p>D\u00fcnya Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n H\u0259mr\u0259yliyi g\u00fcn\u00fc (dekabr\u0131n 31-i);<\/p>\n<p>Novruz bayram\u0131 &#8211; be\u015f g\u00fcn;<\/p>\n<p>Qurban bayram\u0131 &#8211; iki g\u00fcn;<\/p>\n<p>Ramazan bayram\u0131 &#8211; iki g\u00fcn.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>145. Hans\u0131 bayramlar\u0131n ke\u00e7iril\u0259c\u0259yi g\u00fcnl\u0259r n\u00f6vb\u0259ti il \u00fc\u00e7\u00fcn dekabr ay\u0131n\u0131n sonunad\u0259k Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Nazirl\u0259r Kabineti t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n olunur? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Novruz bayram\u0131, Qurban bayram\u0131, Ramazan bayram\u0131n\u0131n ke\u00e7iril\u0259c\u0259yi g\u00fcnl\u0259r n\u00f6vb\u0259ti il \u00fc\u00e7\u00fcn dekabr ay\u0131n\u0131n sonunad\u0259k m\u00fcvafiq icra hakimiyy\u0259ti orqan\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib \u0259haliy\u0259 elan olunur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>146. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda i\u015f g\u00fcn\u00fc hesab olunmayan bayram g\u00fcnl\u0259ri hans\u0131lard\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Yeni il bayram\u0131, Qad\u0131nlar g\u00fcn\u00fc, Fa\u015fizm \u00fcz\u0259rind\u0259 Q\u0259l\u0259b\u0259 g\u00fcn\u00fc, Respublika g\u00fcn\u00fc, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n Milli Qurtulu\u015f g\u00fcn\u00fc, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259ri g\u00fcn\u00fc, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t Bayra\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fc, D\u00fcnya Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n H\u0259mr\u0259yliyi g\u00fcn\u00fc, Novruz bayram\u0131, Qurban bayram\u0131, Ramazan bayram\u0131 g\u00fcnl\u0259ri i\u015f g\u00fcn\u00fc hesab edilmir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>147. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda i\u015f g\u00fcn\u00fc hesab olunan bayram g\u00fcnl\u0259ri hans\u0131lard\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: D\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyi g\u00fcn\u00fc, Konstitusiya g\u00fcn\u00fc v\u0259 Milli Dir\u00e7\u0259li\u015f g\u00fcn\u00fc i\u015f g\u00fcn\u00fc hesab edil\u0259n bayram g\u00fcnl\u0259ridir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>148. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda hans\u0131 dini bayram g\u00fcnl\u0259ri qeyd olunur? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: Ramazan bayram\u0131 v\u0259 Qurban bayram\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>149. 1975-ci il \u201cBeyn\u0259lxalq Qad\u0131n \u0130li\u201dnd\u0259 Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131 Beyn\u0259lxalq Qad\u0131nlar G\u00fcn\u00fcn\u00fcn h\u0259r ilin hans\u0131 g\u00fcn\u00fcnd\u0259 qeyd olunmas\u0131n\u0131 q\u0259rara al\u0131b?<\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 1975-ci il \u201cBeyn\u0259lxalq Qad\u0131n \u0130li\u201dnd\u0259 Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131 Beyn\u0259lxalq Qad\u0131nlar G\u00fcn\u00fcn\u00fcn h\u0259r il mart\u0131n 8-d\u0259 qeyd olunmas\u0131n\u0131 q\u0259rara al\u0131b.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>150. Son 10 il \u0259rzind\u0259 Respublikam\u0131zda hans\u0131 ill\u0259r elan olunmu\u015fdur? <\/strong><\/p>\n<p>Cavab: 2018-ci il \u2013 \u201cAz\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti \u0130li\u201d;<\/p>\n<p>2017-ci il \u2013 \u201c\u0130slam H\u0259mr\u0259yliyi \u0130li\u201d;<\/p>\n<p>2016-c\u0131 il \u2013 \u201cMultikulturalizm \u0130li\u201d;<\/p>\n<p>2015-ci il \u2013 \u201cK\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 \u0130li\u201d;<\/p>\n<p>2014-c\u00fc il \u2013 \u201cS\u0259naye \u0130li\u201d;<\/p>\n<p>2013-c\u00fc il \u2013 \u201c\u0130nformasiya-Kommunikasiya Texnologiyalar\u0131 \u0130li\u201d;<\/p>\n<p>2012-ci il \u2013 \u201c\u0130dman \u0130li\u201d;<\/p>\n<p>2011-ci il \u2013 \u201cTurizm \u0130li\u201d;<\/p>\n<p>2010-cu il \u2013 \u201cEkologiya \u0130li\u201d;<\/p>\n<p>2009-cu il \u2013 \u201cU\u015faq \u0130li\u201d.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Makroiqtisadi g\u00f6st\u0259ricil\u0259r<\/strong> iki hiss\u0259y\u0259: iqtisadi v\u0259 sosial g\u00f6st\u0259ricil\u0259r\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcr.<br \/>\n\u0130qtisadi g\u00f6st\u0259ricil\u0259r\u0259 daxil olanlar:<br \/>\n&#8211; \u00fcmumi daxili m\u0259hsul (\u00dcDM);<br \/>\n&#8211; s\u0259naye m\u0259hsulunun h\u0259cmi, o c\u00fcml\u0259d\u0259n istehlak mallar\u0131;<br \/>\n&#8211; b\u00fct\u00fcn maliyy\u0259 m\u0259nb\u0259l\u0259ri hesab\u0131na kapital qoyulu\u015flar\u0131;<br \/>\n&#8211; podrat i\u015fl\u0259rinin h\u0259cmi;<br \/>\n&#8211; p\u0259rak\u0259nd\u0259 \u0259mt\u0259\u0259 d\u00f6vriyy\u0259si (t\u0259\u015fkil olunmam\u0131\u015f qaydada idxal\u0131n v\u0259 qar\u0131\u015f\u0131q, \u0259rzaq v\u0259 qeyri-\u0259rzaq bazarlar\u0131nda \u0259haliy\u0259 sat\u0131\u015f\u0131n h\u0259cminin ekspert qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si \u0259sas\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilmi\u015f h\u0259cmi n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla);<br \/>\n&#8211; pullu xidm\u0259tl\u0259rin h\u0259cmi (fiziki \u015f\u0259xsl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00f6st\u0259ril\u0259n xidm\u0259tl\u0259rin ekspert qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si \u0259sas\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015f h\u0259cmi d\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla);<br \/>\n&#8211; n\u0259qliyyat m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin y\u00fck d\u00f6vriyy\u0259si (ki\u00e7ik avton\u0259qliyyat m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri v\u0259 kommersiya y\u00fckl\u0259rinin da\u015f\u0131nmas\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan sahibkar-fiziki \u015f\u0259xsl\u0259rin da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 y\u00fckl\u0259rin h\u0259cminin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si d\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla);<br \/>\n&#8211; xarici \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 \u0259mt\u0259\u0259l\u0259rin ixrac\u0131.<br \/>\nSosial g\u00f6st\u0259ricil\u0259r\u0259 daxil olanlar:<br \/>\n&#8211; s\u0259r\u0259ncamda olan real pul g\u0259lirl\u0259ri;<br \/>\n&#8211; bir i\u015f\u00e7inin orta ayl\u0131q nominal \u0259m\u0259k haqq\u0131;<br \/>\n&#8211; \u0259mt\u0259\u0259 v\u0259 xidm\u0259tl\u0259rin istehlak qiym\u0259tl\u0259ri indeksi;<br \/>\n&#8211; B\u018fT-in metodologiyas\u0131na, o c\u00fcml\u0259d\u0259n r\u0259smi qeydiyyatdan ke\u00e7mi\u015f i\u015fsizl\u0259rin say\u0131na uy\u011fun olaraq hesablanm\u0131\u015f i\u015fsizl\u0259rin \u00fcmumi say\u0131 (d\u00f6vr\u00fcn sonuna);<br \/>\n&#8211; minimum ya\u015fay\u0131\u015f s\u0259viyy\u0259sind\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 pul g\u0259lirl\u0259ri olan \u0259halinin say\u0131 (min n\u0259f\u0259rl\u0259 v\u0259 ya b\u00fct\u00fcn \u0259haliy\u0259 g\u00f6r\u0259 %-l\u0259);<br \/>\n&#8211; ya\u015fay\u0131\u015f evl\u0259rinin istifad\u0259y\u0259 verilm\u0259si.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Maliyy\u0259 hesabatlar\u0131<\/strong>\u00a0(ing.\u00a0<em>financial statements<\/em>) m\u00fchasibat s\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 maliyy\u0259 hesabatlar\u0131n\u0131n \u0259sas prinsipl\u0259rin\u0259 uy\u011fun olaraq, m\u00fc\u0259yy\u0259n bir zaman k\u0259siyind\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259nin iqtisadi ehtiyatlar\u0131 v\u0259 ya \u00f6hd\u0259likl\u0259ri bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatlar\u0131 v\u0259 ya m\u00fc\u0259yy\u0259n bir d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259laq\u0259dar d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdir\u0259n qo\u015fma fakturalardan ibar\u0259tdir. Bu termin maliyy\u0259 hesabatlar\u0131n\u0131n tam d\u0259stin\u0259 aid edil\u0259 bil\u0259r, lakin o, h\u0259m\u00e7inin ayr\u0131ca maliyy\u0259 hesabat\u0131na, m\u0259s\u0259l\u0259n, balans c\u0259dv\u0259lin\u0259 v\u0259 ya g\u0259lir v\u0259 x\u0259rcl\u0259r haqq\u0131nda hesabata v\u0259 m\u00fcvafiq izahedici qeydl\u0259r\u0259 d\u0259 aid edil\u0259 bil\u0259r.Maliyy\u0259 hesabatlar\u0131n\u0131n tam toplusu a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 komponentl\u0259ri daxil edir:<\/p>\n<ul>\n<li>(a) hesabat d\u00f6vr\u00fcn sonuna olan maliyy\u0259 v\u0259ziyy\u0259ti (balans) haqq\u0131nda hesabat;<\/li>\n<li>(b) hesabat d\u00f6vr\u00fc \u00fczr\u0259 maliyy\u0259 n\u0259tic\u0259si (m\u0259nf\u0259\u0259t\/z\u0259r\u0259r) haq\u0131\u0131nda hesabat;<\/li>\n<li>(c) hesabat d\u00f6vr\u00fc \u0259rzind\u0259 kapitalda d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r haqq\u0131nda hesabat:<\/li>\n<li>(\u00e7) hesabat d\u00f6vr\u00fc \u0259rzind\u0259 pul v\u0259saitl\u0259rinin h\u0259r\u0259k\u0259ti haqq\u0131nda hesabat;<\/li>\n<li>(d) \u0259h\u0259miyy\u0259tli u\u00e7ot siyas\u0259tl\u0259ri v\u0259 sair izahedici a\u00e7\u0131qlamalar\u0131 daxil ed\u0259n qeydl\u0259<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Amortizasiya<\/strong>&#8211; \u0259sas v\u0259saitl\u0259rin k\u00f6hn\u0259lm\u0259si v\u0259 onlar\u0131n istehsal olunmu\u015f m\u0259hsulun d\u0259y\u0259rin\u0259 ke\u00e7iril\u0259n hiss\u0259sidir.<\/p>\n<p><strong>M\u00fchasibat yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131<\/strong>&#8211; eyni m\u0259bl\u0259\u011fin bir hesab\u0131n debetin\u0259 dig\u0259rinin is\u0259 kreditin\u0259 yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131n apar\u0131lmas\u0131na veril\u0259n g\u00f6st\u0259ri\u015fdir.<\/p>\n<p><strong>\u0130kili yaz\u0131l\u0131\u015f<\/strong>&#8211; h\u0259r bir t\u0259s\u0259rr\u00fcfat \u0259m\u0259liyyat\u0131n\u0131n m\u00fchasibat u\u00e7otunun hesablar\u0131nda iki d\u0259f\u0259: eyni m\u0259bl\u0259\u011fd\u0259 bir hesab\u0131n debetind\u0259, ikinci qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259li hesab\u0131n kreditind\u0259 yaz\u0131lmas\u0131.<\/p>\n<p><strong>Debet<\/strong>&#8211; m\u00fchasibat u\u00e7otu hesab\u0131n\u0131n bir hiss\u0259si (sol hiss\u0259si) olub, aktiv hesablar \u00fc\u00e7\u00fcn artman\u0131, passiv hesablar \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 azalman\u0131 g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p><strong>Debitorlar<\/strong>&#8211; t\u0259\u015fkilata borcu olan fiziki v\u0259 h\u00fcquqi \u015f\u0259xsl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>sas v\u0259saitl\u0259rin k\u00f6hn\u0259lm\u0259si<\/strong>&#8211; \u0259sas v\u0259saitl\u0259rin \u00f6z istehlak g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc v\u0259 d\u0259y\u0259rini itirm\u0259si.<\/p>\n<p><strong>\u0130nventarla\u015fma<\/strong>&#8211; m\u00fc\u0259yy\u0259n tarix\u0259 \u0259mlak\u0131n v\u0259 maliyy\u0259 \u00f6hd\u0259likl\u0259rinin h\u0259qiqi m\u00f6vcudlu\u011funu, m\u00fchasibat u\u00e7otunun m\u0259lumatlar\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259kl\u0259 qal\u0131\u011f\u0131n d\u0259qiql\u0259\u015fdirilm\u0259si.<\/p>\n<p><strong>\u0130nventar<\/strong>&#8211; t\u0259s\u0259rr\u00fcfat v\u0259 istehsal t\u0259yinatl\u0131 \u0259\u015fyalar\u0131n m\u0259cmuu.<\/p>\n<p><strong>Hesablar\u0131n m\u00fcxabirl\u0259\u015fm\u0259si<\/strong>&#8211; ikili yaz\u0131l\u0131\u015f metodunu t\u0259tbiq etm\u0259kl\u0259 hesablar aras\u0131nda yaranan qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259 .<\/p>\n<p><strong>Kredit<\/strong>&#8211; m\u00fchasibat u\u00e7otu hesab\u0131n\u0131n bir hiss\u0259si (sa\u011f hiss\u0259si) olub passiv hesablar \u00fc\u00e7\u00fcn artman\u0131 aktiv hesablar \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 azalman\u0131 g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p><strong>Kreditorlar<\/strong>&#8211; t\u0259\u015fkilat\u0131n h\u00fcquqi v\u0259 fiziki \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 olan borcu.<\/p>\n<p><strong>Ya\u015fay\u0131\u015f minimumu<\/strong>&#8211; s\u0259rf edilmi\u015f i\u015f\u00e7i q\u00fcvv\u0259sinin b\u0259rpa edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn insan v\u0259 onun ail\u0259 \u00fczv\u00fcn\u00fcn h\u0259yat s\u0259viyy\u0259sinin y\u00fcks\u0259lm\u0259sind\u0259 z\u0259ruri olan minimum vasit\u0259dir.<\/p>\n<p><strong>Hesabla\u015fma hesab\u0131<\/strong>&#8211; t\u0259\u015fkilat\u0131n s\u0259rb\u0259st pul v\u0259saitini saxlamaq v\u0259 cari n\u0259\u011fd v\u0259 n\u0259qdsiz formada hesabla\u015fmas\u0131n\u0131 aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bankda a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 hesab.<\/p>\n<p><strong>U\u00e7ot stavkas\u0131<\/strong>&#8211; milli bank\u0131n kommersiya banklar\u0131na t\u0259qdim etdiyi kreditin faizi.<\/p>\n<p><strong>\u018fsas v\u0259saitl\u0259r<\/strong>-istifad\u0259 m\u00fcdd\u0259ti bir ild\u0259n \u00e7ox olan v\u0259 d\u0259y\u0259ri 500 aznd\u0259n \u00e7ox olan aktivl\u0259rdir:<\/p>\n<p>Bina qur\u011fular tikintil\u0259r<\/p>\n<p>Ma\u015f\u0131n avadanl\u0131qlar<\/p>\n<p>N\u0259qliyyat vasit\u0259l\u0259ri<\/p>\n<p>Dig\u0259r \u0259sas v\u0259saitl\u0259r<\/p>\n<p><strong>Aktivl\u0259r<\/strong>\u00a0(<em>assets<\/em>) \u2013\u00a0m\u00fchasibat\u00a0termini olub geni\u015f m\u0259nada m\u00fc\u0259ssis\u0259nin sahib oldu\u011fu b\u00fct\u00fcn maddi varl\u0131qlar\u0131 \u0259hat\u0259 edir<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p><\/blockquote>\n<div style=\"margin: 20px 0;\"><div class=\"qrcswholewtapper\" style=\"text-align:left;\"><div class=\"qrcprowrapper\"  id=\"qrcwraa2leds\"><div class=\"qrc_canvass\" id=\"qrc_cuttenpages_2\" style=\"display:inline-block\" data-text=\"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=4513\"><\/div><div><a download=\"M\u00fcsahib\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00dcmumi M\u0259lumat (Beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar,Az\u0259rbaycan haqq\u0131nda).png\" class=\"qrcdownloads\" id=\"worign\">\r\n           <button type=\"button\" style=\"min-width:110px;background:#44d813;color:#000;font-weight: 600;border: 1px solid #44d813;border-radius:20px;font-size:12px;padding: 6px 0;\" class=\"uqr_code_btn\">QR kodu Y\u00fckl\u0259 \ud83e\udc0b<\/button>\r\n           <\/a><\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fcsahib\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00dcmumi M\u0259lumatlar &nbsp; BMT (ing.\u00a0United Nations Organization, UNO) \u2014\u00a01945-ci ild\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatd\u0131r. Haz\u0131rda 193 \u00f6lk\u0259 bu t\u0259\u015fkilat\u0131n \u00fczv\u00fcd\u00fcr.\u00a0Vatikan\u00a0BMT-nin \u00fczv\u00fc deyil. BMT-nin q\u0259rargah\u0131\u00a0Nyu-York\u00a0\u015f\u0259h\u0259rind\u0259dir. \u018fsas v\u0259zif\u0259si beyn\u0259lxalq s\u00fclh\u00fc v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi qorumaq v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259tm\u0259k, d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 inki\u015faf etdirm\u0259kdir BMT-nin \u0259sas orqanlar\u0131\u00a0BMT Ba\u015f M\u0259clisi,\u00a0BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131, \u0130qtisadi v\u0259 \u0130ctimai \u015eura, Q\u0259yyumluq \u015euras\u0131, Beyn\u0259lxalq M\u0259hk\u0259m\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4551,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[36,34],"tags":[],"class_list":["post-4513","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dovlt-qullugu-2","category-dunya-gorusu-v-azrbycan"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>M\u00fcsahib\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00dcmumi M\u0259lumat (Beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar,Az\u0259rbaycan haqq\u0131nda) - www.YUSIF.az<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"M\u00fcsahib\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00dcmumi M\u0259lumatlar.BMT BMT(ing. United Nations Organization, UNO) \u2014 1945-ci ild\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatd\u0131r. Haz\u0131rda 193 \u00f6lk\u0259 bu t\u0259\u015fkilat\u0131n \u00fczv\u00fcd\u00fcr. Vatikan BMT-nin \u00fczv\u00fc deyil.BMT-nin q\u0259rargah\u0131 Nyu-York \u015f\u0259h\u0259rind\u0259dir. \u018fsas v\u0259zif\u0259si beyn\u0259lxalq s\u00fclh\u00fc v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi qorumaq v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259tm\u0259k, d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 inki\u015faf etdirm\u0259kdirBMT-nin \u0259sas orqanlar\u0131 BMT Ba\u015f M\u0259clisi, BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131, \u0130qtisadi v\u0259 \u0130ctimai \u015eura, Q\u0259yyumluq \u015euras\u0131, Beyn\u0259lxalq M\u0259hk\u0259m\u0259 v\u0259 Katiblikdir. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 1992-ci ild\u0259n BMT-nin \u00fczv\u00fcd\u00fcr.Ba\u015f katib: Antoniu Quterre\u015f (Ant\u00f3nio Guterres) Portuqaliya 5 oktyabr 2016. Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131, AT\u018fT(ing. Organization for Security and Co-operation in Europe, OSCE) \u2014 3 \u2013 7 iyul 1973-c\u00fc il tarixl\u0259rind\u0259 Helsinkid\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259rinin m\u00fc\u015favir\u0259si il\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f prosesin davam\u0131 olaraq yaranm\u0131\u015f regional t\u0259\u015fkilat. T\u0259\u015fkilat 1995-ci il yanvar\u0131n 1-d\u0259k Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q M\u00fc\u015favir\u0259si (AT\u018fM) adlanm\u0131\u015fd\u0131r (ing. Conference for Security and Cooperation in Europe \u2013 CSCE). Haz\u0131rda 56 \u00fczv v\u0259 11 t\u0259r\u0259fda\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck regional t\u0259\u015fkilat\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycan 1992-ci ild\u0259n AT\u018fT-in \u00fczv\u00fcd\u00fcr. H\u0259min il mart\u0131n 24-d\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin s\u00fclh yolu il\u0259, dan\u0131\u015f\u0131qlar vasit\u0259si il\u0259 h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn AT\u018fT-in Minsk qrupu yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. AT\u018fT-in Minsk qrupu(\u0259vv\u0259lki ad\u0131 AT\u018fM-in Minsk qrupu) \u2014 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin AT\u018fT-in prinsipl\u0259ri \u0259sas\u0131nda s\u00fclh yolu il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar vasit\u0259si il\u0259 h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn yarad\u0131lm\u0131\u015f qurumdur. Qrupun tarixi AT\u018fM-in Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirl\u0259ri \u015euras\u0131n\u0131n 1992-ci ilin 24 mart\u0131nda Helsinkid\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n ba\u015flay\u0131r. Bel\u0259 ki, h\u0259min g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda v\u0259ziyy\u0259t m\u00fczakir\u0259 olunmu\u015f, AT\u018fM-in Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin s\u00fclh yolu il\u0259 h\u0259ll edilm\u0259sin\u0259 dair Minsk konfrans\u0131n\u0131n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul edilmi\u015fdir. 1 yanvar 1997-ci ild\u0259n AT\u018fT-in Minsk Prosesin\u0259 H\u0259ms\u0259drl\u0259r qismind\u0259 AB\u015e, Rusiya v\u0259 Fransa ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirl\u0259r. AT\u018fT-in Minsk qrupunun Fransadan olan h\u0259ms\u0259dri Stefan Viskontini, Rusiyadan olan h\u0259ms\u0259dri \u0130qor Popovu, AB\u015e-dan olan yeni h\u0259ms\u0259dri Endr\u00fc \u015eoferi.Dig\u0259r \u00fczvl\u0259rAlmaniya Belarus \u0130sve\u00e7 \u0130taliya Niderland Krall\u0131\u011f\u0131 Portuqaliya T\u00fcrkiy\u0259 Finlandiya1997-1998-ci ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin h\u0259llin\u0259 dair AT\u018fT-in Minsk Qrupunun h\u0259ms\u0259drl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n \u00fc\u00e7 t\u0259klif t\u0259rtib edilib. \u0130lk iki t\u0259klif Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n, son t\u0259klif is\u0259 Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilm\u0259yib.Birinci t\u0259klif\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=4513\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"M\u00fcsahib\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00dcmumi M\u0259lumat (Beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar,Az\u0259rbaycan haqq\u0131nda) - www.YUSIF.az\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"M\u00fcsahib\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00dcmumi M\u0259lumatlar.BMT BMT(ing. United Nations Organization, UNO) \u2014 1945-ci ild\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatd\u0131r. Haz\u0131rda 193 \u00f6lk\u0259 bu t\u0259\u015fkilat\u0131n \u00fczv\u00fcd\u00fcr. Vatikan BMT-nin \u00fczv\u00fc deyil.BMT-nin q\u0259rargah\u0131 Nyu-York \u015f\u0259h\u0259rind\u0259dir. \u018fsas v\u0259zif\u0259si beyn\u0259lxalq s\u00fclh\u00fc v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi qorumaq v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259tm\u0259k, d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 inki\u015faf etdirm\u0259kdirBMT-nin \u0259sas orqanlar\u0131 BMT Ba\u015f M\u0259clisi, BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131, \u0130qtisadi v\u0259 \u0130ctimai \u015eura, Q\u0259yyumluq \u015euras\u0131, Beyn\u0259lxalq M\u0259hk\u0259m\u0259 v\u0259 Katiblikdir. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 1992-ci ild\u0259n BMT-nin \u00fczv\u00fcd\u00fcr.Ba\u015f katib: Antoniu Quterre\u015f (Ant\u00f3nio Guterres) Portuqaliya 5 oktyabr 2016. Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131, AT\u018fT(ing. Organization for Security and Co-operation in Europe, OSCE) \u2014 3 \u2013 7 iyul 1973-c\u00fc il tarixl\u0259rind\u0259 Helsinkid\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259rinin m\u00fc\u015favir\u0259si il\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f prosesin davam\u0131 olaraq yaranm\u0131\u015f regional t\u0259\u015fkilat. T\u0259\u015fkilat 1995-ci il yanvar\u0131n 1-d\u0259k Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q M\u00fc\u015favir\u0259si (AT\u018fM) adlanm\u0131\u015fd\u0131r (ing. Conference for Security and Cooperation in Europe \u2013 CSCE). Haz\u0131rda 56 \u00fczv v\u0259 11 t\u0259r\u0259fda\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck regional t\u0259\u015fkilat\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycan 1992-ci ild\u0259n AT\u018fT-in \u00fczv\u00fcd\u00fcr. H\u0259min il mart\u0131n 24-d\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin s\u00fclh yolu il\u0259, dan\u0131\u015f\u0131qlar vasit\u0259si il\u0259 h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn AT\u018fT-in Minsk qrupu yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. AT\u018fT-in Minsk qrupu(\u0259vv\u0259lki ad\u0131 AT\u018fM-in Minsk qrupu) \u2014 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin AT\u018fT-in prinsipl\u0259ri \u0259sas\u0131nda s\u00fclh yolu il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar vasit\u0259si il\u0259 h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn yarad\u0131lm\u0131\u015f qurumdur. Qrupun tarixi AT\u018fM-in Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirl\u0259ri \u015euras\u0131n\u0131n 1992-ci ilin 24 mart\u0131nda Helsinkid\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n ba\u015flay\u0131r. Bel\u0259 ki, h\u0259min g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda v\u0259ziyy\u0259t m\u00fczakir\u0259 olunmu\u015f, AT\u018fM-in Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin s\u00fclh yolu il\u0259 h\u0259ll edilm\u0259sin\u0259 dair Minsk konfrans\u0131n\u0131n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul edilmi\u015fdir. 1 yanvar 1997-ci ild\u0259n AT\u018fT-in Minsk Prosesin\u0259 H\u0259ms\u0259drl\u0259r qismind\u0259 AB\u015e, Rusiya v\u0259 Fransa ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirl\u0259r. AT\u018fT-in Minsk qrupunun Fransadan olan h\u0259ms\u0259dri Stefan Viskontini, Rusiyadan olan h\u0259ms\u0259dri \u0130qor Popovu, AB\u015e-dan olan yeni h\u0259ms\u0259dri Endr\u00fc \u015eoferi.Dig\u0259r \u00fczvl\u0259rAlmaniya Belarus \u0130sve\u00e7 \u0130taliya Niderland Krall\u0131\u011f\u0131 Portuqaliya T\u00fcrkiy\u0259 Finlandiya1997-1998-ci ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin h\u0259llin\u0259 dair AT\u018fT-in Minsk Qrupunun h\u0259ms\u0259drl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n \u00fc\u00e7 t\u0259klif t\u0259rtib edilib. \u0130lk iki t\u0259klif Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n, son t\u0259klif is\u0259 Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilm\u0259yib.Birinci t\u0259klif\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=4513\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"www.YUSIF.az\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2019-06-17T12:40:38+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2019-08-03T21:55:49+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/1549873197_0001.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1485\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"926\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"auto61\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"auto61\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"266 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\\\/?p=4513#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\\\/?p=4513\"},\"author\":{\"name\":\"auto61\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/904da2c1a1bbe7e501df95c2bc38d146\"},\"headline\":\"M\u00fcsahib\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00dcmumi M\u0259lumat (Beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar,Az\u0259rbaycan haqq\u0131nda)\",\"datePublished\":\"2019-06-17T12:40:38+00:00\",\"dateModified\":\"2019-08-03T21:55:49+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\\\/?p=4513\"},\"wordCount\":61717,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/904da2c1a1bbe7e501df95c2bc38d146\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\\\/?p=4513#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/06\\\/1549873197_0001.jpg\",\"articleSection\":[\"D\u00f6vl\u0259t Qullu\u011fu\",\"D\u00fcnya G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc v\u0259 Az\u0259rbycan\"],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\\\/?p=4513\",\"url\":\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\\\/?p=4513\",\"name\":\"M\u00fcsahib\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00dcmumi M\u0259lumat (Beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar,Az\u0259rbaycan haqq\u0131nda) - www.YUSIF.az\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\\\/?p=4513#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\\\/?p=4513#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/06\\\/1549873197_0001.jpg\",\"datePublished\":\"2019-06-17T12:40:38+00:00\",\"dateModified\":\"2019-08-03T21:55:49+00:00\",\"description\":\"M\u00fcsahib\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00dcmumi M\u0259lumatlar.BMT BMT(ing. United Nations Organization, UNO) \u2014 1945-ci ild\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatd\u0131r. Haz\u0131rda 193 \u00f6lk\u0259 bu t\u0259\u015fkilat\u0131n \u00fczv\u00fcd\u00fcr. Vatikan BMT-nin \u00fczv\u00fc deyil.BMT-nin q\u0259rargah\u0131 Nyu-York \u015f\u0259h\u0259rind\u0259dir. \u018fsas v\u0259zif\u0259si beyn\u0259lxalq s\u00fclh\u00fc v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi qorumaq v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259tm\u0259k, d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 inki\u015faf etdirm\u0259kdirBMT-nin \u0259sas orqanlar\u0131 BMT Ba\u015f M\u0259clisi, BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131, \u0130qtisadi v\u0259 \u0130ctimai \u015eura, Q\u0259yyumluq \u015euras\u0131, Beyn\u0259lxalq M\u0259hk\u0259m\u0259 v\u0259 Katiblikdir. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 1992-ci ild\u0259n BMT-nin \u00fczv\u00fcd\u00fcr.Ba\u015f katib: Antoniu Quterre\u015f (Ant\u00f3nio Guterres) Portuqaliya 5 oktyabr 2016. Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131, AT\u018fT(ing. Organization for Security and Co-operation in Europe, OSCE) \u2014 3 \u2013 7 iyul 1973-c\u00fc il tarixl\u0259rind\u0259 Helsinkid\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259rinin m\u00fc\u015favir\u0259si il\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f prosesin davam\u0131 olaraq yaranm\u0131\u015f regional t\u0259\u015fkilat. T\u0259\u015fkilat 1995-ci il yanvar\u0131n 1-d\u0259k Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q M\u00fc\u015favir\u0259si (AT\u018fM) adlanm\u0131\u015fd\u0131r (ing. Conference for Security and Cooperation in Europe \u2013 CSCE). Haz\u0131rda 56 \u00fczv v\u0259 11 t\u0259r\u0259fda\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck regional t\u0259\u015fkilat\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycan 1992-ci ild\u0259n AT\u018fT-in \u00fczv\u00fcd\u00fcr. H\u0259min il mart\u0131n 24-d\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin s\u00fclh yolu il\u0259, dan\u0131\u015f\u0131qlar vasit\u0259si il\u0259 h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn AT\u018fT-in Minsk qrupu yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. AT\u018fT-in Minsk qrupu(\u0259vv\u0259lki ad\u0131 AT\u018fM-in Minsk qrupu) \u2014 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin AT\u018fT-in prinsipl\u0259ri \u0259sas\u0131nda s\u00fclh yolu il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar vasit\u0259si il\u0259 h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn yarad\u0131lm\u0131\u015f qurumdur. Qrupun tarixi AT\u018fM-in Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirl\u0259ri \u015euras\u0131n\u0131n 1992-ci ilin 24 mart\u0131nda Helsinkid\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n ba\u015flay\u0131r. Bel\u0259 ki, h\u0259min g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda v\u0259ziyy\u0259t m\u00fczakir\u0259 olunmu\u015f, AT\u018fM-in Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin s\u00fclh yolu il\u0259 h\u0259ll edilm\u0259sin\u0259 dair Minsk konfrans\u0131n\u0131n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul edilmi\u015fdir. 1 yanvar 1997-ci ild\u0259n AT\u018fT-in Minsk Prosesin\u0259 H\u0259ms\u0259drl\u0259r qismind\u0259 AB\u015e, Rusiya v\u0259 Fransa ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirl\u0259r. AT\u018fT-in Minsk qrupunun Fransadan olan h\u0259ms\u0259dri Stefan Viskontini, Rusiyadan olan h\u0259ms\u0259dri \u0130qor Popovu, AB\u015e-dan olan yeni h\u0259ms\u0259dri Endr\u00fc \u015eoferi.Dig\u0259r \u00fczvl\u0259rAlmaniya Belarus \u0130sve\u00e7 \u0130taliya Niderland Krall\u0131\u011f\u0131 Portuqaliya T\u00fcrkiy\u0259 Finlandiya1997-1998-ci ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin h\u0259llin\u0259 dair AT\u018fT-in Minsk Qrupunun h\u0259ms\u0259drl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n \u00fc\u00e7 t\u0259klif t\u0259rtib edilib. \u0130lk iki t\u0259klif Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n, son t\u0259klif is\u0259 Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilm\u0259yib.Birinci t\u0259klif\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\\\/?p=4513#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\\\/?p=4513\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\\\/?p=4513#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/06\\\/1549873197_0001.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/06\\\/1549873197_0001.jpg\",\"width\":1485,\"height\":926},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\\\/?p=4513#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"M\u00fcsahib\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00dcmumi M\u0259lumat (Beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar,Az\u0259rbaycan haqq\u0131nda)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\\\/\",\"name\":\"www.YUSIF.az\",\"description\":\"Birlikd\u0259 Y\u00fcks\u0259li\u015f\u0259 Do\u011fru!!!\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/904da2c1a1bbe7e501df95c2bc38d146\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/yusif.az\\\/main\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/904da2c1a1bbe7e501df95c2bc38d146\",\"name\":\"auto61\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/206904355e04c426b5ca443938aabf7f3ee8e177abeb155e7567388fa9c208a3?s=96&d=wavatar&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/206904355e04c426b5ca443938aabf7f3ee8e177abeb155e7567388fa9c208a3?s=96&d=wavatar&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/206904355e04c426b5ca443938aabf7f3ee8e177abeb155e7567388fa9c208a3?s=96&d=wavatar&r=g\",\"caption\":\"auto61\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/206904355e04c426b5ca443938aabf7f3ee8e177abeb155e7567388fa9c208a3?s=96&d=wavatar&r=g\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"M\u00fcsahib\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00dcmumi M\u0259lumat (Beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar,Az\u0259rbaycan haqq\u0131nda) - www.YUSIF.az","description":"M\u00fcsahib\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00dcmumi M\u0259lumatlar.BMT BMT(ing. United Nations Organization, UNO) \u2014 1945-ci ild\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatd\u0131r. Haz\u0131rda 193 \u00f6lk\u0259 bu t\u0259\u015fkilat\u0131n \u00fczv\u00fcd\u00fcr. Vatikan BMT-nin \u00fczv\u00fc deyil.BMT-nin q\u0259rargah\u0131 Nyu-York \u015f\u0259h\u0259rind\u0259dir. \u018fsas v\u0259zif\u0259si beyn\u0259lxalq s\u00fclh\u00fc v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi qorumaq v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259tm\u0259k, d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 inki\u015faf etdirm\u0259kdirBMT-nin \u0259sas orqanlar\u0131 BMT Ba\u015f M\u0259clisi, BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131, \u0130qtisadi v\u0259 \u0130ctimai \u015eura, Q\u0259yyumluq \u015euras\u0131, Beyn\u0259lxalq M\u0259hk\u0259m\u0259 v\u0259 Katiblikdir. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 1992-ci ild\u0259n BMT-nin \u00fczv\u00fcd\u00fcr.Ba\u015f katib: Antoniu Quterre\u015f (Ant\u00f3nio Guterres) Portuqaliya 5 oktyabr 2016. Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131, AT\u018fT(ing. Organization for Security and Co-operation in Europe, OSCE) \u2014 3 \u2013 7 iyul 1973-c\u00fc il tarixl\u0259rind\u0259 Helsinkid\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259rinin m\u00fc\u015favir\u0259si il\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f prosesin davam\u0131 olaraq yaranm\u0131\u015f regional t\u0259\u015fkilat. T\u0259\u015fkilat 1995-ci il yanvar\u0131n 1-d\u0259k Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q M\u00fc\u015favir\u0259si (AT\u018fM) adlanm\u0131\u015fd\u0131r (ing. Conference for Security and Cooperation in Europe \u2013 CSCE). Haz\u0131rda 56 \u00fczv v\u0259 11 t\u0259r\u0259fda\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck regional t\u0259\u015fkilat\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycan 1992-ci ild\u0259n AT\u018fT-in \u00fczv\u00fcd\u00fcr. H\u0259min il mart\u0131n 24-d\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin s\u00fclh yolu il\u0259, dan\u0131\u015f\u0131qlar vasit\u0259si il\u0259 h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn AT\u018fT-in Minsk qrupu yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. AT\u018fT-in Minsk qrupu(\u0259vv\u0259lki ad\u0131 AT\u018fM-in Minsk qrupu) \u2014 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin AT\u018fT-in prinsipl\u0259ri \u0259sas\u0131nda s\u00fclh yolu il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar vasit\u0259si il\u0259 h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn yarad\u0131lm\u0131\u015f qurumdur. Qrupun tarixi AT\u018fM-in Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirl\u0259ri \u015euras\u0131n\u0131n 1992-ci ilin 24 mart\u0131nda Helsinkid\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n ba\u015flay\u0131r. Bel\u0259 ki, h\u0259min g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda v\u0259ziyy\u0259t m\u00fczakir\u0259 olunmu\u015f, AT\u018fM-in Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin s\u00fclh yolu il\u0259 h\u0259ll edilm\u0259sin\u0259 dair Minsk konfrans\u0131n\u0131n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul edilmi\u015fdir. 1 yanvar 1997-ci ild\u0259n AT\u018fT-in Minsk Prosesin\u0259 H\u0259ms\u0259drl\u0259r qismind\u0259 AB\u015e, Rusiya v\u0259 Fransa ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirl\u0259r. AT\u018fT-in Minsk qrupunun Fransadan olan h\u0259ms\u0259dri Stefan Viskontini, Rusiyadan olan h\u0259ms\u0259dri \u0130qor Popovu, AB\u015e-dan olan yeni h\u0259ms\u0259dri Endr\u00fc \u015eoferi.Dig\u0259r \u00fczvl\u0259rAlmaniya Belarus \u0130sve\u00e7 \u0130taliya Niderland Krall\u0131\u011f\u0131 Portuqaliya T\u00fcrkiy\u0259 Finlandiya1997-1998-ci ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin h\u0259llin\u0259 dair AT\u018fT-in Minsk Qrupunun h\u0259ms\u0259drl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n \u00fc\u00e7 t\u0259klif t\u0259rtib edilib. \u0130lk iki t\u0259klif Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n, son t\u0259klif is\u0259 Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilm\u0259yib.Birinci t\u0259klif","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=4513","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"M\u00fcsahib\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00dcmumi M\u0259lumat (Beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar,Az\u0259rbaycan haqq\u0131nda) - www.YUSIF.az","og_description":"M\u00fcsahib\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00dcmumi M\u0259lumatlar.BMT BMT(ing. United Nations Organization, UNO) \u2014 1945-ci ild\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatd\u0131r. Haz\u0131rda 193 \u00f6lk\u0259 bu t\u0259\u015fkilat\u0131n \u00fczv\u00fcd\u00fcr. Vatikan BMT-nin \u00fczv\u00fc deyil.BMT-nin q\u0259rargah\u0131 Nyu-York \u015f\u0259h\u0259rind\u0259dir. \u018fsas v\u0259zif\u0259si beyn\u0259lxalq s\u00fclh\u00fc v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi qorumaq v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259tm\u0259k, d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 inki\u015faf etdirm\u0259kdirBMT-nin \u0259sas orqanlar\u0131 BMT Ba\u015f M\u0259clisi, BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131, \u0130qtisadi v\u0259 \u0130ctimai \u015eura, Q\u0259yyumluq \u015euras\u0131, Beyn\u0259lxalq M\u0259hk\u0259m\u0259 v\u0259 Katiblikdir. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 1992-ci ild\u0259n BMT-nin \u00fczv\u00fcd\u00fcr.Ba\u015f katib: Antoniu Quterre\u015f (Ant\u00f3nio Guterres) Portuqaliya 5 oktyabr 2016. Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131, AT\u018fT(ing. Organization for Security and Co-operation in Europe, OSCE) \u2014 3 \u2013 7 iyul 1973-c\u00fc il tarixl\u0259rind\u0259 Helsinkid\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259rinin m\u00fc\u015favir\u0259si il\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f prosesin davam\u0131 olaraq yaranm\u0131\u015f regional t\u0259\u015fkilat. T\u0259\u015fkilat 1995-ci il yanvar\u0131n 1-d\u0259k Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q M\u00fc\u015favir\u0259si (AT\u018fM) adlanm\u0131\u015fd\u0131r (ing. Conference for Security and Cooperation in Europe \u2013 CSCE). Haz\u0131rda 56 \u00fczv v\u0259 11 t\u0259r\u0259fda\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck regional t\u0259\u015fkilat\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycan 1992-ci ild\u0259n AT\u018fT-in \u00fczv\u00fcd\u00fcr. H\u0259min il mart\u0131n 24-d\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin s\u00fclh yolu il\u0259, dan\u0131\u015f\u0131qlar vasit\u0259si il\u0259 h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn AT\u018fT-in Minsk qrupu yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. AT\u018fT-in Minsk qrupu(\u0259vv\u0259lki ad\u0131 AT\u018fM-in Minsk qrupu) \u2014 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin AT\u018fT-in prinsipl\u0259ri \u0259sas\u0131nda s\u00fclh yolu il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar vasit\u0259si il\u0259 h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn yarad\u0131lm\u0131\u015f qurumdur. Qrupun tarixi AT\u018fM-in Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirl\u0259ri \u015euras\u0131n\u0131n 1992-ci ilin 24 mart\u0131nda Helsinkid\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n ba\u015flay\u0131r. Bel\u0259 ki, h\u0259min g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda v\u0259ziyy\u0259t m\u00fczakir\u0259 olunmu\u015f, AT\u018fM-in Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin s\u00fclh yolu il\u0259 h\u0259ll edilm\u0259sin\u0259 dair Minsk konfrans\u0131n\u0131n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul edilmi\u015fdir. 1 yanvar 1997-ci ild\u0259n AT\u018fT-in Minsk Prosesin\u0259 H\u0259ms\u0259drl\u0259r qismind\u0259 AB\u015e, Rusiya v\u0259 Fransa ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirl\u0259r. AT\u018fT-in Minsk qrupunun Fransadan olan h\u0259ms\u0259dri Stefan Viskontini, Rusiyadan olan h\u0259ms\u0259dri \u0130qor Popovu, AB\u015e-dan olan yeni h\u0259ms\u0259dri Endr\u00fc \u015eoferi.Dig\u0259r \u00fczvl\u0259rAlmaniya Belarus \u0130sve\u00e7 \u0130taliya Niderland Krall\u0131\u011f\u0131 Portuqaliya T\u00fcrkiy\u0259 Finlandiya1997-1998-ci ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin h\u0259llin\u0259 dair AT\u018fT-in Minsk Qrupunun h\u0259ms\u0259drl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n \u00fc\u00e7 t\u0259klif t\u0259rtib edilib. \u0130lk iki t\u0259klif Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n, son t\u0259klif is\u0259 Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilm\u0259yib.Birinci t\u0259klif","og_url":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=4513","og_site_name":"www.YUSIF.az","article_published_time":"2019-06-17T12:40:38+00:00","article_modified_time":"2019-08-03T21:55:49+00:00","og_image":[{"width":1485,"height":926,"url":"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/1549873197_0001.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"auto61","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"auto61","Est. reading time":"266 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=4513#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=4513"},"author":{"name":"auto61","@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/#\/schema\/person\/904da2c1a1bbe7e501df95c2bc38d146"},"headline":"M\u00fcsahib\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00dcmumi M\u0259lumat (Beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar,Az\u0259rbaycan haqq\u0131nda)","datePublished":"2019-06-17T12:40:38+00:00","dateModified":"2019-08-03T21:55:49+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=4513"},"wordCount":61717,"publisher":{"@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/#\/schema\/person\/904da2c1a1bbe7e501df95c2bc38d146"},"image":{"@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=4513#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/1549873197_0001.jpg","articleSection":["D\u00f6vl\u0259t Qullu\u011fu","D\u00fcnya G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc v\u0259 Az\u0259rbycan"],"inLanguage":"az"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=4513","url":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=4513","name":"M\u00fcsahib\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00dcmumi M\u0259lumat (Beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar,Az\u0259rbaycan haqq\u0131nda) - www.YUSIF.az","isPartOf":{"@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=4513#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=4513#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/1549873197_0001.jpg","datePublished":"2019-06-17T12:40:38+00:00","dateModified":"2019-08-03T21:55:49+00:00","description":"M\u00fcsahib\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00dcmumi M\u0259lumatlar.BMT BMT(ing. United Nations Organization, UNO) \u2014 1945-ci ild\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatd\u0131r. Haz\u0131rda 193 \u00f6lk\u0259 bu t\u0259\u015fkilat\u0131n \u00fczv\u00fcd\u00fcr. Vatikan BMT-nin \u00fczv\u00fc deyil.BMT-nin q\u0259rargah\u0131 Nyu-York \u015f\u0259h\u0259rind\u0259dir. \u018fsas v\u0259zif\u0259si beyn\u0259lxalq s\u00fclh\u00fc v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi qorumaq v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259tm\u0259k, d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 inki\u015faf etdirm\u0259kdirBMT-nin \u0259sas orqanlar\u0131 BMT Ba\u015f M\u0259clisi, BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131, \u0130qtisadi v\u0259 \u0130ctimai \u015eura, Q\u0259yyumluq \u015euras\u0131, Beyn\u0259lxalq M\u0259hk\u0259m\u0259 v\u0259 Katiblikdir. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 1992-ci ild\u0259n BMT-nin \u00fczv\u00fcd\u00fcr.Ba\u015f katib: Antoniu Quterre\u015f (Ant\u00f3nio Guterres) Portuqaliya 5 oktyabr 2016. Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131, AT\u018fT(ing. Organization for Security and Co-operation in Europe, OSCE) \u2014 3 \u2013 7 iyul 1973-c\u00fc il tarixl\u0259rind\u0259 Helsinkid\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259rinin m\u00fc\u015favir\u0259si il\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f prosesin davam\u0131 olaraq yaranm\u0131\u015f regional t\u0259\u015fkilat. T\u0259\u015fkilat 1995-ci il yanvar\u0131n 1-d\u0259k Avropada T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q M\u00fc\u015favir\u0259si (AT\u018fM) adlanm\u0131\u015fd\u0131r (ing. Conference for Security and Cooperation in Europe \u2013 CSCE). Haz\u0131rda 56 \u00fczv v\u0259 11 t\u0259r\u0259fda\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck regional t\u0259\u015fkilat\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycan 1992-ci ild\u0259n AT\u018fT-in \u00fczv\u00fcd\u00fcr. H\u0259min il mart\u0131n 24-d\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin s\u00fclh yolu il\u0259, dan\u0131\u015f\u0131qlar vasit\u0259si il\u0259 h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn AT\u018fT-in Minsk qrupu yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. AT\u018fT-in Minsk qrupu(\u0259vv\u0259lki ad\u0131 AT\u018fM-in Minsk qrupu) \u2014 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin AT\u018fT-in prinsipl\u0259ri \u0259sas\u0131nda s\u00fclh yolu il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar vasit\u0259si il\u0259 h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn yarad\u0131lm\u0131\u015f qurumdur. Qrupun tarixi AT\u018fM-in Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirl\u0259ri \u015euras\u0131n\u0131n 1992-ci ilin 24 mart\u0131nda Helsinkid\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n ba\u015flay\u0131r. Bel\u0259 ki, h\u0259min g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda v\u0259ziyy\u0259t m\u00fczakir\u0259 olunmu\u015f, AT\u018fM-in Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin s\u00fclh yolu il\u0259 h\u0259ll edilm\u0259sin\u0259 dair Minsk konfrans\u0131n\u0131n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul edilmi\u015fdir. 1 yanvar 1997-ci ild\u0259n AT\u018fT-in Minsk Prosesin\u0259 H\u0259ms\u0259drl\u0259r qismind\u0259 AB\u015e, Rusiya v\u0259 Fransa ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirl\u0259r. AT\u018fT-in Minsk qrupunun Fransadan olan h\u0259ms\u0259dri Stefan Viskontini, Rusiyadan olan h\u0259ms\u0259dri \u0130qor Popovu, AB\u015e-dan olan yeni h\u0259ms\u0259dri Endr\u00fc \u015eoferi.Dig\u0259r \u00fczvl\u0259rAlmaniya Belarus \u0130sve\u00e7 \u0130taliya Niderland Krall\u0131\u011f\u0131 Portuqaliya T\u00fcrkiy\u0259 Finlandiya1997-1998-ci ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin h\u0259llin\u0259 dair AT\u018fT-in Minsk Qrupunun h\u0259ms\u0259drl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n \u00fc\u00e7 t\u0259klif t\u0259rtib edilib. \u0130lk iki t\u0259klif Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n, son t\u0259klif is\u0259 Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilm\u0259yib.Birinci t\u0259klif","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=4513#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/yusif.az\/main\/?p=4513"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=4513#primaryimage","url":"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/1549873197_0001.jpg","contentUrl":"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/1549873197_0001.jpg","width":1485,"height":926},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=4513#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/yusif.az\/main"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"M\u00fcsahib\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00dcmumi M\u0259lumat (Beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar,Az\u0259rbaycan haqq\u0131nda)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/#website","url":"https:\/\/yusif.az\/main\/","name":"www.YUSIF.az","description":"Birlikd\u0259 Y\u00fcks\u0259li\u015f\u0259 Do\u011fru!!!","publisher":{"@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/#\/schema\/person\/904da2c1a1bbe7e501df95c2bc38d146"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/yusif.az\/main\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/#\/schema\/person\/904da2c1a1bbe7e501df95c2bc38d146","name":"auto61","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/206904355e04c426b5ca443938aabf7f3ee8e177abeb155e7567388fa9c208a3?s=96&d=wavatar&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/206904355e04c426b5ca443938aabf7f3ee8e177abeb155e7567388fa9c208a3?s=96&d=wavatar&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/206904355e04c426b5ca443938aabf7f3ee8e177abeb155e7567388fa9c208a3?s=96&d=wavatar&r=g","caption":"auto61"},"logo":{"@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/206904355e04c426b5ca443938aabf7f3ee8e177abeb155e7567388fa9c208a3?s=96&d=wavatar&r=g"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yusif.az\/main\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4513","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yusif.az\/main\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yusif.az\/main\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yusif.az\/main\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yusif.az\/main\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4513"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/yusif.az\/main\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4513\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4820,"href":"https:\/\/yusif.az\/main\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4513\/revisions\/4820"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yusif.az\/main\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4551"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yusif.az\/main\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4513"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yusif.az\/main\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4513"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yusif.az\/main\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4513"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}