{"id":5935,"date":"2020-12-19T19:05:20","date_gmt":"2020-12-19T15:05:20","guid":{"rendered":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935"},"modified":"2020-12-22T23:04:57","modified_gmt":"2020-12-22T19:04:57","slug":"ana-plata-sistem-platasi-m%c9%99qal%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935","title":{"rendered":"Ana plata (Sistem platas\u0131) m\u0259qal\u0259"},"content":{"rendered":"<blockquote>\n<h3 style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Ana plata (Sistem platas\u0131)<\/strong><\/span><\/h3>\n<p>Anakart, bir komp\u00fcterin b\u00fct\u00fcn hiss\u0259l\u0259rini \u00fcz\u0259rind\u0259 saxlayan v\u0259 bu par\u00e7alar\u0131n rabit\u0259ni t\u0259min ed\u0259n elektron sxemdir. \u015e\u00fc\u015f\u0259 lifd\u0259n (s\u0259rt plastik t\u00f6r\u0259m\u0259) haz\u0131rlanm\u0131\u015f, \u00fcz\u0259rind\u0259 mis yollar\u0131n oldu\u011fu; Ad\u0259t\u0259n t\u00fcnd ya\u015f\u0131l bir l\u00f6vh\u0259dir. Ana plata \u00fcz\u0259rind\u0259, mikro prosedur aparan yuvas\u0131, yadda\u015f, geni\u015fl\u0259nm\u0259 yuvalar\u0131, BIOS, dig\u0259r kartlar \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015fl\u0259nm\u0259 yuvalar\u0131 v\u0259 dig\u0259r k\u00f6m\u0259k\u00e7i d\u00f6vr\u0259l\u0259r (sistem saat\u0131, n\u0259zar\u0259t d\u00f6vr\u0259l\u0259ri kimi) yer al\u0131r. Bir PC hans\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 sahib oldu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n \u0259n m\u00fch\u00fcm komponentdir.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-5936\" src=\"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/1.png\" alt=\"\" width=\"382\" height=\"308\" srcset=\"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/1.png 488w, https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/1-300x242.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 382px) 100vw, 382px\" \/><\/p>\n<p>AT \u0130lk f\u0259rdi komp\u00fcterl\u0259rd\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n \u0259sas kartlard\u0131r. 8086 v\u0259 ya 8088 mikroprosessorlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 sabit olaraq da\u015f\u0131y\u0131r bu halda prosedur aparan d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn anakart-\u0131n d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si laz\u0131m idi ki, ana kart\u0131n \u0259lav\u0259 t\u0259chizat m\u0259nt\u0259q\u0259si<\/p>\n<p>yaln\u0131z 8 bit olmal\u0131d\u0131r.<br \/>\nXT anakartlardan sonra g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n ATX anakartlara b\u0259nz\u0259y\u0259n lakin yaln\u0131z 5 v\u0259 12 volt g\u00fcc alan anakartlard\u0131r. PS\/2 d\u0259st\u0259yi yoxdur. ISA, PCI v\u0259 AGP g\u00f6st\u0259rici yollar\u0131 il\u0259 d\u0259yi\u015fdiril\u0259 prosedur aparan d\u0259st\u0259yi bildir.<br \/>\nPentium2 prosedur aparan il\u0259 birlikd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 bazara t\u0259qdim olunmu\u015f. G\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n anakart-lard\u0131r.<br \/>\n\u018fsas anakart istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 Intel, Dell, Asus, ECS, MS\u0130, Gigabyte, Foxcon, Biostar, EPoX, Asrock dur.<br \/>\n\u0130ndi bir ana kart\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 n\u0259l\u0259r var onlara baxaq&#8230;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-5937\" src=\"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/2.png\" alt=\"\" width=\"355\" height=\"379\" srcset=\"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/2.png 355w, https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/2-281x300.png 281w\" sizes=\"auto, (max-width: 355px) 100vw, 355px\" \/><\/p>\n<p>1-Arxa panel \u0259laq\u0259l\u0259ri; 2- Processor g\u00fcc pini giri\u015fi; 3- Processor yuvas\u0131; 4-Processor soyuducusunun ayaqlar\u0131n\u0131 anakarta taxmaq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259likl\u0259r; 5-Processor feni pin giri\u015fi; 6- Ram (\u0259m\u0259li yadda\u015f) yuvalar\u0131; 7-Ana kart g\u00fcc pini giri\u015fi; 8,9- Ekran kart\u0131 yuvalar\u0131. B\u0259zi anakartlarda bu yuvalar\u0131n say\u0131 \u00e7oxdur. (Birden \u00e7ox ekran kart\u0131n\u0131 birlikd\u0259 istifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn.); 10-Sata informasiya kabeli giri\u015fl\u0259ri (Sata kabell\u0259r s\u0259rt disk il\u0259 anakart aras\u0131nda informasiya \u0259laq\u0259sini t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn.); 11-Sistem Bloku feni pin giri\u015fi; 12-\u00d6n panel \u0259laq\u0259 yeri (\u00f6n t\u0259r\u0259fd\u0259 olan usb, qulaql\u0131q, mikrofon \u0259laq\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr.); 13-\u015eimal k\u00f6rp\u00fcs\u00fc (Bu k\u00f6rp\u00fcy\u0259 ana kart\u0131n ana informasiya qov\u015fa\u011f\u0131 dey\u0259 bil\u0259rik, \u00e7\u00fcnki processor, ram, ekran kart\u0131ndak\u0131 b\u00fct\u00fcn m\u0259lumatlar buradan ke\u00e7ir.); 14-C\u0259nub k\u00f6rp\u00fcs\u00fc ( USB, SATA, PC\u0130 (ses kart\u0131 internet kart\u0131), y\u0259ni giri\u015f \u00e7\u0131x\u0131\u015f portlar\u0131n\u0131 n\u0259zar\u0259t ed\u0259r.)<br \/>\n\u015eimal v\u0259 c\u0259nub k\u00f6rp\u00fcl\u0259rind\u0259n m\u0259lumatlar ke\u00e7diyi \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0131z\u0131rlar, bu s\u0259b\u0259bd\u0259n ana kart istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 bu k\u00f6rp\u00fcl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn metal bloklar il\u0259 soyutma sistemi t\u0259min edirl\u0259r. B\u0259zi markalar marka yaz\u0131s\u0131n\u0131 bu k\u00f6rp\u00fcl\u0259r\u0259 yazarlar. (A\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 \u015f\u0259kild\u0259ki 14 n\u00f6mr\u0259d\u0259 ASUS yaz\u0131s\u0131 kimi.)1<br \/>\nAna kart Arxa Panel \u018flaq\u0259l\u0259ri :<br \/>\nDem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn ana kartlarda arxa panel portlar\u0131 eynidir.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-5938\" src=\"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/3-1.png\" alt=\"\" width=\"225\" height=\"85\" \/><\/p>\n<p>1- PS\/2 Mouse giri\u015fi b\u00fct\u00fcn anakartlarda ya\u015f\u0131l r\u0259ngd\u0259dir; 2-PS\/2 Klaviatura giri\u015fi b\u00fct\u00fcn anakartlarda b\u0259n\u00f6v\u015f\u0259yi r\u0259ngd\u0259dir; 3- COM ard\u0131c\u0131l portudur; 4-LPT paralel porttur. Bu portlara printer, faks, v\u0259 s. cihazlar qo\u015fulur; 5-Ana kart \u00fcz\u0259rind\u0259ki ekran kart\u0131ndan g\u0259l\u0259n g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Monitorunuza g\u00f6r\u00fcnt\u00fc verir. T\u0259bii ki, 3 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc oyunlar \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259if bir ekran kart\u0131d\u0131r; 6-USB portlar\u0131 (Flash disk, USB hard disk, USB TV kart\u0131, USB s\u0259s kart\u0131 v\u0259 s. q\u0131saca b\u00fct\u00fcn USB cihazlar\u0131n\u0131z\u0131 bu portlar\u0131 istifad\u0259 ed\u0259c\u0259k komp\u00fcteriniz\u0259 ba\u011flaya bil\u0259rsiniz; 7- \u0130nternet\u0259 ba\u011flana bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ana kart \u00fcz\u0259rind\u0259 olan, modemd\u0259n g\u0259l\u0259n v\u0259 ethernet kart\u0131na qo\u015fulan kabel giri\u015fidir; 8-S\u0259s \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 v\u0259 mikrofon giri\u015fidir. (mikrofon giri\u015fi b\u00fct\u00fcn anakartlarda q\u0131rm\u0131z\u0131 r\u0259ngd\u0259dir.). Komp\u00fcterinizd\u0259 musiqi dinl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, dinamikl\u0259ri bu s\u0259s \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131na taxman\u0131z laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Anakartlarda olan slotlar:<\/strong><\/p>\n<p><strong>ISA (Industry standart Architecture\u2013S\u0259naye standartl\u0131 Arxitektura) Slot<\/strong>\u2013ISA s\u00f6k\u00fckl\u0259ri k\u00f6hn\u0259 tipli anakartlarda: modem,s\u0259s, ekran, \u015f\u0259b\u0259k\u0259 v\u0259 ba\u015fqa kartlar\u0131n qo\u015fulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edilirdi.ISA PCI v\u0259 AGP-y\u0259 nisb\u0259t\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n bir sistem \u015finidir. Maksimum 8 MHz s\u00fcr\u0259til\u0259 i\u015fl\u0259yir, ancaq b\u0259zi sisteml\u0259rd\u0259 \u0259lav\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndiricil\u0259r il\u0259 12 MHz s\u00fcr\u0259tin\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259ldil\u0259 bil\u0259r. Yeni anakartlarda ya \u0259n sol k\u0259narda t\u0259k s\u00f6k\u00fck hal\u0131nda olur, ya da he\u00e7 olmaya bil\u0259r. ISA 16 bit m\u0259lumat \u00f6t\u00fcrm\u0259 \u015finin\u0259 malik olub, eyni vaxtda 16 bit m\u0259lumata m\u00fcraci\u0259t etm\u0259y\u0259 imkan verir.<br \/>\n<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-5939\" src=\"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/4.png\" alt=\"\" width=\"272\" height=\"210\" \/><br \/>\n<strong>PCI (Peripheral Component Interconnect \u2013 Xarici \u018flaq\u0259li Periferiya Komponentl\u0259ri) Slot<\/strong> \u2013 PCI m\u0259lumat \u015fini Intel t\u0259r\u0259find\u0259n inki\u015faf etdirildi, ancaq sad\u0259c\u0259 Intel-in istehsal etdiyi mikroprosessorlara deyil, b\u00fct\u00fcn mikroprosessorlara uy\u011fun g\u0259lir v\u0259 anakartlarda m\u00fctl\u0259q olmas\u0131 vacib olan standart hal\u0131na g\u0259lmi\u015fdir. Anakartlar \u00fcz\u0259rind\u0259 \u0259sas\u0259n 1-d\u0259n 6-ya q\u0259d\u0259r PCI s\u00f6k\u00fckl\u0259ri olur. 32 bit veril\u0259nl\u0259r \u015fini olan PCI 33 MHz s\u00fcr\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259yir. PCI veril\u0259nl\u0259r \u015fini \u0259m\u0259liyyat sisteml\u0259rinin avtomatik olaraq qur\u011funu tan\u0131yaraq y\u00fckl\u0259diyi qo\u015f v\u0259 i\u015fl\u0259t (plug&amp;play) x\u00fcsusiyy\u0259tini d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n bir veril\u0259nl\u0259r \u015finidir. PCI veril\u0259nl\u0259r \u015fini s\u0259s kart\u0131ndan ekran kart\u0131na q\u0259d\u0259r m\u00fcxt\u0259lif qur\u011fular\u0131n istifad\u0259 etdikl\u0259ri veril\u0259nl\u0259r \u015finidir.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-5940\" src=\"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/5.png\" alt=\"\" width=\"297\" height=\"160\" \/><\/p>\n<p><strong>AGP (Accelerated Graphics Port \u2013 S\u00fcr\u0259tl\u0259ndirilmi\u015f Qrafik Port)<\/strong> \u2013 AGP x\u00fcsus\u0259n ekran kartlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn dizayn edilmi\u015fdir. AGP komp\u00fcter d\u00fcnyas\u0131n\u0131 qrafik kartlar\u0131nda daha geni\u015f veril\u0259nl\u0259r \u015fini istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etmi\u015fdir. AGP 66 MHz 1x, 133 MHz 2x, 266 MHz 4x s\u00fcr\u0259til\u0259 h\u0259m olduqca s\u00fcr\u0259tli veril\u0259nl\u0259r \u015fini, h\u0259m d\u0259 ana yadda\u015f il\u0259 daha s\u00fcr\u0259tli \u0259laq\u0259 saxlayan bir portdur. AGP sad\u0259c\u0259, ekran kart\u0131 v\u0259 mikroprosessor il\u0259 istifad\u0259 edilm\u0259si v\u0259 geni\u015fl\u0259n\u0259 bilm\u0259si s\u0259b\u0259bil\u0259 bir veril\u0259nl\u0259r \u015fini deyil, daha \u00e7ox port kimi istifad\u0259 olunur. 32 bit h\u0259cmi olan v\u0259 PCI 2.1 standart\u0131 istifad\u0259 ed\u0259n AGP 33 MHz yerin\u0259 66 MHz \u00f6t\u00fcrm\u0259 s\u00fcr\u0259tin\u0259 sahibdir.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-5941\" src=\"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/6-1.png\" alt=\"\" width=\"326\" height=\"247\" srcset=\"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/6-1.png 326w, https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/6-1-300x227.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 326px) 100vw, 326px\" \/><\/p>\n<p><strong>ATX Power Connector (ATX G\u00fcc \u018flaq\u0259l\u0259ndiricisi)<\/strong> \u2013 standart ATX g\u00fcc \u0259laq\u0259l\u0259ndiricisi komp\u00fcterin g\u00fcc m\u0259nb\u0259yind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131r. Birl\u0259\u015fdiricinin bir k\u0259nar\u0131nda olan k\u0259sikl\u0259r, \u0259laq\u0259nin do\u011fru \u015f\u0259kild\u0259 qurulmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 qoyulmu\u015fdur. ATX g\u00fcc birl\u0259\u015fdiricisinin qo\u015fulmas\u0131 v\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 zaman\u0131 g\u00fcc t\u0259tbiq edilm\u0259m\u0259li v\u0259 d\u00fczg\u00fcn bir formada qo\u015fuldu\u011funa \u0259min olmaq laz\u0131md\u0131r, \u0259ks halda h\u0259m anakart, h\u0259m d\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndiricinin ucu z\u0259d\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Chipsets (Mikrosxem d\u0259sti)<\/strong> \u2013 \u00dcz\u0259ril\u0259rind\u0259 olan mikrosxem d\u0259stl\u0259ri anakartlar\u0131 bir-birind\u0259n f\u0259rql\u0259ndir\u0259n \u0259sas hiss\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. Mikrosxem d\u0259sti bir \u00e7ox ki\u00e7ik d\u00f6vr\u0259l\u0259rin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n meydana g\u0259lmi\u015f v\u0259 x\u00fcsusi funksiyalar\u0131 yerin\u0259 yetirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, s\u0259s kart\u0131, ekran kart\u0131 v\u0259 ya modemin anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 oldu\u011fu hallar\u0131nda mikrosxem d\u0259stinin bir hiss\u0259si bu qur\u011fular\u0131n birini v\u0259 ya bir ne\u00e7\u0259sini i\u015fl\u0259d\u0259rk\u0259n, dig\u0259r hiss\u0259si d\u0259 mikroprosessor funksiyalar\u0131na n\u0259zar\u0259t ed\u0259 bilir. B\u0259zi mikrosxem d\u0259stl\u0259ri sad\u0259c\u0259 bir qrup mikroprosessorlar\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259rk\u0259n, b\u0259zil\u0259ri bir ne\u00e7\u0259 sinf\u0259 uy\u011fun olaraq i\u015fl\u0259yir. Haz\u0131rda geni\u015f istifad\u0259 edil\u0259n anakartlar, \u00fcmumilikd\u0259 Intel, AMD v\u0259 Cyrix mikroprosessorlar\u0131n\u0131n ortaq olduqlar\u0131 s\u00fcr\u0259t kateqoriyalar\u0131na uy\u011fun olaraq istehsal edilir. Mikroprosessorun yadda\u015fa m\u00fcraci\u0259t formas\u0131 v\u0259 m\u0259hdudiyy\u0259ti il\u0259 m\u0259ntiqi m\u0259lumatlar\u0131 da mikrosxem d\u0259sti \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259yin edilmi\u015fdir. Anakart istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 mikrosxem d\u0259stinin anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 yerini t\u0259yin ed\u0259rk\u0259n temperaturun \u0259n yax\u015f\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 yay\u0131la bilm\u0259 faktorunu diqq\u0259t\u0259 al\u0131rlar.<\/p>\n<p><strong>CPU (Cenrtal Prosessing Unit \u2013 M\u0259rk\u0259zi Prosessor Qur\u011fusu) Socket (Oyuq)<\/strong> \u2013 B\u00fct\u00fcn mikroprosessor oyuqlar\u0131 (socket) bir- birin\u0259 b\u0259nz\u0259yirl\u0259r. Oyuqlar\u0131 bir-birind\u0259n f\u0259rql\u0259ndir\u0259n qurulu\u015fu v\u0259 giri\u015fl\u0259rinin say\u0131d\u0131r. B\u0259zi yuvalar g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f etibaril\u0259 bir-birin\u0259 \u00e7ox b\u0259nz\u0259s\u0259l\u0259r d\u0259, qurulu\u015f etibaril\u0259 f\u0259rql\u0259nirl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, Socket-7, Socket-8, Socket-A v\u0259 Socket-370 bunlardan b\u0259zil\u0259ridir.<br \/>\nBununla b\u0259rab\u0259r anakartlar mikroprosessor s\u00f6k\u00fcy\u00fcn\u0259 d\u0259 malik ola bilirl\u0259r (\u015e\u0259kil 23.). S\u00f6k\u00fck il\u0259 oyuqlar qurulu\u015f v\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f etibaril\u0259 tamamil\u0259 f\u0259rql\u0259nirl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>DIMM (Double Inline Memory Module \u2013 \u0130ki T\u0259r\u0259fli A\u00e7\u0131q Yadda\u015f Modulu) Slot<\/strong> \u2013 Haz\u0131rda geni\u015f istifad\u0259 edil\u0259n yadda\u015f s\u00f6k\u00fckl\u0259ridir. Dig\u0259r yadda\u015f s\u00f6k\u00fckl\u0259ri is\u0259, SIMM (Single Inline Memory Module \u2013 T\u0259k T\u0259r\u0259fli Yadda\u015f Modulu) v\u0259 RIMM<\/p>\n<p>(Rambus Inline Memory Module \u2013 Rambus A\u00e7\u0131q Yadda\u015f Modulu) modullar\u0131d\u0131r. Haz\u0131rda RIMM s\u00f6k\u00fckl\u0259rinin istifad\u0259 edildiyi az saydak\u0131 Pentium IV anakartlar\u0131 xaricind\u0259 b\u00fct\u00fcn anakartlarda DIMM s\u00f6k\u00fckl\u0259ri istifad\u0259 edilir. \u018fsas DIMM standartlar\u0131 PC100 v\u0259 PC133-d\u00fcr. PC100-l\u0259r 100 MHz, PC133- l\u0259r 133 MHz s\u00fcr\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259yir. Pentium IV anakartlar\u0131nda olan DDR RAM c\u00fct m\u0259lumat qrupunu bir paketl\u0259 g\u00f6nd\u0259r\u0259 bilm\u0259 x\u00fcsusiyy\u0259tin\u0259 malikdir.<\/p>\n<p><strong>Floppy Disk Driver Connector (Elastik Disk S\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc \u018flaq\u0259l\u0259ndiricisi)<\/strong> \u2013 Elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcn\u00fcn anakart \u00fcz\u0259rin\u0259 qo\u015fuldu\u011fu \u0259laq\u0259l\u0259ndiricidir. Qo\u015fulma \u015f\u0259kli v\u0259 diqq\u0259t edil\u0259c\u0259k hallar IDE \u015fininin qo\u015fulmas\u0131 il\u0259 tamamil\u0259 eynidir. Bu m\u00f6vzuda bir hala diqq\u0259t etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc \u015fininin k\u0259sik v\u0259 q\u0131vr\u0131ml\u0131 olan ucu elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc t\u0259r\u0259find\u0259, IDE \u015finin\u0259 b\u0259nz\u0259y\u0259n ucu is\u0259 anakart t\u0259r\u0259find\u0259 olmal\u0131d\u0131r. Anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 sad\u0259c\u0259 1 \u0259d\u0259d elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc yuvas\u0131 olur.<\/p>\n<p><strong>IDE (Intelligent Drive Electornic \u2013 A\u011f\u0131ll\u0131 Elektron S\u00fcr\u00fcc\u00fc) Connector (\u018flaq\u0259l\u0259ndirici)<\/strong> \u2013 IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricil\u0259ri IDE \u015finl\u0259rinin anakart \u00fcz\u0259rin\u0259 birl\u0259\u015fdirildiyi oyuqlard\u0131r. S\u0259rt disk, CD v\u0259 DVD s\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u0259ri IDE \u015fini vasit\u0259sil\u0259 IDE \u0259laq\u0259- l\u0259ndiricisin\u0259 qo\u015fulur. IDE qur\u011fular\u0131n\u0131n ATA33\/66\/100 olaraq \u00fc\u00e7 standart\u0131 vard\u0131r. Bu r\u0259q\u0259ml\u0259r m\u0259lumat\u0131n vahid zamanda Mb\/san. tipind\u0259n maksimum k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259 bil\u0259c\u0259k miqdar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. K\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 s\u00fcr\u0259tini Standarddan k\u0259nara \u00e7\u0131xaraq daha \u00e7ox art\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcn deyildir. IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricil\u0259rin\u0259 qo\u015fulacaq qur\u011fu il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndiricinin uy\u011fun g\u0259lm\u0259si \u00e7ox vacibdir. H\u0259r hans\u0131 birinin d\u0259st\u0259kl\u0259diyi standart\u0131n daha a\u015fa\u011f\u0131 olmas\u0131 hal\u0131nda, a\u015fa\u011f\u0131 s\u00fcr\u0259tli qur\u011fu v\u0259 ya \u0259laq\u0259l\u0259ndiricinin s\u00fcr\u0259tind\u0259 m\u0259lumat m\u00fcbadil\u0259si apar\u0131l\u0131r. B\u00fct\u00fcn IDE \u015finl\u0259rinin bir k\u0259nar\u0131nda q\u0131rm\u0131z\u0131, ya da mavi r\u0259ngd\u0259 x\u0259tt olur. Bu x\u0259tt IDE \u015fininin IDE birl\u0259\u015fdiricisin\u0259 d\u00fczg\u00fcn formada qo\u015fulmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 qoyulmu\u015fdur. Q\u0131rm\u0131z\u0131, ya da mavi x\u0259ttin oldu\u011fu t\u0259r\u0259f IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricisinin 1 n\u00f6mr\u0259si il\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n t\u0259r\u0259fin\u0259 uy\u011fun g\u0259lm\u0259lidir. B\u0259zi anakartlarda bu r\u0259q\u0259m g\u00f6st\u0259rilm\u0259y\u0259 bil\u0259r. Bu halda IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricisi oyu\u011funun uzun k\u0259narlar\u0131ndan birinin orta hiss\u0259sind\u0259 olan ki\u00e7ik yar\u0131\u011fa diqq\u0259t edilm\u0259lidir. Yar\u0131q t\u0259r\u0259fin \u00fcst hiss\u0259d\u0259 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u0259rs\u0259, IDE \u015fini r\u0259ngli x\u0259ttin oldu\u011fu k\u0259nar sa\u011fda olacaq \u015f\u0259kild\u0259 qo\u015fulmal\u0131d\u0131r. Bu m\u00f6vzuda m\u0259lumat h\u0259r anakart\u0131n kitab\u00e7as\u0131nda m\u00fctl\u0259q verilir. IDE oyuqlar\u0131 iki \u0259d\u0259d olur: Primary (\u018fsas), Secondary (K\u00f6m\u0259k\u00e7i).<\/p>\n<p>M\u0259mm\u0259dov Mahil \u0130sa o\u011flu,<br \/>\nZeynalov Zaman H\u0259bib o\u011flu<br \/>\n<strong>Motherboard Battery (Anakart Batareyas\u0131)<\/strong> \u2013 Anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 elektrik ax\u0131n\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 hallarda b\u0259zi \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u0259lumatlar\u0131n yadda saxlanmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n, \u00e7ox ki\u00e7ik bir g\u00fcc\u0259 sahib batareyad\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, tarix v\u0259 saat m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n komp\u00fcterin h\u0259r a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda qar\u015f\u0131m\u0131za d\u00fczg\u00fcn formada \u00e7\u0131xmas\u0131 bu batareya say\u0259sind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olur. \u00c7ox vaxt BIOS batareyas\u0131 adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu batareyalar, \u0259sas\u0259n uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc litiumdan haz\u0131rlan\u0131r. \u018fsas\u0259n istifad\u0259\u00e7il\u0259r batareyan\u0131 \u00e7\u0131xartmaqla BIOS-u \u201cs\u0131f\u0131rlama\u201d, y\u0259ni bo\u015faltma \u00fcsulundan istifad\u0259 edirl\u0259r. Bu \u00fcsuldan, batareya tamamil\u0259 bo\u015fald\u0131qdan sonra v\u0259 ya d\u0259yi\u015fm\u0259si laz\u0131m oldu\u011funda, ya da BIOS-un anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 olan \u00e7evirici (jumper) v\u0259 ya a\u00e7arlar il\u0259 s\u0131f\u0131rlana bilm\u0259diyi hallarda istifad\u0259 olunmal\u0131d\u0131r. Batareyan\u0131n uzun m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hallarda, b\u0259zi anakartlarda i\u015f prosesinin b\u0259rpa edilm\u0259sinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 probleml\u0259r ortaya \u00e7\u0131xara bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>BIOS (Basic Input Output System \u2013 \u018fsas Giri\u015f-\u00c7\u0131x\u0131\u015f Sistemi) Chip (Mikrosxem)<\/strong> \u2013 BIOS komp\u00fcterin \u0259sas sistem m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 yadda saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr. Komp\u00fcterin d\u00fczg\u00fcn a\u00e7\u0131lmas\u0131 BIOS-un do\u011fru nizamlanmas\u0131ndan as\u0131l\u0131d\u0131r. Anakart v\u0259 mikroprosessorun yenilikl\u0259r\u0259 uy\u011fun olaraq i\u015fl\u0259m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn, BIOS-un yeni versiyalar\u0131 t\u0259qib edilm\u0259li v\u0259 yenil\u0259nm\u0259lidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>M\u00fc\u0259llif: M\u0259mm\u0259dov Mahil \u0130sa o\u011flu,<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Zeynalov Zaman H\u0259bib o\u011flu<\/strong><\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignright\" src=\"http:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/p222-291x300.jpg\" width=\"94\" height=\"97\" \/><\/p><\/blockquote>\n<div style=\"margin: 20px 0;\"><div class=\"qrcswholewtapper\" style=\"text-align:left;\"><div class=\"qrcprowrapper\"  id=\"qrcwraa2leds\"><div class=\"qrc_canvass\" id=\"qrc_cuttenpages_2\" style=\"display:inline-block\" data-text=\"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935\"><\/div><div><a download=\"Ana plata (Sistem platas\u0131) m\u0259qal\u0259.png\" class=\"qrcdownloads\" id=\"worign\">\r\n           <button type=\"button\" style=\"min-width:110px;background:#44d813;color:#000;font-weight: 600;border: 1px solid #44d813;border-radius:20px;font-size:12px;padding: 6px 0;\" class=\"uqr_code_btn\">QR kodu Y\u00fckl\u0259 \ud83e\udc0b<\/button>\r\n           <\/a><\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ana plata (Sistem platas\u0131) Anakart, bir komp\u00fcterin b\u00fct\u00fcn hiss\u0259l\u0259rini \u00fcz\u0259rind\u0259 saxlayan v\u0259 bu par\u00e7alar\u0131n rabit\u0259ni t\u0259min ed\u0259n elektron sxemdir. \u015e\u00fc\u015f\u0259 lifd\u0259n (s\u0259rt plastik t\u00f6r\u0259m\u0259) haz\u0131rlanm\u0131\u015f, \u00fcz\u0259rind\u0259 mis yollar\u0131n oldu\u011fu; Ad\u0259t\u0259n t\u00fcnd ya\u015f\u0131l bir l\u00f6vh\u0259dir. Ana plata \u00fcz\u0259rind\u0259, mikro prosedur aparan yuvas\u0131, yadda\u015f, geni\u015fl\u0259nm\u0259 yuvalar\u0131, BIOS, dig\u0259r kartlar \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015fl\u0259nm\u0259 yuvalar\u0131 v\u0259 dig\u0259r k\u00f6m\u0259k\u00e7i d\u00f6vr\u0259l\u0259r (sistem [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5936,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-5935","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-komputerlr"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.9 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Ana plata (Sistem platas\u0131) m\u0259qal\u0259 - www.YUSIF.az M\u00dcXT\u018fL\u0130F \/ \u0130NFORMAT\u0130KA<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Ana plata (Sistem platas\u0131)Anakart, bir komp\u00fcterin b\u00fct\u00fcn hiss\u0259l\u0259rini \u00fcz\u0259rind\u0259 saxlayan v\u0259 bu par\u00e7alar\u0131n rabit\u0259ni t\u0259min ed\u0259n elektron sxemdir. \u015e\u00fc\u015f\u0259 lifd\u0259n (s\u0259rt plastik t\u00f6r\u0259m\u0259) haz\u0131rlanm\u0131\u015f, \u00fcz\u0259rind\u0259 mis yollar\u0131n oldu\u011fu; Ad\u0259t\u0259n t\u00fcnd ya\u015f\u0131l bir l\u00f6vh\u0259dir. Ana plata \u00fcz\u0259rind\u0259, mikro prosedur aparan yuvas\u0131, yadda\u015f, geni\u015fl\u0259nm\u0259 yuvalar\u0131, BIOS, dig\u0259r kartlar \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015fl\u0259nm\u0259 yuvalar\u0131 v\u0259 dig\u0259r k\u00f6m\u0259k\u00e7i d\u00f6vr\u0259l\u0259r (sistem saat\u0131, n\u0259zar\u0259t d\u00f6vr\u0259l\u0259ri kimi) yer al\u0131r. Bir PC hans\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 sahib oldu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n \u0259n m\u00fch\u00fcm komponentdir.AT \u0130lk f\u0259rdi komp\u00fcterl\u0259rd\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n \u0259sas kartlard\u0131r. 8086 v\u0259 ya 8088 mikroprosessorlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 sabit olaraq da\u015f\u0131y\u0131r bu halda prosedur aparan d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn anakart-\u0131n d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si laz\u0131m idi ki, ana kart\u0131n \u0259lav\u0259 t\u0259chizat m\u0259nt\u0259q\u0259siyaln\u0131z 8 bit olmal\u0131d\u0131r.XT anakartlardan sonra g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n ATX anakartlara b\u0259nz\u0259y\u0259n lakin yaln\u0131z 5 v\u0259 12 volt g\u00fcc alan anakartlard\u0131r. PS\/2 d\u0259st\u0259yi yoxdur. ISA, PCI v\u0259 AGP g\u00f6st\u0259rici yollar\u0131 il\u0259 d\u0259yi\u015fdiril\u0259 prosedur aparan d\u0259st\u0259yi bildir.Pentium2 prosedur aparan il\u0259 birlikd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 bazara t\u0259qdim olunmu\u015f. G\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n anakart-lard\u0131r.\u018fsas anakart istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 Intel, Dell, Asus, ECS, MS\u0130, Gigabyte, Foxcon, Biostar, EPoX, Asrock dur.\u0130ndi bir ana kart\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 n\u0259l\u0259r var onlara baxaq...1-Arxa panel \u0259laq\u0259l\u0259ri; 2- Processor g\u00fcc pini giri\u015fi; 3- Processor yuvas\u0131; 4-Processor soyuducusunun ayaqlar\u0131n\u0131 anakarta taxmaq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259likl\u0259r; 5-Processor feni pin giri\u015fi; 6- Ram (\u0259m\u0259li yadda\u015f) yuvalar\u0131; 7-Ana kart g\u00fcc pini giri\u015fi; 8,9- Ekran kart\u0131 yuvalar\u0131. B\u0259zi anakartlarda bu yuvalar\u0131n say\u0131 \u00e7oxdur. (Birden \u00e7ox ekran kart\u0131n\u0131 birlikd\u0259 istifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn.); 10-Sata informasiya kabeli giri\u015fl\u0259ri (Sata kabell\u0259r s\u0259rt disk il\u0259 anakart aras\u0131nda informasiya \u0259laq\u0259sini t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn.); 11-Sistem Bloku feni pin giri\u015fi; 12-\u00d6n panel \u0259laq\u0259 yeri (\u00f6n t\u0259r\u0259fd\u0259 olan usb, qulaql\u0131q, mikrofon \u0259laq\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr.); 13-\u015eimal k\u00f6rp\u00fcs\u00fc (Bu k\u00f6rp\u00fcy\u0259 ana kart\u0131n ana informasiya qov\u015fa\u011f\u0131 dey\u0259 bil\u0259rik, \u00e7\u00fcnki processor, ram, ekran kart\u0131ndak\u0131 b\u00fct\u00fcn m\u0259lumatlar buradan ke\u00e7ir.); 14-C\u0259nub k\u00f6rp\u00fcs\u00fc ( USB, SATA, PC\u0130 (ses kart\u0131 internet kart\u0131), y\u0259ni giri\u015f \u00e7\u0131x\u0131\u015f portlar\u0131n\u0131 n\u0259zar\u0259t ed\u0259r.)\u015eimal v\u0259 c\u0259nub k\u00f6rp\u00fcl\u0259rind\u0259n m\u0259lumatlar ke\u00e7diyi \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0131z\u0131rlar, bu s\u0259b\u0259bd\u0259n ana kart istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 bu k\u00f6rp\u00fcl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn metal bloklar il\u0259 soyutma sistemi t\u0259min edirl\u0259r. B\u0259zi markalar marka yaz\u0131s\u0131n\u0131 bu k\u00f6rp\u00fcl\u0259r\u0259 yazarlar. (A\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 \u015f\u0259kild\u0259ki 14 n\u00f6mr\u0259d\u0259 ASUS yaz\u0131s\u0131 kimi.)1Ana kart Arxa Panel \u018flaq\u0259l\u0259ri :Dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn ana kartlarda arxa panel portlar\u0131 eynidir.1- PS\/2 Mouse giri\u015fi b\u00fct\u00fcn anakartlarda ya\u015f\u0131l r\u0259ngd\u0259dir; 2-PS\/2 Klaviatura giri\u015fi b\u00fct\u00fcn anakartlarda b\u0259n\u00f6v\u015f\u0259yi r\u0259ngd\u0259dir; 3- COM ard\u0131c\u0131l portudur; 4-LPT paralel porttur. Bu portlara printer, faks, v\u0259 s. cihazlar qo\u015fulur; 5-Ana kart \u00fcz\u0259rind\u0259ki ekran kart\u0131ndan g\u0259l\u0259n g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Monitorunuza g\u00f6r\u00fcnt\u00fc verir. T\u0259bii ki, 3 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc oyunlar \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259if bir ekran kart\u0131d\u0131r; 6-USB portlar\u0131 (Flash disk, USB hard disk, USB TV kart\u0131, USB s\u0259s kart\u0131 v\u0259 s. q\u0131saca b\u00fct\u00fcn USB cihazlar\u0131n\u0131z\u0131 bu portlar\u0131 istifad\u0259 ed\u0259c\u0259k komp\u00fcteriniz\u0259 ba\u011flaya bil\u0259rsiniz; 7- \u0130nternet\u0259 ba\u011flana bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ana kart \u00fcz\u0259rind\u0259 olan, modemd\u0259n g\u0259l\u0259n v\u0259 ethernet kart\u0131na qo\u015fulan kabel giri\u015fidir; 8-S\u0259s \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 v\u0259 mikrofon giri\u015fidir. (mikrofon giri\u015fi b\u00fct\u00fcn anakartlarda q\u0131rm\u0131z\u0131 r\u0259ngd\u0259dir.). Komp\u00fcterinizd\u0259 musiqi dinl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, dinamikl\u0259ri bu s\u0259s \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131na taxman\u0131z laz\u0131md\u0131r.Anakartlarda olan slotlar:ISA (Industry standart Architecture\u2013S\u0259naye standartl\u0131 Arxitektura) Slot\u2013ISA s\u00f6k\u00fckl\u0259ri k\u00f6hn\u0259 tipli anakartlarda: modem,s\u0259s, ekran, \u015f\u0259b\u0259k\u0259 v\u0259 ba\u015fqa kartlar\u0131n qo\u015fulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edilirdi.ISA PCI v\u0259 AGP-y\u0259 nisb\u0259t\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n bir sistem \u015finidir. Maksimum 8 MHz s\u00fcr\u0259til\u0259 i\u015fl\u0259yir, ancaq b\u0259zi sisteml\u0259rd\u0259 \u0259lav\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndiricil\u0259r il\u0259 12 MHz s\u00fcr\u0259tin\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259ldil\u0259 bil\u0259r. Yeni anakartlarda ya \u0259n sol k\u0259narda t\u0259k s\u00f6k\u00fck hal\u0131nda olur, ya da he\u00e7 olmaya bil\u0259r. ISA 16 bit m\u0259lumat \u00f6t\u00fcrm\u0259 \u015finin\u0259 malik olub, eyni vaxtda 16 bit m\u0259lumata m\u00fcraci\u0259t etm\u0259y\u0259 imkan verir.PCI (Peripheral Component Interconnect \u2013 Xarici \u018flaq\u0259li Periferiya Komponentl\u0259ri) Slot \u2013 PCI m\u0259lumat \u015fini Intel t\u0259r\u0259find\u0259n inki\u015faf etdirildi, ancaq sad\u0259c\u0259 Intel-in istehsal etdiyi mikroprosessorlara deyil, b\u00fct\u00fcn mikroprosessorlara uy\u011fun g\u0259lir v\u0259 anakartlarda m\u00fctl\u0259q olmas\u0131 vacib olan standart hal\u0131na g\u0259lmi\u015fdir. Anakartlar \u00fcz\u0259rind\u0259 \u0259sas\u0259n 1-d\u0259n 6-ya q\u0259d\u0259r PCI s\u00f6k\u00fckl\u0259ri olur. 32 bit veril\u0259nl\u0259r \u015fini olan PCI 33 MHz s\u00fcr\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259yir. PCI veril\u0259nl\u0259r \u015fini \u0259m\u0259liyyat sisteml\u0259rinin avtomatik olaraq qur\u011funu tan\u0131yaraq y\u00fckl\u0259diyi qo\u015f v\u0259 i\u015fl\u0259t (plug&amp;play) x\u00fcsusiyy\u0259tini d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n bir veril\u0259nl\u0259r \u015finidir. PCI veril\u0259nl\u0259r \u015fini s\u0259s kart\u0131ndan ekran kart\u0131na q\u0259d\u0259r m\u00fcxt\u0259lif qur\u011fular\u0131n istifad\u0259 etdikl\u0259ri veril\u0259nl\u0259r \u015finidir.AGP (Accelerated Graphics Port \u2013 S\u00fcr\u0259tl\u0259ndirilmi\u015f Qrafik Port) \u2013 AGP x\u00fcsus\u0259n ekran kartlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn dizayn edilmi\u015fdir. AGP komp\u00fcter d\u00fcnyas\u0131n\u0131 qrafik kartlar\u0131nda daha geni\u015f veril\u0259nl\u0259r \u015fini istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etmi\u015fdir. AGP 66 MHz 1x, 133 MHz 2x, 266 MHz 4x s\u00fcr\u0259til\u0259 h\u0259m olduqca s\u00fcr\u0259tli veril\u0259nl\u0259r \u015fini, h\u0259m d\u0259 ana yadda\u015f il\u0259 daha s\u00fcr\u0259tli \u0259laq\u0259 saxlayan bir portdur. AGP sad\u0259c\u0259, ekran kart\u0131 v\u0259 mikroprosessor il\u0259 istifad\u0259 edilm\u0259si v\u0259 geni\u015fl\u0259n\u0259 bilm\u0259si s\u0259b\u0259bil\u0259 bir veril\u0259nl\u0259r \u015fini deyil, daha \u00e7ox port kimi istifad\u0259 olunur. 32 bit h\u0259cmi olan v\u0259 PCI 2.1 standart\u0131 istifad\u0259 ed\u0259n AGP 33 MHz yerin\u0259 66 MHz \u00f6t\u00fcrm\u0259 s\u00fcr\u0259tin\u0259 sahibdir.ATX Power Connector (ATX G\u00fcc \u018flaq\u0259l\u0259ndiricisi) \u2013 standart ATX g\u00fcc \u0259laq\u0259l\u0259ndiricisi komp\u00fcterin g\u00fcc m\u0259nb\u0259yind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131r. Birl\u0259\u015fdiricinin bir k\u0259nar\u0131nda olan k\u0259sikl\u0259r, \u0259laq\u0259nin do\u011fru \u015f\u0259kild\u0259 qurulmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 qoyulmu\u015fdur. ATX g\u00fcc birl\u0259\u015fdiricisinin qo\u015fulmas\u0131 v\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 zaman\u0131 g\u00fcc t\u0259tbiq edilm\u0259m\u0259li v\u0259 d\u00fczg\u00fcn bir formada qo\u015fuldu\u011funa \u0259min olmaq laz\u0131md\u0131r, \u0259ks halda h\u0259m anakart, h\u0259m d\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndiricinin ucu z\u0259d\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259r.Chipsets (Mikrosxem d\u0259sti) \u2013 \u00dcz\u0259ril\u0259rind\u0259 olan mikrosxem d\u0259stl\u0259ri anakartlar\u0131 bir-birind\u0259n f\u0259rql\u0259ndir\u0259n \u0259sas hiss\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. Mikrosxem d\u0259sti bir \u00e7ox ki\u00e7ik d\u00f6vr\u0259l\u0259rin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n meydana g\u0259lmi\u015f v\u0259 x\u00fcsusi funksiyalar\u0131 yerin\u0259 yetirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, s\u0259s kart\u0131, ekran kart\u0131 v\u0259 ya modemin anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 oldu\u011fu hallar\u0131nda mikrosxem d\u0259stinin bir hiss\u0259si bu qur\u011fular\u0131n birini v\u0259 ya bir ne\u00e7\u0259sini i\u015fl\u0259d\u0259rk\u0259n, dig\u0259r hiss\u0259si d\u0259 mikroprosessor funksiyalar\u0131na n\u0259zar\u0259t ed\u0259 bilir. B\u0259zi mikrosxem d\u0259stl\u0259ri sad\u0259c\u0259 bir qrup mikroprosessorlar\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259rk\u0259n, b\u0259zil\u0259ri bir ne\u00e7\u0259 sinf\u0259 uy\u011fun olaraq i\u015fl\u0259yir. Haz\u0131rda geni\u015f istifad\u0259 edil\u0259n anakartlar, \u00fcmumilikd\u0259 Intel, AMD v\u0259 Cyrix mikroprosessorlar\u0131n\u0131n ortaq olduqlar\u0131 s\u00fcr\u0259t kateqoriyalar\u0131na uy\u011fun olaraq istehsal edilir. Mikroprosessorun yadda\u015fa m\u00fcraci\u0259t formas\u0131 v\u0259 m\u0259hdudiyy\u0259ti il\u0259 m\u0259ntiqi m\u0259lumatlar\u0131 da mikrosxem d\u0259sti \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259yin edilmi\u015fdir. Anakart istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 mikrosxem d\u0259stinin anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 yerini t\u0259yin ed\u0259rk\u0259n temperaturun \u0259n yax\u015f\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 yay\u0131la bilm\u0259 faktorunu diqq\u0259t\u0259 al\u0131rlar.CPU (Cenrtal Prosessing Unit \u2013 M\u0259rk\u0259zi Prosessor Qur\u011fusu) Socket (Oyuq) \u2013 B\u00fct\u00fcn mikroprosessor oyuqlar\u0131 (socket) bir- birin\u0259 b\u0259nz\u0259yirl\u0259r. Oyuqlar\u0131 bir-birind\u0259n f\u0259rql\u0259ndir\u0259n qurulu\u015fu v\u0259 giri\u015fl\u0259rinin say\u0131d\u0131r. B\u0259zi yuvalar g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f etibaril\u0259 bir-birin\u0259 \u00e7ox b\u0259nz\u0259s\u0259l\u0259r d\u0259, qurulu\u015f etibaril\u0259 f\u0259rql\u0259nirl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, Socket-7, Socket-8, Socket-A v\u0259 Socket-370 bunlardan b\u0259zil\u0259ridir.Bununla b\u0259rab\u0259r anakartlar mikroprosessor s\u00f6k\u00fcy\u00fcn\u0259 d\u0259 malik ola bilirl\u0259r (\u015e\u0259kil 23.). S\u00f6k\u00fck il\u0259 oyuqlar qurulu\u015f v\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f etibaril\u0259 tamamil\u0259 f\u0259rql\u0259nirl\u0259r.DIMM (Double Inline Memory Module \u2013 \u0130ki T\u0259r\u0259fli A\u00e7\u0131q Yadda\u015f Modulu) Slot \u2013 Haz\u0131rda geni\u015f istifad\u0259 edil\u0259n yadda\u015f s\u00f6k\u00fckl\u0259ridir. Dig\u0259r yadda\u015f s\u00f6k\u00fckl\u0259ri is\u0259, SIMM (Single Inline Memory Module \u2013 T\u0259k T\u0259r\u0259fli Yadda\u015f Modulu) v\u0259 RIMM(Rambus Inline Memory Module \u2013 Rambus A\u00e7\u0131q Yadda\u015f Modulu) modullar\u0131d\u0131r. Haz\u0131rda RIMM s\u00f6k\u00fckl\u0259rinin istifad\u0259 edildiyi az saydak\u0131 Pentium IV anakartlar\u0131 xaricind\u0259 b\u00fct\u00fcn anakartlarda DIMM s\u00f6k\u00fckl\u0259ri istifad\u0259 edilir. \u018fsas DIMM standartlar\u0131 PC100 v\u0259 PC133-d\u00fcr. PC100-l\u0259r 100 MHz, PC133- l\u0259r 133 MHz s\u00fcr\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259yir. Pentium IV anakartlar\u0131nda olan DDR RAM c\u00fct m\u0259lumat qrupunu bir paketl\u0259 g\u00f6nd\u0259r\u0259 bilm\u0259 x\u00fcsusiyy\u0259tin\u0259 malikdir.Floppy Disk Driver Connector (Elastik Disk S\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc \u018flaq\u0259l\u0259ndiricisi) \u2013 Elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcn\u00fcn anakart \u00fcz\u0259rin\u0259 qo\u015fuldu\u011fu \u0259laq\u0259l\u0259ndiricidir. Qo\u015fulma \u015f\u0259kli v\u0259 diqq\u0259t edil\u0259c\u0259k hallar IDE \u015fininin qo\u015fulmas\u0131 il\u0259 tamamil\u0259 eynidir. Bu m\u00f6vzuda bir hala diqq\u0259t etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc \u015fininin k\u0259sik v\u0259 q\u0131vr\u0131ml\u0131 olan ucu elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc t\u0259r\u0259find\u0259, IDE \u015finin\u0259 b\u0259nz\u0259y\u0259n ucu is\u0259 anakart t\u0259r\u0259find\u0259 olmal\u0131d\u0131r. Anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 sad\u0259c\u0259 1 \u0259d\u0259d elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc yuvas\u0131 olur.IDE (Intelligent Drive Electornic \u2013 A\u011f\u0131ll\u0131 Elektron S\u00fcr\u00fcc\u00fc) Connector (\u018flaq\u0259l\u0259ndirici) \u2013 IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricil\u0259ri IDE \u015finl\u0259rinin anakart \u00fcz\u0259rin\u0259 birl\u0259\u015fdirildiyi oyuqlard\u0131r. S\u0259rt disk, CD v\u0259 DVD s\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u0259ri IDE \u015fini vasit\u0259sil\u0259 IDE \u0259laq\u0259- l\u0259ndiricisin\u0259 qo\u015fulur. IDE qur\u011fular\u0131n\u0131n ATA33\/66\/100 olaraq \u00fc\u00e7 standart\u0131 vard\u0131r. Bu r\u0259q\u0259ml\u0259r m\u0259lumat\u0131n vahid zamanda Mb\/san. tipind\u0259n maksimum k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259 bil\u0259c\u0259k miqdar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. K\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 s\u00fcr\u0259tini Standarddan k\u0259nara \u00e7\u0131xaraq daha \u00e7ox art\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcn deyildir. IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricil\u0259rin\u0259 qo\u015fulacaq qur\u011fu il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndiricinin uy\u011fun g\u0259lm\u0259si \u00e7ox vacibdir. H\u0259r hans\u0131 birinin d\u0259st\u0259kl\u0259diyi standart\u0131n daha a\u015fa\u011f\u0131 olmas\u0131 hal\u0131nda, a\u015fa\u011f\u0131 s\u00fcr\u0259tli qur\u011fu v\u0259 ya \u0259laq\u0259l\u0259ndiricinin s\u00fcr\u0259tind\u0259 m\u0259lumat m\u00fcbadil\u0259si apar\u0131l\u0131r. B\u00fct\u00fcn IDE \u015finl\u0259rinin bir k\u0259nar\u0131nda q\u0131rm\u0131z\u0131, ya da mavi r\u0259ngd\u0259 x\u0259tt olur. Bu x\u0259tt IDE \u015fininin IDE birl\u0259\u015fdiricisin\u0259 d\u00fczg\u00fcn formada qo\u015fulmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 qoyulmu\u015fdur. Q\u0131rm\u0131z\u0131, ya da mavi x\u0259ttin oldu\u011fu t\u0259r\u0259f IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricisinin 1 n\u00f6mr\u0259si il\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n t\u0259r\u0259fin\u0259 uy\u011fun g\u0259lm\u0259lidir. B\u0259zi anakartlarda bu r\u0259q\u0259m g\u00f6st\u0259rilm\u0259y\u0259 bil\u0259r. Bu halda IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricisi oyu\u011funun uzun k\u0259narlar\u0131ndan birinin orta hiss\u0259sind\u0259 olan ki\u00e7ik yar\u0131\u011fa diqq\u0259t edilm\u0259lidir. Yar\u0131q t\u0259r\u0259fin \u00fcst hiss\u0259d\u0259 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u0259rs\u0259, IDE \u015fini r\u0259ngli x\u0259ttin oldu\u011fu k\u0259nar sa\u011fda olacaq \u015f\u0259kild\u0259 qo\u015fulmal\u0131d\u0131r. Bu m\u00f6vzuda m\u0259lumat h\u0259r anakart\u0131n kitab\u00e7as\u0131nda m\u00fctl\u0259q verilir. IDE oyuqlar\u0131 iki \u0259d\u0259d olur: Primary (\u018fsas), Secondary (K\u00f6m\u0259k\u00e7i).M\u0259mm\u0259dov Mahil \u0130sa o\u011flu,Zeynalov Zaman H\u0259bib o\u011fluMotherboard Battery (Anakart Batareyas\u0131) \u2013 Anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 elektrik ax\u0131n\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 hallarda b\u0259zi \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u0259lumatlar\u0131n yadda saxlanmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n, \u00e7ox ki\u00e7ik bir g\u00fcc\u0259 sahib batareyad\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, tarix v\u0259 saat m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n komp\u00fcterin h\u0259r a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda qar\u015f\u0131m\u0131za d\u00fczg\u00fcn formada \u00e7\u0131xmas\u0131 bu batareya say\u0259sind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olur. \u00c7ox vaxt BIOS batareyas\u0131 adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu batareyalar, \u0259sas\u0259n uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc litiumdan haz\u0131rlan\u0131r. \u018fsas\u0259n istifad\u0259\u00e7il\u0259r batareyan\u0131 \u00e7\u0131xartmaqla BIOS-u \u201cs\u0131f\u0131rlama\u201d, y\u0259ni bo\u015faltma \u00fcsulundan istifad\u0259 edirl\u0259r. Bu \u00fcsuldan, batareya tamamil\u0259 bo\u015fald\u0131qdan sonra v\u0259 ya d\u0259yi\u015fm\u0259si laz\u0131m oldu\u011funda, ya da BIOS-un anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 olan \u00e7evirici (jumper) v\u0259 ya a\u00e7arlar il\u0259 s\u0131f\u0131rlana bilm\u0259diyi hallarda istifad\u0259 olunmal\u0131d\u0131r. Batareyan\u0131n uzun m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hallarda, b\u0259zi anakartlarda i\u015f prosesinin b\u0259rpa edilm\u0259sinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 probleml\u0259r ortaya \u00e7\u0131xara bil\u0259r.BIOS (Basic Input Output System \u2013 \u018fsas Giri\u015f-\u00c7\u0131x\u0131\u015f Sistemi) Chip (Mikrosxem) \u2013 BIOS komp\u00fcterin \u0259sas sistem m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 yadda saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr. Komp\u00fcterin d\u00fczg\u00fcn a\u00e7\u0131lmas\u0131 BIOS-un do\u011fru nizamlanmas\u0131ndan as\u0131l\u0131d\u0131r. Anakart v\u0259 mikroprosessorun yenilikl\u0259r\u0259 uy\u011fun olaraq i\u015fl\u0259m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn, BIOS-un yeni versiyalar\u0131 t\u0259qib edilm\u0259li v\u0259 yenil\u0259nm\u0259lidir.M\u00fc\u0259llif: M\u0259mm\u0259dov Mahil \u0130sa o\u011flu,\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Zeynalov Zaman H\u0259bib o\u011flu\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Ana plata (Sistem platas\u0131) m\u0259qal\u0259 - www.YUSIF.az M\u00dcXT\u018fL\u0130F \/ \u0130NFORMAT\u0130KA\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ana plata (Sistem platas\u0131)Anakart, bir komp\u00fcterin b\u00fct\u00fcn hiss\u0259l\u0259rini \u00fcz\u0259rind\u0259 saxlayan v\u0259 bu par\u00e7alar\u0131n rabit\u0259ni t\u0259min ed\u0259n elektron sxemdir. \u015e\u00fc\u015f\u0259 lifd\u0259n (s\u0259rt plastik t\u00f6r\u0259m\u0259) haz\u0131rlanm\u0131\u015f, \u00fcz\u0259rind\u0259 mis yollar\u0131n oldu\u011fu; Ad\u0259t\u0259n t\u00fcnd ya\u015f\u0131l bir l\u00f6vh\u0259dir. Ana plata \u00fcz\u0259rind\u0259, mikro prosedur aparan yuvas\u0131, yadda\u015f, geni\u015fl\u0259nm\u0259 yuvalar\u0131, BIOS, dig\u0259r kartlar \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015fl\u0259nm\u0259 yuvalar\u0131 v\u0259 dig\u0259r k\u00f6m\u0259k\u00e7i d\u00f6vr\u0259l\u0259r (sistem saat\u0131, n\u0259zar\u0259t d\u00f6vr\u0259l\u0259ri kimi) yer al\u0131r. Bir PC hans\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 sahib oldu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n \u0259n m\u00fch\u00fcm komponentdir.AT \u0130lk f\u0259rdi komp\u00fcterl\u0259rd\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n \u0259sas kartlard\u0131r. 8086 v\u0259 ya 8088 mikroprosessorlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 sabit olaraq da\u015f\u0131y\u0131r bu halda prosedur aparan d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn anakart-\u0131n d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si laz\u0131m idi ki, ana kart\u0131n \u0259lav\u0259 t\u0259chizat m\u0259nt\u0259q\u0259siyaln\u0131z 8 bit olmal\u0131d\u0131r.XT anakartlardan sonra g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n ATX anakartlara b\u0259nz\u0259y\u0259n lakin yaln\u0131z 5 v\u0259 12 volt g\u00fcc alan anakartlard\u0131r. PS\/2 d\u0259st\u0259yi yoxdur. ISA, PCI v\u0259 AGP g\u00f6st\u0259rici yollar\u0131 il\u0259 d\u0259yi\u015fdiril\u0259 prosedur aparan d\u0259st\u0259yi bildir.Pentium2 prosedur aparan il\u0259 birlikd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 bazara t\u0259qdim olunmu\u015f. G\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n anakart-lard\u0131r.\u018fsas anakart istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 Intel, Dell, Asus, ECS, MS\u0130, Gigabyte, Foxcon, Biostar, EPoX, Asrock dur.\u0130ndi bir ana kart\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 n\u0259l\u0259r var onlara baxaq...1-Arxa panel \u0259laq\u0259l\u0259ri; 2- Processor g\u00fcc pini giri\u015fi; 3- Processor yuvas\u0131; 4-Processor soyuducusunun ayaqlar\u0131n\u0131 anakarta taxmaq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259likl\u0259r; 5-Processor feni pin giri\u015fi; 6- Ram (\u0259m\u0259li yadda\u015f) yuvalar\u0131; 7-Ana kart g\u00fcc pini giri\u015fi; 8,9- Ekran kart\u0131 yuvalar\u0131. B\u0259zi anakartlarda bu yuvalar\u0131n say\u0131 \u00e7oxdur. (Birden \u00e7ox ekran kart\u0131n\u0131 birlikd\u0259 istifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn.); 10-Sata informasiya kabeli giri\u015fl\u0259ri (Sata kabell\u0259r s\u0259rt disk il\u0259 anakart aras\u0131nda informasiya \u0259laq\u0259sini t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn.); 11-Sistem Bloku feni pin giri\u015fi; 12-\u00d6n panel \u0259laq\u0259 yeri (\u00f6n t\u0259r\u0259fd\u0259 olan usb, qulaql\u0131q, mikrofon \u0259laq\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr.); 13-\u015eimal k\u00f6rp\u00fcs\u00fc (Bu k\u00f6rp\u00fcy\u0259 ana kart\u0131n ana informasiya qov\u015fa\u011f\u0131 dey\u0259 bil\u0259rik, \u00e7\u00fcnki processor, ram, ekran kart\u0131ndak\u0131 b\u00fct\u00fcn m\u0259lumatlar buradan ke\u00e7ir.); 14-C\u0259nub k\u00f6rp\u00fcs\u00fc ( USB, SATA, PC\u0130 (ses kart\u0131 internet kart\u0131), y\u0259ni giri\u015f \u00e7\u0131x\u0131\u015f portlar\u0131n\u0131 n\u0259zar\u0259t ed\u0259r.)\u015eimal v\u0259 c\u0259nub k\u00f6rp\u00fcl\u0259rind\u0259n m\u0259lumatlar ke\u00e7diyi \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0131z\u0131rlar, bu s\u0259b\u0259bd\u0259n ana kart istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 bu k\u00f6rp\u00fcl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn metal bloklar il\u0259 soyutma sistemi t\u0259min edirl\u0259r. B\u0259zi markalar marka yaz\u0131s\u0131n\u0131 bu k\u00f6rp\u00fcl\u0259r\u0259 yazarlar. (A\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 \u015f\u0259kild\u0259ki 14 n\u00f6mr\u0259d\u0259 ASUS yaz\u0131s\u0131 kimi.)1Ana kart Arxa Panel \u018flaq\u0259l\u0259ri :Dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn ana kartlarda arxa panel portlar\u0131 eynidir.1- PS\/2 Mouse giri\u015fi b\u00fct\u00fcn anakartlarda ya\u015f\u0131l r\u0259ngd\u0259dir; 2-PS\/2 Klaviatura giri\u015fi b\u00fct\u00fcn anakartlarda b\u0259n\u00f6v\u015f\u0259yi r\u0259ngd\u0259dir; 3- COM ard\u0131c\u0131l portudur; 4-LPT paralel porttur. Bu portlara printer, faks, v\u0259 s. cihazlar qo\u015fulur; 5-Ana kart \u00fcz\u0259rind\u0259ki ekran kart\u0131ndan g\u0259l\u0259n g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Monitorunuza g\u00f6r\u00fcnt\u00fc verir. T\u0259bii ki, 3 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc oyunlar \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259if bir ekran kart\u0131d\u0131r; 6-USB portlar\u0131 (Flash disk, USB hard disk, USB TV kart\u0131, USB s\u0259s kart\u0131 v\u0259 s. q\u0131saca b\u00fct\u00fcn USB cihazlar\u0131n\u0131z\u0131 bu portlar\u0131 istifad\u0259 ed\u0259c\u0259k komp\u00fcteriniz\u0259 ba\u011flaya bil\u0259rsiniz; 7- \u0130nternet\u0259 ba\u011flana bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ana kart \u00fcz\u0259rind\u0259 olan, modemd\u0259n g\u0259l\u0259n v\u0259 ethernet kart\u0131na qo\u015fulan kabel giri\u015fidir; 8-S\u0259s \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 v\u0259 mikrofon giri\u015fidir. (mikrofon giri\u015fi b\u00fct\u00fcn anakartlarda q\u0131rm\u0131z\u0131 r\u0259ngd\u0259dir.). Komp\u00fcterinizd\u0259 musiqi dinl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, dinamikl\u0259ri bu s\u0259s \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131na taxman\u0131z laz\u0131md\u0131r.Anakartlarda olan slotlar:ISA (Industry standart Architecture\u2013S\u0259naye standartl\u0131 Arxitektura) Slot\u2013ISA s\u00f6k\u00fckl\u0259ri k\u00f6hn\u0259 tipli anakartlarda: modem,s\u0259s, ekran, \u015f\u0259b\u0259k\u0259 v\u0259 ba\u015fqa kartlar\u0131n qo\u015fulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edilirdi.ISA PCI v\u0259 AGP-y\u0259 nisb\u0259t\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n bir sistem \u015finidir. Maksimum 8 MHz s\u00fcr\u0259til\u0259 i\u015fl\u0259yir, ancaq b\u0259zi sisteml\u0259rd\u0259 \u0259lav\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndiricil\u0259r il\u0259 12 MHz s\u00fcr\u0259tin\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259ldil\u0259 bil\u0259r. Yeni anakartlarda ya \u0259n sol k\u0259narda t\u0259k s\u00f6k\u00fck hal\u0131nda olur, ya da he\u00e7 olmaya bil\u0259r. ISA 16 bit m\u0259lumat \u00f6t\u00fcrm\u0259 \u015finin\u0259 malik olub, eyni vaxtda 16 bit m\u0259lumata m\u00fcraci\u0259t etm\u0259y\u0259 imkan verir.PCI (Peripheral Component Interconnect \u2013 Xarici \u018flaq\u0259li Periferiya Komponentl\u0259ri) Slot \u2013 PCI m\u0259lumat \u015fini Intel t\u0259r\u0259find\u0259n inki\u015faf etdirildi, ancaq sad\u0259c\u0259 Intel-in istehsal etdiyi mikroprosessorlara deyil, b\u00fct\u00fcn mikroprosessorlara uy\u011fun g\u0259lir v\u0259 anakartlarda m\u00fctl\u0259q olmas\u0131 vacib olan standart hal\u0131na g\u0259lmi\u015fdir. Anakartlar \u00fcz\u0259rind\u0259 \u0259sas\u0259n 1-d\u0259n 6-ya q\u0259d\u0259r PCI s\u00f6k\u00fckl\u0259ri olur. 32 bit veril\u0259nl\u0259r \u015fini olan PCI 33 MHz s\u00fcr\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259yir. PCI veril\u0259nl\u0259r \u015fini \u0259m\u0259liyyat sisteml\u0259rinin avtomatik olaraq qur\u011funu tan\u0131yaraq y\u00fckl\u0259diyi qo\u015f v\u0259 i\u015fl\u0259t (plug&amp;play) x\u00fcsusiyy\u0259tini d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n bir veril\u0259nl\u0259r \u015finidir. PCI veril\u0259nl\u0259r \u015fini s\u0259s kart\u0131ndan ekran kart\u0131na q\u0259d\u0259r m\u00fcxt\u0259lif qur\u011fular\u0131n istifad\u0259 etdikl\u0259ri veril\u0259nl\u0259r \u015finidir.AGP (Accelerated Graphics Port \u2013 S\u00fcr\u0259tl\u0259ndirilmi\u015f Qrafik Port) \u2013 AGP x\u00fcsus\u0259n ekran kartlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn dizayn edilmi\u015fdir. AGP komp\u00fcter d\u00fcnyas\u0131n\u0131 qrafik kartlar\u0131nda daha geni\u015f veril\u0259nl\u0259r \u015fini istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etmi\u015fdir. AGP 66 MHz 1x, 133 MHz 2x, 266 MHz 4x s\u00fcr\u0259til\u0259 h\u0259m olduqca s\u00fcr\u0259tli veril\u0259nl\u0259r \u015fini, h\u0259m d\u0259 ana yadda\u015f il\u0259 daha s\u00fcr\u0259tli \u0259laq\u0259 saxlayan bir portdur. AGP sad\u0259c\u0259, ekran kart\u0131 v\u0259 mikroprosessor il\u0259 istifad\u0259 edilm\u0259si v\u0259 geni\u015fl\u0259n\u0259 bilm\u0259si s\u0259b\u0259bil\u0259 bir veril\u0259nl\u0259r \u015fini deyil, daha \u00e7ox port kimi istifad\u0259 olunur. 32 bit h\u0259cmi olan v\u0259 PCI 2.1 standart\u0131 istifad\u0259 ed\u0259n AGP 33 MHz yerin\u0259 66 MHz \u00f6t\u00fcrm\u0259 s\u00fcr\u0259tin\u0259 sahibdir.ATX Power Connector (ATX G\u00fcc \u018flaq\u0259l\u0259ndiricisi) \u2013 standart ATX g\u00fcc \u0259laq\u0259l\u0259ndiricisi komp\u00fcterin g\u00fcc m\u0259nb\u0259yind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131r. Birl\u0259\u015fdiricinin bir k\u0259nar\u0131nda olan k\u0259sikl\u0259r, \u0259laq\u0259nin do\u011fru \u015f\u0259kild\u0259 qurulmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 qoyulmu\u015fdur. ATX g\u00fcc birl\u0259\u015fdiricisinin qo\u015fulmas\u0131 v\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 zaman\u0131 g\u00fcc t\u0259tbiq edilm\u0259m\u0259li v\u0259 d\u00fczg\u00fcn bir formada qo\u015fuldu\u011funa \u0259min olmaq laz\u0131md\u0131r, \u0259ks halda h\u0259m anakart, h\u0259m d\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndiricinin ucu z\u0259d\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259r.Chipsets (Mikrosxem d\u0259sti) \u2013 \u00dcz\u0259ril\u0259rind\u0259 olan mikrosxem d\u0259stl\u0259ri anakartlar\u0131 bir-birind\u0259n f\u0259rql\u0259ndir\u0259n \u0259sas hiss\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. Mikrosxem d\u0259sti bir \u00e7ox ki\u00e7ik d\u00f6vr\u0259l\u0259rin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n meydana g\u0259lmi\u015f v\u0259 x\u00fcsusi funksiyalar\u0131 yerin\u0259 yetirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, s\u0259s kart\u0131, ekran kart\u0131 v\u0259 ya modemin anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 oldu\u011fu hallar\u0131nda mikrosxem d\u0259stinin bir hiss\u0259si bu qur\u011fular\u0131n birini v\u0259 ya bir ne\u00e7\u0259sini i\u015fl\u0259d\u0259rk\u0259n, dig\u0259r hiss\u0259si d\u0259 mikroprosessor funksiyalar\u0131na n\u0259zar\u0259t ed\u0259 bilir. B\u0259zi mikrosxem d\u0259stl\u0259ri sad\u0259c\u0259 bir qrup mikroprosessorlar\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259rk\u0259n, b\u0259zil\u0259ri bir ne\u00e7\u0259 sinf\u0259 uy\u011fun olaraq i\u015fl\u0259yir. Haz\u0131rda geni\u015f istifad\u0259 edil\u0259n anakartlar, \u00fcmumilikd\u0259 Intel, AMD v\u0259 Cyrix mikroprosessorlar\u0131n\u0131n ortaq olduqlar\u0131 s\u00fcr\u0259t kateqoriyalar\u0131na uy\u011fun olaraq istehsal edilir. Mikroprosessorun yadda\u015fa m\u00fcraci\u0259t formas\u0131 v\u0259 m\u0259hdudiyy\u0259ti il\u0259 m\u0259ntiqi m\u0259lumatlar\u0131 da mikrosxem d\u0259sti \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259yin edilmi\u015fdir. Anakart istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 mikrosxem d\u0259stinin anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 yerini t\u0259yin ed\u0259rk\u0259n temperaturun \u0259n yax\u015f\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 yay\u0131la bilm\u0259 faktorunu diqq\u0259t\u0259 al\u0131rlar.CPU (Cenrtal Prosessing Unit \u2013 M\u0259rk\u0259zi Prosessor Qur\u011fusu) Socket (Oyuq) \u2013 B\u00fct\u00fcn mikroprosessor oyuqlar\u0131 (socket) bir- birin\u0259 b\u0259nz\u0259yirl\u0259r. Oyuqlar\u0131 bir-birind\u0259n f\u0259rql\u0259ndir\u0259n qurulu\u015fu v\u0259 giri\u015fl\u0259rinin say\u0131d\u0131r. B\u0259zi yuvalar g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f etibaril\u0259 bir-birin\u0259 \u00e7ox b\u0259nz\u0259s\u0259l\u0259r d\u0259, qurulu\u015f etibaril\u0259 f\u0259rql\u0259nirl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, Socket-7, Socket-8, Socket-A v\u0259 Socket-370 bunlardan b\u0259zil\u0259ridir.Bununla b\u0259rab\u0259r anakartlar mikroprosessor s\u00f6k\u00fcy\u00fcn\u0259 d\u0259 malik ola bilirl\u0259r (\u015e\u0259kil 23.). S\u00f6k\u00fck il\u0259 oyuqlar qurulu\u015f v\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f etibaril\u0259 tamamil\u0259 f\u0259rql\u0259nirl\u0259r.DIMM (Double Inline Memory Module \u2013 \u0130ki T\u0259r\u0259fli A\u00e7\u0131q Yadda\u015f Modulu) Slot \u2013 Haz\u0131rda geni\u015f istifad\u0259 edil\u0259n yadda\u015f s\u00f6k\u00fckl\u0259ridir. Dig\u0259r yadda\u015f s\u00f6k\u00fckl\u0259ri is\u0259, SIMM (Single Inline Memory Module \u2013 T\u0259k T\u0259r\u0259fli Yadda\u015f Modulu) v\u0259 RIMM(Rambus Inline Memory Module \u2013 Rambus A\u00e7\u0131q Yadda\u015f Modulu) modullar\u0131d\u0131r. Haz\u0131rda RIMM s\u00f6k\u00fckl\u0259rinin istifad\u0259 edildiyi az saydak\u0131 Pentium IV anakartlar\u0131 xaricind\u0259 b\u00fct\u00fcn anakartlarda DIMM s\u00f6k\u00fckl\u0259ri istifad\u0259 edilir. \u018fsas DIMM standartlar\u0131 PC100 v\u0259 PC133-d\u00fcr. PC100-l\u0259r 100 MHz, PC133- l\u0259r 133 MHz s\u00fcr\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259yir. Pentium IV anakartlar\u0131nda olan DDR RAM c\u00fct m\u0259lumat qrupunu bir paketl\u0259 g\u00f6nd\u0259r\u0259 bilm\u0259 x\u00fcsusiyy\u0259tin\u0259 malikdir.Floppy Disk Driver Connector (Elastik Disk S\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc \u018flaq\u0259l\u0259ndiricisi) \u2013 Elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcn\u00fcn anakart \u00fcz\u0259rin\u0259 qo\u015fuldu\u011fu \u0259laq\u0259l\u0259ndiricidir. Qo\u015fulma \u015f\u0259kli v\u0259 diqq\u0259t edil\u0259c\u0259k hallar IDE \u015fininin qo\u015fulmas\u0131 il\u0259 tamamil\u0259 eynidir. Bu m\u00f6vzuda bir hala diqq\u0259t etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc \u015fininin k\u0259sik v\u0259 q\u0131vr\u0131ml\u0131 olan ucu elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc t\u0259r\u0259find\u0259, IDE \u015finin\u0259 b\u0259nz\u0259y\u0259n ucu is\u0259 anakart t\u0259r\u0259find\u0259 olmal\u0131d\u0131r. Anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 sad\u0259c\u0259 1 \u0259d\u0259d elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc yuvas\u0131 olur.IDE (Intelligent Drive Electornic \u2013 A\u011f\u0131ll\u0131 Elektron S\u00fcr\u00fcc\u00fc) Connector (\u018flaq\u0259l\u0259ndirici) \u2013 IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricil\u0259ri IDE \u015finl\u0259rinin anakart \u00fcz\u0259rin\u0259 birl\u0259\u015fdirildiyi oyuqlard\u0131r. S\u0259rt disk, CD v\u0259 DVD s\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u0259ri IDE \u015fini vasit\u0259sil\u0259 IDE \u0259laq\u0259- l\u0259ndiricisin\u0259 qo\u015fulur. IDE qur\u011fular\u0131n\u0131n ATA33\/66\/100 olaraq \u00fc\u00e7 standart\u0131 vard\u0131r. Bu r\u0259q\u0259ml\u0259r m\u0259lumat\u0131n vahid zamanda Mb\/san. tipind\u0259n maksimum k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259 bil\u0259c\u0259k miqdar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. K\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 s\u00fcr\u0259tini Standarddan k\u0259nara \u00e7\u0131xaraq daha \u00e7ox art\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcn deyildir. IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricil\u0259rin\u0259 qo\u015fulacaq qur\u011fu il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndiricinin uy\u011fun g\u0259lm\u0259si \u00e7ox vacibdir. H\u0259r hans\u0131 birinin d\u0259st\u0259kl\u0259diyi standart\u0131n daha a\u015fa\u011f\u0131 olmas\u0131 hal\u0131nda, a\u015fa\u011f\u0131 s\u00fcr\u0259tli qur\u011fu v\u0259 ya \u0259laq\u0259l\u0259ndiricinin s\u00fcr\u0259tind\u0259 m\u0259lumat m\u00fcbadil\u0259si apar\u0131l\u0131r. B\u00fct\u00fcn IDE \u015finl\u0259rinin bir k\u0259nar\u0131nda q\u0131rm\u0131z\u0131, ya da mavi r\u0259ngd\u0259 x\u0259tt olur. Bu x\u0259tt IDE \u015fininin IDE birl\u0259\u015fdiricisin\u0259 d\u00fczg\u00fcn formada qo\u015fulmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 qoyulmu\u015fdur. Q\u0131rm\u0131z\u0131, ya da mavi x\u0259ttin oldu\u011fu t\u0259r\u0259f IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricisinin 1 n\u00f6mr\u0259si il\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n t\u0259r\u0259fin\u0259 uy\u011fun g\u0259lm\u0259lidir. B\u0259zi anakartlarda bu r\u0259q\u0259m g\u00f6st\u0259rilm\u0259y\u0259 bil\u0259r. Bu halda IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricisi oyu\u011funun uzun k\u0259narlar\u0131ndan birinin orta hiss\u0259sind\u0259 olan ki\u00e7ik yar\u0131\u011fa diqq\u0259t edilm\u0259lidir. Yar\u0131q t\u0259r\u0259fin \u00fcst hiss\u0259d\u0259 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u0259rs\u0259, IDE \u015fini r\u0259ngli x\u0259ttin oldu\u011fu k\u0259nar sa\u011fda olacaq \u015f\u0259kild\u0259 qo\u015fulmal\u0131d\u0131r. Bu m\u00f6vzuda m\u0259lumat h\u0259r anakart\u0131n kitab\u00e7as\u0131nda m\u00fctl\u0259q verilir. IDE oyuqlar\u0131 iki \u0259d\u0259d olur: Primary (\u018fsas), Secondary (K\u00f6m\u0259k\u00e7i).M\u0259mm\u0259dov Mahil \u0130sa o\u011flu,Zeynalov Zaman H\u0259bib o\u011fluMotherboard Battery (Anakart Batareyas\u0131) \u2013 Anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 elektrik ax\u0131n\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 hallarda b\u0259zi \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u0259lumatlar\u0131n yadda saxlanmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n, \u00e7ox ki\u00e7ik bir g\u00fcc\u0259 sahib batareyad\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, tarix v\u0259 saat m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n komp\u00fcterin h\u0259r a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda qar\u015f\u0131m\u0131za d\u00fczg\u00fcn formada \u00e7\u0131xmas\u0131 bu batareya say\u0259sind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olur. \u00c7ox vaxt BIOS batareyas\u0131 adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu batareyalar, \u0259sas\u0259n uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc litiumdan haz\u0131rlan\u0131r. \u018fsas\u0259n istifad\u0259\u00e7il\u0259r batareyan\u0131 \u00e7\u0131xartmaqla BIOS-u \u201cs\u0131f\u0131rlama\u201d, y\u0259ni bo\u015faltma \u00fcsulundan istifad\u0259 edirl\u0259r. Bu \u00fcsuldan, batareya tamamil\u0259 bo\u015fald\u0131qdan sonra v\u0259 ya d\u0259yi\u015fm\u0259si laz\u0131m oldu\u011funda, ya da BIOS-un anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 olan \u00e7evirici (jumper) v\u0259 ya a\u00e7arlar il\u0259 s\u0131f\u0131rlana bilm\u0259diyi hallarda istifad\u0259 olunmal\u0131d\u0131r. Batareyan\u0131n uzun m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hallarda, b\u0259zi anakartlarda i\u015f prosesinin b\u0259rpa edilm\u0259sinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 probleml\u0259r ortaya \u00e7\u0131xara bil\u0259r.BIOS (Basic Input Output System \u2013 \u018fsas Giri\u015f-\u00c7\u0131x\u0131\u015f Sistemi) Chip (Mikrosxem) \u2013 BIOS komp\u00fcterin \u0259sas sistem m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 yadda saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr. Komp\u00fcterin d\u00fczg\u00fcn a\u00e7\u0131lmas\u0131 BIOS-un do\u011fru nizamlanmas\u0131ndan as\u0131l\u0131d\u0131r. Anakart v\u0259 mikroprosessorun yenilikl\u0259r\u0259 uy\u011fun olaraq i\u015fl\u0259m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn, BIOS-un yeni versiyalar\u0131 t\u0259qib edilm\u0259li v\u0259 yenil\u0259nm\u0259lidir.M\u00fc\u0259llif: M\u0259mm\u0259dov Mahil \u0130sa o\u011flu,\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Zeynalov Zaman H\u0259bib o\u011flu\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"www.YUSIF.az\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-12-19T15:05:20+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-12-22T19:04:57+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/1.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"488\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"393\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"auto61\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"auto61\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935\"},\"author\":{\"name\":\"auto61\",\"@id\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/#\/schema\/person\/904da2c1a1bbe7e501df95c2bc38d146\"},\"headline\":\"Ana plata (Sistem platas\u0131) m\u0259qal\u0259\",\"datePublished\":\"2020-12-19T15:05:20+00:00\",\"dateModified\":\"2020-12-22T19:04:57+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935\"},\"wordCount\":2412,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/#\/schema\/person\/904da2c1a1bbe7e501df95c2bc38d146\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/1.png\",\"articleSection\":[\"M\u00dcXT\u018fL\u0130F \/ \u0130NFORMAT\u0130KA\"],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935\",\"url\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935\",\"name\":\"Ana plata (Sistem platas\u0131) m\u0259qal\u0259 - www.YUSIF.az M\u00dcXT\u018fL\u0130F \/ \u0130NFORMAT\u0130KA\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/1.png\",\"datePublished\":\"2020-12-19T15:05:20+00:00\",\"dateModified\":\"2020-12-22T19:04:57+00:00\",\"description\":\"Ana plata (Sistem platas\u0131)Anakart, bir komp\u00fcterin b\u00fct\u00fcn hiss\u0259l\u0259rini \u00fcz\u0259rind\u0259 saxlayan v\u0259 bu par\u00e7alar\u0131n rabit\u0259ni t\u0259min ed\u0259n elektron sxemdir. \u015e\u00fc\u015f\u0259 lifd\u0259n (s\u0259rt plastik t\u00f6r\u0259m\u0259) haz\u0131rlanm\u0131\u015f, \u00fcz\u0259rind\u0259 mis yollar\u0131n oldu\u011fu; Ad\u0259t\u0259n t\u00fcnd ya\u015f\u0131l bir l\u00f6vh\u0259dir. Ana plata \u00fcz\u0259rind\u0259, mikro prosedur aparan yuvas\u0131, yadda\u015f, geni\u015fl\u0259nm\u0259 yuvalar\u0131, BIOS, dig\u0259r kartlar \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015fl\u0259nm\u0259 yuvalar\u0131 v\u0259 dig\u0259r k\u00f6m\u0259k\u00e7i d\u00f6vr\u0259l\u0259r (sistem saat\u0131, n\u0259zar\u0259t d\u00f6vr\u0259l\u0259ri kimi) yer al\u0131r. Bir PC hans\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 sahib oldu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n \u0259n m\u00fch\u00fcm komponentdir.AT \u0130lk f\u0259rdi komp\u00fcterl\u0259rd\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n \u0259sas kartlard\u0131r. 8086 v\u0259 ya 8088 mikroprosessorlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 sabit olaraq da\u015f\u0131y\u0131r bu halda prosedur aparan d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn anakart-\u0131n d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si laz\u0131m idi ki, ana kart\u0131n \u0259lav\u0259 t\u0259chizat m\u0259nt\u0259q\u0259siyaln\u0131z 8 bit olmal\u0131d\u0131r.XT anakartlardan sonra g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n ATX anakartlara b\u0259nz\u0259y\u0259n lakin yaln\u0131z 5 v\u0259 12 volt g\u00fcc alan anakartlard\u0131r. PS\/2 d\u0259st\u0259yi yoxdur. ISA, PCI v\u0259 AGP g\u00f6st\u0259rici yollar\u0131 il\u0259 d\u0259yi\u015fdiril\u0259 prosedur aparan d\u0259st\u0259yi bildir.Pentium2 prosedur aparan il\u0259 birlikd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 bazara t\u0259qdim olunmu\u015f. G\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n anakart-lard\u0131r.\u018fsas anakart istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 Intel, Dell, Asus, ECS, MS\u0130, Gigabyte, Foxcon, Biostar, EPoX, Asrock dur.\u0130ndi bir ana kart\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 n\u0259l\u0259r var onlara baxaq...1-Arxa panel \u0259laq\u0259l\u0259ri; 2- Processor g\u00fcc pini giri\u015fi; 3- Processor yuvas\u0131; 4-Processor soyuducusunun ayaqlar\u0131n\u0131 anakarta taxmaq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259likl\u0259r; 5-Processor feni pin giri\u015fi; 6- Ram (\u0259m\u0259li yadda\u015f) yuvalar\u0131; 7-Ana kart g\u00fcc pini giri\u015fi; 8,9- Ekran kart\u0131 yuvalar\u0131. B\u0259zi anakartlarda bu yuvalar\u0131n say\u0131 \u00e7oxdur. (Birden \u00e7ox ekran kart\u0131n\u0131 birlikd\u0259 istifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn.); 10-Sata informasiya kabeli giri\u015fl\u0259ri (Sata kabell\u0259r s\u0259rt disk il\u0259 anakart aras\u0131nda informasiya \u0259laq\u0259sini t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn.); 11-Sistem Bloku feni pin giri\u015fi; 12-\u00d6n panel \u0259laq\u0259 yeri (\u00f6n t\u0259r\u0259fd\u0259 olan usb, qulaql\u0131q, mikrofon \u0259laq\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr.); 13-\u015eimal k\u00f6rp\u00fcs\u00fc (Bu k\u00f6rp\u00fcy\u0259 ana kart\u0131n ana informasiya qov\u015fa\u011f\u0131 dey\u0259 bil\u0259rik, \u00e7\u00fcnki processor, ram, ekran kart\u0131ndak\u0131 b\u00fct\u00fcn m\u0259lumatlar buradan ke\u00e7ir.); 14-C\u0259nub k\u00f6rp\u00fcs\u00fc ( USB, SATA, PC\u0130 (ses kart\u0131 internet kart\u0131), y\u0259ni giri\u015f \u00e7\u0131x\u0131\u015f portlar\u0131n\u0131 n\u0259zar\u0259t ed\u0259r.)\u015eimal v\u0259 c\u0259nub k\u00f6rp\u00fcl\u0259rind\u0259n m\u0259lumatlar ke\u00e7diyi \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0131z\u0131rlar, bu s\u0259b\u0259bd\u0259n ana kart istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 bu k\u00f6rp\u00fcl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn metal bloklar il\u0259 soyutma sistemi t\u0259min edirl\u0259r. B\u0259zi markalar marka yaz\u0131s\u0131n\u0131 bu k\u00f6rp\u00fcl\u0259r\u0259 yazarlar. (A\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 \u015f\u0259kild\u0259ki 14 n\u00f6mr\u0259d\u0259 ASUS yaz\u0131s\u0131 kimi.)1Ana kart Arxa Panel \u018flaq\u0259l\u0259ri :Dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn ana kartlarda arxa panel portlar\u0131 eynidir.1- PS\/2 Mouse giri\u015fi b\u00fct\u00fcn anakartlarda ya\u015f\u0131l r\u0259ngd\u0259dir; 2-PS\/2 Klaviatura giri\u015fi b\u00fct\u00fcn anakartlarda b\u0259n\u00f6v\u015f\u0259yi r\u0259ngd\u0259dir; 3- COM ard\u0131c\u0131l portudur; 4-LPT paralel porttur. Bu portlara printer, faks, v\u0259 s. cihazlar qo\u015fulur; 5-Ana kart \u00fcz\u0259rind\u0259ki ekran kart\u0131ndan g\u0259l\u0259n g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Monitorunuza g\u00f6r\u00fcnt\u00fc verir. T\u0259bii ki, 3 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc oyunlar \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259if bir ekran kart\u0131d\u0131r; 6-USB portlar\u0131 (Flash disk, USB hard disk, USB TV kart\u0131, USB s\u0259s kart\u0131 v\u0259 s. q\u0131saca b\u00fct\u00fcn USB cihazlar\u0131n\u0131z\u0131 bu portlar\u0131 istifad\u0259 ed\u0259c\u0259k komp\u00fcteriniz\u0259 ba\u011flaya bil\u0259rsiniz; 7- \u0130nternet\u0259 ba\u011flana bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ana kart \u00fcz\u0259rind\u0259 olan, modemd\u0259n g\u0259l\u0259n v\u0259 ethernet kart\u0131na qo\u015fulan kabel giri\u015fidir; 8-S\u0259s \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 v\u0259 mikrofon giri\u015fidir. (mikrofon giri\u015fi b\u00fct\u00fcn anakartlarda q\u0131rm\u0131z\u0131 r\u0259ngd\u0259dir.). Komp\u00fcterinizd\u0259 musiqi dinl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, dinamikl\u0259ri bu s\u0259s \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131na taxman\u0131z laz\u0131md\u0131r.Anakartlarda olan slotlar:ISA (Industry standart Architecture\u2013S\u0259naye standartl\u0131 Arxitektura) Slot\u2013ISA s\u00f6k\u00fckl\u0259ri k\u00f6hn\u0259 tipli anakartlarda: modem,s\u0259s, ekran, \u015f\u0259b\u0259k\u0259 v\u0259 ba\u015fqa kartlar\u0131n qo\u015fulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edilirdi.ISA PCI v\u0259 AGP-y\u0259 nisb\u0259t\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n bir sistem \u015finidir. Maksimum 8 MHz s\u00fcr\u0259til\u0259 i\u015fl\u0259yir, ancaq b\u0259zi sisteml\u0259rd\u0259 \u0259lav\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndiricil\u0259r il\u0259 12 MHz s\u00fcr\u0259tin\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259ldil\u0259 bil\u0259r. Yeni anakartlarda ya \u0259n sol k\u0259narda t\u0259k s\u00f6k\u00fck hal\u0131nda olur, ya da he\u00e7 olmaya bil\u0259r. ISA 16 bit m\u0259lumat \u00f6t\u00fcrm\u0259 \u015finin\u0259 malik olub, eyni vaxtda 16 bit m\u0259lumata m\u00fcraci\u0259t etm\u0259y\u0259 imkan verir.PCI (Peripheral Component Interconnect \u2013 Xarici \u018flaq\u0259li Periferiya Komponentl\u0259ri) Slot \u2013 PCI m\u0259lumat \u015fini Intel t\u0259r\u0259find\u0259n inki\u015faf etdirildi, ancaq sad\u0259c\u0259 Intel-in istehsal etdiyi mikroprosessorlara deyil, b\u00fct\u00fcn mikroprosessorlara uy\u011fun g\u0259lir v\u0259 anakartlarda m\u00fctl\u0259q olmas\u0131 vacib olan standart hal\u0131na g\u0259lmi\u015fdir. Anakartlar \u00fcz\u0259rind\u0259 \u0259sas\u0259n 1-d\u0259n 6-ya q\u0259d\u0259r PCI s\u00f6k\u00fckl\u0259ri olur. 32 bit veril\u0259nl\u0259r \u015fini olan PCI 33 MHz s\u00fcr\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259yir. PCI veril\u0259nl\u0259r \u015fini \u0259m\u0259liyyat sisteml\u0259rinin avtomatik olaraq qur\u011funu tan\u0131yaraq y\u00fckl\u0259diyi qo\u015f v\u0259 i\u015fl\u0259t (plug&play) x\u00fcsusiyy\u0259tini d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n bir veril\u0259nl\u0259r \u015finidir. PCI veril\u0259nl\u0259r \u015fini s\u0259s kart\u0131ndan ekran kart\u0131na q\u0259d\u0259r m\u00fcxt\u0259lif qur\u011fular\u0131n istifad\u0259 etdikl\u0259ri veril\u0259nl\u0259r \u015finidir.AGP (Accelerated Graphics Port \u2013 S\u00fcr\u0259tl\u0259ndirilmi\u015f Qrafik Port) \u2013 AGP x\u00fcsus\u0259n ekran kartlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn dizayn edilmi\u015fdir. AGP komp\u00fcter d\u00fcnyas\u0131n\u0131 qrafik kartlar\u0131nda daha geni\u015f veril\u0259nl\u0259r \u015fini istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etmi\u015fdir. AGP 66 MHz 1x, 133 MHz 2x, 266 MHz 4x s\u00fcr\u0259til\u0259 h\u0259m olduqca s\u00fcr\u0259tli veril\u0259nl\u0259r \u015fini, h\u0259m d\u0259 ana yadda\u015f il\u0259 daha s\u00fcr\u0259tli \u0259laq\u0259 saxlayan bir portdur. AGP sad\u0259c\u0259, ekran kart\u0131 v\u0259 mikroprosessor il\u0259 istifad\u0259 edilm\u0259si v\u0259 geni\u015fl\u0259n\u0259 bilm\u0259si s\u0259b\u0259bil\u0259 bir veril\u0259nl\u0259r \u015fini deyil, daha \u00e7ox port kimi istifad\u0259 olunur. 32 bit h\u0259cmi olan v\u0259 PCI 2.1 standart\u0131 istifad\u0259 ed\u0259n AGP 33 MHz yerin\u0259 66 MHz \u00f6t\u00fcrm\u0259 s\u00fcr\u0259tin\u0259 sahibdir.ATX Power Connector (ATX G\u00fcc \u018flaq\u0259l\u0259ndiricisi) \u2013 standart ATX g\u00fcc \u0259laq\u0259l\u0259ndiricisi komp\u00fcterin g\u00fcc m\u0259nb\u0259yind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131r. Birl\u0259\u015fdiricinin bir k\u0259nar\u0131nda olan k\u0259sikl\u0259r, \u0259laq\u0259nin do\u011fru \u015f\u0259kild\u0259 qurulmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 qoyulmu\u015fdur. ATX g\u00fcc birl\u0259\u015fdiricisinin qo\u015fulmas\u0131 v\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 zaman\u0131 g\u00fcc t\u0259tbiq edilm\u0259m\u0259li v\u0259 d\u00fczg\u00fcn bir formada qo\u015fuldu\u011funa \u0259min olmaq laz\u0131md\u0131r, \u0259ks halda h\u0259m anakart, h\u0259m d\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndiricinin ucu z\u0259d\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259r.Chipsets (Mikrosxem d\u0259sti) \u2013 \u00dcz\u0259ril\u0259rind\u0259 olan mikrosxem d\u0259stl\u0259ri anakartlar\u0131 bir-birind\u0259n f\u0259rql\u0259ndir\u0259n \u0259sas hiss\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. Mikrosxem d\u0259sti bir \u00e7ox ki\u00e7ik d\u00f6vr\u0259l\u0259rin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n meydana g\u0259lmi\u015f v\u0259 x\u00fcsusi funksiyalar\u0131 yerin\u0259 yetirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, s\u0259s kart\u0131, ekran kart\u0131 v\u0259 ya modemin anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 oldu\u011fu hallar\u0131nda mikrosxem d\u0259stinin bir hiss\u0259si bu qur\u011fular\u0131n birini v\u0259 ya bir ne\u00e7\u0259sini i\u015fl\u0259d\u0259rk\u0259n, dig\u0259r hiss\u0259si d\u0259 mikroprosessor funksiyalar\u0131na n\u0259zar\u0259t ed\u0259 bilir. B\u0259zi mikrosxem d\u0259stl\u0259ri sad\u0259c\u0259 bir qrup mikroprosessorlar\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259rk\u0259n, b\u0259zil\u0259ri bir ne\u00e7\u0259 sinf\u0259 uy\u011fun olaraq i\u015fl\u0259yir. Haz\u0131rda geni\u015f istifad\u0259 edil\u0259n anakartlar, \u00fcmumilikd\u0259 Intel, AMD v\u0259 Cyrix mikroprosessorlar\u0131n\u0131n ortaq olduqlar\u0131 s\u00fcr\u0259t kateqoriyalar\u0131na uy\u011fun olaraq istehsal edilir. Mikroprosessorun yadda\u015fa m\u00fcraci\u0259t formas\u0131 v\u0259 m\u0259hdudiyy\u0259ti il\u0259 m\u0259ntiqi m\u0259lumatlar\u0131 da mikrosxem d\u0259sti \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259yin edilmi\u015fdir. Anakart istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 mikrosxem d\u0259stinin anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 yerini t\u0259yin ed\u0259rk\u0259n temperaturun \u0259n yax\u015f\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 yay\u0131la bilm\u0259 faktorunu diqq\u0259t\u0259 al\u0131rlar.CPU (Cenrtal Prosessing Unit \u2013 M\u0259rk\u0259zi Prosessor Qur\u011fusu) Socket (Oyuq) \u2013 B\u00fct\u00fcn mikroprosessor oyuqlar\u0131 (socket) bir- birin\u0259 b\u0259nz\u0259yirl\u0259r. Oyuqlar\u0131 bir-birind\u0259n f\u0259rql\u0259ndir\u0259n qurulu\u015fu v\u0259 giri\u015fl\u0259rinin say\u0131d\u0131r. B\u0259zi yuvalar g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f etibaril\u0259 bir-birin\u0259 \u00e7ox b\u0259nz\u0259s\u0259l\u0259r d\u0259, qurulu\u015f etibaril\u0259 f\u0259rql\u0259nirl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, Socket-7, Socket-8, Socket-A v\u0259 Socket-370 bunlardan b\u0259zil\u0259ridir.Bununla b\u0259rab\u0259r anakartlar mikroprosessor s\u00f6k\u00fcy\u00fcn\u0259 d\u0259 malik ola bilirl\u0259r (\u015e\u0259kil 23.). S\u00f6k\u00fck il\u0259 oyuqlar qurulu\u015f v\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f etibaril\u0259 tamamil\u0259 f\u0259rql\u0259nirl\u0259r.DIMM (Double Inline Memory Module \u2013 \u0130ki T\u0259r\u0259fli A\u00e7\u0131q Yadda\u015f Modulu) Slot \u2013 Haz\u0131rda geni\u015f istifad\u0259 edil\u0259n yadda\u015f s\u00f6k\u00fckl\u0259ridir. Dig\u0259r yadda\u015f s\u00f6k\u00fckl\u0259ri is\u0259, SIMM (Single Inline Memory Module \u2013 T\u0259k T\u0259r\u0259fli Yadda\u015f Modulu) v\u0259 RIMM(Rambus Inline Memory Module \u2013 Rambus A\u00e7\u0131q Yadda\u015f Modulu) modullar\u0131d\u0131r. Haz\u0131rda RIMM s\u00f6k\u00fckl\u0259rinin istifad\u0259 edildiyi az saydak\u0131 Pentium IV anakartlar\u0131 xaricind\u0259 b\u00fct\u00fcn anakartlarda DIMM s\u00f6k\u00fckl\u0259ri istifad\u0259 edilir. \u018fsas DIMM standartlar\u0131 PC100 v\u0259 PC133-d\u00fcr. PC100-l\u0259r 100 MHz, PC133- l\u0259r 133 MHz s\u00fcr\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259yir. Pentium IV anakartlar\u0131nda olan DDR RAM c\u00fct m\u0259lumat qrupunu bir paketl\u0259 g\u00f6nd\u0259r\u0259 bilm\u0259 x\u00fcsusiyy\u0259tin\u0259 malikdir.Floppy Disk Driver Connector (Elastik Disk S\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc \u018flaq\u0259l\u0259ndiricisi) \u2013 Elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcn\u00fcn anakart \u00fcz\u0259rin\u0259 qo\u015fuldu\u011fu \u0259laq\u0259l\u0259ndiricidir. Qo\u015fulma \u015f\u0259kli v\u0259 diqq\u0259t edil\u0259c\u0259k hallar IDE \u015fininin qo\u015fulmas\u0131 il\u0259 tamamil\u0259 eynidir. Bu m\u00f6vzuda bir hala diqq\u0259t etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc \u015fininin k\u0259sik v\u0259 q\u0131vr\u0131ml\u0131 olan ucu elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc t\u0259r\u0259find\u0259, IDE \u015finin\u0259 b\u0259nz\u0259y\u0259n ucu is\u0259 anakart t\u0259r\u0259find\u0259 olmal\u0131d\u0131r. Anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 sad\u0259c\u0259 1 \u0259d\u0259d elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc yuvas\u0131 olur.IDE (Intelligent Drive Electornic \u2013 A\u011f\u0131ll\u0131 Elektron S\u00fcr\u00fcc\u00fc) Connector (\u018flaq\u0259l\u0259ndirici) \u2013 IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricil\u0259ri IDE \u015finl\u0259rinin anakart \u00fcz\u0259rin\u0259 birl\u0259\u015fdirildiyi oyuqlard\u0131r. S\u0259rt disk, CD v\u0259 DVD s\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u0259ri IDE \u015fini vasit\u0259sil\u0259 IDE \u0259laq\u0259- l\u0259ndiricisin\u0259 qo\u015fulur. IDE qur\u011fular\u0131n\u0131n ATA33\/66\/100 olaraq \u00fc\u00e7 standart\u0131 vard\u0131r. Bu r\u0259q\u0259ml\u0259r m\u0259lumat\u0131n vahid zamanda Mb\/san. tipind\u0259n maksimum k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259 bil\u0259c\u0259k miqdar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. K\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 s\u00fcr\u0259tini Standarddan k\u0259nara \u00e7\u0131xaraq daha \u00e7ox art\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcn deyildir. IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricil\u0259rin\u0259 qo\u015fulacaq qur\u011fu il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndiricinin uy\u011fun g\u0259lm\u0259si \u00e7ox vacibdir. H\u0259r hans\u0131 birinin d\u0259st\u0259kl\u0259diyi standart\u0131n daha a\u015fa\u011f\u0131 olmas\u0131 hal\u0131nda, a\u015fa\u011f\u0131 s\u00fcr\u0259tli qur\u011fu v\u0259 ya \u0259laq\u0259l\u0259ndiricinin s\u00fcr\u0259tind\u0259 m\u0259lumat m\u00fcbadil\u0259si apar\u0131l\u0131r. B\u00fct\u00fcn IDE \u015finl\u0259rinin bir k\u0259nar\u0131nda q\u0131rm\u0131z\u0131, ya da mavi r\u0259ngd\u0259 x\u0259tt olur. Bu x\u0259tt IDE \u015fininin IDE birl\u0259\u015fdiricisin\u0259 d\u00fczg\u00fcn formada qo\u015fulmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 qoyulmu\u015fdur. Q\u0131rm\u0131z\u0131, ya da mavi x\u0259ttin oldu\u011fu t\u0259r\u0259f IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricisinin 1 n\u00f6mr\u0259si il\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n t\u0259r\u0259fin\u0259 uy\u011fun g\u0259lm\u0259lidir. B\u0259zi anakartlarda bu r\u0259q\u0259m g\u00f6st\u0259rilm\u0259y\u0259 bil\u0259r. Bu halda IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricisi oyu\u011funun uzun k\u0259narlar\u0131ndan birinin orta hiss\u0259sind\u0259 olan ki\u00e7ik yar\u0131\u011fa diqq\u0259t edilm\u0259lidir. Yar\u0131q t\u0259r\u0259fin \u00fcst hiss\u0259d\u0259 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u0259rs\u0259, IDE \u015fini r\u0259ngli x\u0259ttin oldu\u011fu k\u0259nar sa\u011fda olacaq \u015f\u0259kild\u0259 qo\u015fulmal\u0131d\u0131r. Bu m\u00f6vzuda m\u0259lumat h\u0259r anakart\u0131n kitab\u00e7as\u0131nda m\u00fctl\u0259q verilir. IDE oyuqlar\u0131 iki \u0259d\u0259d olur: Primary (\u018fsas), Secondary (K\u00f6m\u0259k\u00e7i).M\u0259mm\u0259dov Mahil \u0130sa o\u011flu,Zeynalov Zaman H\u0259bib o\u011fluMotherboard Battery (Anakart Batareyas\u0131) \u2013 Anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 elektrik ax\u0131n\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 hallarda b\u0259zi \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u0259lumatlar\u0131n yadda saxlanmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n, \u00e7ox ki\u00e7ik bir g\u00fcc\u0259 sahib batareyad\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, tarix v\u0259 saat m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n komp\u00fcterin h\u0259r a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda qar\u015f\u0131m\u0131za d\u00fczg\u00fcn formada \u00e7\u0131xmas\u0131 bu batareya say\u0259sind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olur. \u00c7ox vaxt BIOS batareyas\u0131 adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu batareyalar, \u0259sas\u0259n uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc litiumdan haz\u0131rlan\u0131r. \u018fsas\u0259n istifad\u0259\u00e7il\u0259r batareyan\u0131 \u00e7\u0131xartmaqla BIOS-u \u201cs\u0131f\u0131rlama\u201d, y\u0259ni bo\u015faltma \u00fcsulundan istifad\u0259 edirl\u0259r. Bu \u00fcsuldan, batareya tamamil\u0259 bo\u015fald\u0131qdan sonra v\u0259 ya d\u0259yi\u015fm\u0259si laz\u0131m oldu\u011funda, ya da BIOS-un anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 olan \u00e7evirici (jumper) v\u0259 ya a\u00e7arlar il\u0259 s\u0131f\u0131rlana bilm\u0259diyi hallarda istifad\u0259 olunmal\u0131d\u0131r. Batareyan\u0131n uzun m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hallarda, b\u0259zi anakartlarda i\u015f prosesinin b\u0259rpa edilm\u0259sinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 probleml\u0259r ortaya \u00e7\u0131xara bil\u0259r.BIOS (Basic Input Output System \u2013 \u018fsas Giri\u015f-\u00c7\u0131x\u0131\u015f Sistemi) Chip (Mikrosxem) \u2013 BIOS komp\u00fcterin \u0259sas sistem m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 yadda saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr. Komp\u00fcterin d\u00fczg\u00fcn a\u00e7\u0131lmas\u0131 BIOS-un do\u011fru nizamlanmas\u0131ndan as\u0131l\u0131d\u0131r. Anakart v\u0259 mikroprosessorun yenilikl\u0259r\u0259 uy\u011fun olaraq i\u015fl\u0259m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn, BIOS-un yeni versiyalar\u0131 t\u0259qib edilm\u0259li v\u0259 yenil\u0259nm\u0259lidir.M\u00fc\u0259llif: M\u0259mm\u0259dov Mahil \u0130sa o\u011flu,\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Zeynalov Zaman H\u0259bib o\u011flu\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/1.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/1.png\",\"width\":488,\"height\":393},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/yusif.az\/main\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Ana plata (Sistem platas\u0131) m\u0259qal\u0259\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/#website\",\"url\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/\",\"name\":\"www.YUSIF.az\",\"description\":\"Birlikd\u0259 Y\u00fcks\u0259li\u015f\u0259 Do\u011fru!!!\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/#\/schema\/person\/904da2c1a1bbe7e501df95c2bc38d146\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/#\/schema\/person\/904da2c1a1bbe7e501df95c2bc38d146\",\"name\":\"auto61\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/206904355e04c426b5ca443938aabf7f3ee8e177abeb155e7567388fa9c208a3?s=96&d=wavatar&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/206904355e04c426b5ca443938aabf7f3ee8e177abeb155e7567388fa9c208a3?s=96&d=wavatar&r=g\",\"caption\":\"auto61\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\/\/yusif.az\/main\/#\/schema\/person\/image\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ana plata (Sistem platas\u0131) m\u0259qal\u0259 - www.YUSIF.az M\u00dcXT\u018fL\u0130F \/ \u0130NFORMAT\u0130KA","description":"Ana plata (Sistem platas\u0131)Anakart, bir komp\u00fcterin b\u00fct\u00fcn hiss\u0259l\u0259rini \u00fcz\u0259rind\u0259 saxlayan v\u0259 bu par\u00e7alar\u0131n rabit\u0259ni t\u0259min ed\u0259n elektron sxemdir. \u015e\u00fc\u015f\u0259 lifd\u0259n (s\u0259rt plastik t\u00f6r\u0259m\u0259) haz\u0131rlanm\u0131\u015f, \u00fcz\u0259rind\u0259 mis yollar\u0131n oldu\u011fu; Ad\u0259t\u0259n t\u00fcnd ya\u015f\u0131l bir l\u00f6vh\u0259dir. Ana plata \u00fcz\u0259rind\u0259, mikro prosedur aparan yuvas\u0131, yadda\u015f, geni\u015fl\u0259nm\u0259 yuvalar\u0131, BIOS, dig\u0259r kartlar \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015fl\u0259nm\u0259 yuvalar\u0131 v\u0259 dig\u0259r k\u00f6m\u0259k\u00e7i d\u00f6vr\u0259l\u0259r (sistem saat\u0131, n\u0259zar\u0259t d\u00f6vr\u0259l\u0259ri kimi) yer al\u0131r. Bir PC hans\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 sahib oldu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n \u0259n m\u00fch\u00fcm komponentdir.AT \u0130lk f\u0259rdi komp\u00fcterl\u0259rd\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n \u0259sas kartlard\u0131r. 8086 v\u0259 ya 8088 mikroprosessorlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 sabit olaraq da\u015f\u0131y\u0131r bu halda prosedur aparan d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn anakart-\u0131n d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si laz\u0131m idi ki, ana kart\u0131n \u0259lav\u0259 t\u0259chizat m\u0259nt\u0259q\u0259siyaln\u0131z 8 bit olmal\u0131d\u0131r.XT anakartlardan sonra g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n ATX anakartlara b\u0259nz\u0259y\u0259n lakin yaln\u0131z 5 v\u0259 12 volt g\u00fcc alan anakartlard\u0131r. PS\/2 d\u0259st\u0259yi yoxdur. ISA, PCI v\u0259 AGP g\u00f6st\u0259rici yollar\u0131 il\u0259 d\u0259yi\u015fdiril\u0259 prosedur aparan d\u0259st\u0259yi bildir.Pentium2 prosedur aparan il\u0259 birlikd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 bazara t\u0259qdim olunmu\u015f. G\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n anakart-lard\u0131r.\u018fsas anakart istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 Intel, Dell, Asus, ECS, MS\u0130, Gigabyte, Foxcon, Biostar, EPoX, Asrock dur.\u0130ndi bir ana kart\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 n\u0259l\u0259r var onlara baxaq...1-Arxa panel \u0259laq\u0259l\u0259ri; 2- Processor g\u00fcc pini giri\u015fi; 3- Processor yuvas\u0131; 4-Processor soyuducusunun ayaqlar\u0131n\u0131 anakarta taxmaq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259likl\u0259r; 5-Processor feni pin giri\u015fi; 6- Ram (\u0259m\u0259li yadda\u015f) yuvalar\u0131; 7-Ana kart g\u00fcc pini giri\u015fi; 8,9- Ekran kart\u0131 yuvalar\u0131. B\u0259zi anakartlarda bu yuvalar\u0131n say\u0131 \u00e7oxdur. (Birden \u00e7ox ekran kart\u0131n\u0131 birlikd\u0259 istifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn.); 10-Sata informasiya kabeli giri\u015fl\u0259ri (Sata kabell\u0259r s\u0259rt disk il\u0259 anakart aras\u0131nda informasiya \u0259laq\u0259sini t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn.); 11-Sistem Bloku feni pin giri\u015fi; 12-\u00d6n panel \u0259laq\u0259 yeri (\u00f6n t\u0259r\u0259fd\u0259 olan usb, qulaql\u0131q, mikrofon \u0259laq\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr.); 13-\u015eimal k\u00f6rp\u00fcs\u00fc (Bu k\u00f6rp\u00fcy\u0259 ana kart\u0131n ana informasiya qov\u015fa\u011f\u0131 dey\u0259 bil\u0259rik, \u00e7\u00fcnki processor, ram, ekran kart\u0131ndak\u0131 b\u00fct\u00fcn m\u0259lumatlar buradan ke\u00e7ir.); 14-C\u0259nub k\u00f6rp\u00fcs\u00fc ( USB, SATA, PC\u0130 (ses kart\u0131 internet kart\u0131), y\u0259ni giri\u015f \u00e7\u0131x\u0131\u015f portlar\u0131n\u0131 n\u0259zar\u0259t ed\u0259r.)\u015eimal v\u0259 c\u0259nub k\u00f6rp\u00fcl\u0259rind\u0259n m\u0259lumatlar ke\u00e7diyi \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0131z\u0131rlar, bu s\u0259b\u0259bd\u0259n ana kart istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 bu k\u00f6rp\u00fcl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn metal bloklar il\u0259 soyutma sistemi t\u0259min edirl\u0259r. B\u0259zi markalar marka yaz\u0131s\u0131n\u0131 bu k\u00f6rp\u00fcl\u0259r\u0259 yazarlar. (A\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 \u015f\u0259kild\u0259ki 14 n\u00f6mr\u0259d\u0259 ASUS yaz\u0131s\u0131 kimi.)1Ana kart Arxa Panel \u018flaq\u0259l\u0259ri :Dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn ana kartlarda arxa panel portlar\u0131 eynidir.1- PS\/2 Mouse giri\u015fi b\u00fct\u00fcn anakartlarda ya\u015f\u0131l r\u0259ngd\u0259dir; 2-PS\/2 Klaviatura giri\u015fi b\u00fct\u00fcn anakartlarda b\u0259n\u00f6v\u015f\u0259yi r\u0259ngd\u0259dir; 3- COM ard\u0131c\u0131l portudur; 4-LPT paralel porttur. Bu portlara printer, faks, v\u0259 s. cihazlar qo\u015fulur; 5-Ana kart \u00fcz\u0259rind\u0259ki ekran kart\u0131ndan g\u0259l\u0259n g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Monitorunuza g\u00f6r\u00fcnt\u00fc verir. T\u0259bii ki, 3 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc oyunlar \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259if bir ekran kart\u0131d\u0131r; 6-USB portlar\u0131 (Flash disk, USB hard disk, USB TV kart\u0131, USB s\u0259s kart\u0131 v\u0259 s. q\u0131saca b\u00fct\u00fcn USB cihazlar\u0131n\u0131z\u0131 bu portlar\u0131 istifad\u0259 ed\u0259c\u0259k komp\u00fcteriniz\u0259 ba\u011flaya bil\u0259rsiniz; 7- \u0130nternet\u0259 ba\u011flana bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ana kart \u00fcz\u0259rind\u0259 olan, modemd\u0259n g\u0259l\u0259n v\u0259 ethernet kart\u0131na qo\u015fulan kabel giri\u015fidir; 8-S\u0259s \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 v\u0259 mikrofon giri\u015fidir. (mikrofon giri\u015fi b\u00fct\u00fcn anakartlarda q\u0131rm\u0131z\u0131 r\u0259ngd\u0259dir.). Komp\u00fcterinizd\u0259 musiqi dinl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, dinamikl\u0259ri bu s\u0259s \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131na taxman\u0131z laz\u0131md\u0131r.Anakartlarda olan slotlar:ISA (Industry standart Architecture\u2013S\u0259naye standartl\u0131 Arxitektura) Slot\u2013ISA s\u00f6k\u00fckl\u0259ri k\u00f6hn\u0259 tipli anakartlarda: modem,s\u0259s, ekran, \u015f\u0259b\u0259k\u0259 v\u0259 ba\u015fqa kartlar\u0131n qo\u015fulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edilirdi.ISA PCI v\u0259 AGP-y\u0259 nisb\u0259t\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n bir sistem \u015finidir. Maksimum 8 MHz s\u00fcr\u0259til\u0259 i\u015fl\u0259yir, ancaq b\u0259zi sisteml\u0259rd\u0259 \u0259lav\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndiricil\u0259r il\u0259 12 MHz s\u00fcr\u0259tin\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259ldil\u0259 bil\u0259r. Yeni anakartlarda ya \u0259n sol k\u0259narda t\u0259k s\u00f6k\u00fck hal\u0131nda olur, ya da he\u00e7 olmaya bil\u0259r. ISA 16 bit m\u0259lumat \u00f6t\u00fcrm\u0259 \u015finin\u0259 malik olub, eyni vaxtda 16 bit m\u0259lumata m\u00fcraci\u0259t etm\u0259y\u0259 imkan verir.PCI (Peripheral Component Interconnect \u2013 Xarici \u018flaq\u0259li Periferiya Komponentl\u0259ri) Slot \u2013 PCI m\u0259lumat \u015fini Intel t\u0259r\u0259find\u0259n inki\u015faf etdirildi, ancaq sad\u0259c\u0259 Intel-in istehsal etdiyi mikroprosessorlara deyil, b\u00fct\u00fcn mikroprosessorlara uy\u011fun g\u0259lir v\u0259 anakartlarda m\u00fctl\u0259q olmas\u0131 vacib olan standart hal\u0131na g\u0259lmi\u015fdir. Anakartlar \u00fcz\u0259rind\u0259 \u0259sas\u0259n 1-d\u0259n 6-ya q\u0259d\u0259r PCI s\u00f6k\u00fckl\u0259ri olur. 32 bit veril\u0259nl\u0259r \u015fini olan PCI 33 MHz s\u00fcr\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259yir. PCI veril\u0259nl\u0259r \u015fini \u0259m\u0259liyyat sisteml\u0259rinin avtomatik olaraq qur\u011funu tan\u0131yaraq y\u00fckl\u0259diyi qo\u015f v\u0259 i\u015fl\u0259t (plug&play) x\u00fcsusiyy\u0259tini d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n bir veril\u0259nl\u0259r \u015finidir. PCI veril\u0259nl\u0259r \u015fini s\u0259s kart\u0131ndan ekran kart\u0131na q\u0259d\u0259r m\u00fcxt\u0259lif qur\u011fular\u0131n istifad\u0259 etdikl\u0259ri veril\u0259nl\u0259r \u015finidir.AGP (Accelerated Graphics Port \u2013 S\u00fcr\u0259tl\u0259ndirilmi\u015f Qrafik Port) \u2013 AGP x\u00fcsus\u0259n ekran kartlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn dizayn edilmi\u015fdir. AGP komp\u00fcter d\u00fcnyas\u0131n\u0131 qrafik kartlar\u0131nda daha geni\u015f veril\u0259nl\u0259r \u015fini istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etmi\u015fdir. AGP 66 MHz 1x, 133 MHz 2x, 266 MHz 4x s\u00fcr\u0259til\u0259 h\u0259m olduqca s\u00fcr\u0259tli veril\u0259nl\u0259r \u015fini, h\u0259m d\u0259 ana yadda\u015f il\u0259 daha s\u00fcr\u0259tli \u0259laq\u0259 saxlayan bir portdur. AGP sad\u0259c\u0259, ekran kart\u0131 v\u0259 mikroprosessor il\u0259 istifad\u0259 edilm\u0259si v\u0259 geni\u015fl\u0259n\u0259 bilm\u0259si s\u0259b\u0259bil\u0259 bir veril\u0259nl\u0259r \u015fini deyil, daha \u00e7ox port kimi istifad\u0259 olunur. 32 bit h\u0259cmi olan v\u0259 PCI 2.1 standart\u0131 istifad\u0259 ed\u0259n AGP 33 MHz yerin\u0259 66 MHz \u00f6t\u00fcrm\u0259 s\u00fcr\u0259tin\u0259 sahibdir.ATX Power Connector (ATX G\u00fcc \u018flaq\u0259l\u0259ndiricisi) \u2013 standart ATX g\u00fcc \u0259laq\u0259l\u0259ndiricisi komp\u00fcterin g\u00fcc m\u0259nb\u0259yind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131r. Birl\u0259\u015fdiricinin bir k\u0259nar\u0131nda olan k\u0259sikl\u0259r, \u0259laq\u0259nin do\u011fru \u015f\u0259kild\u0259 qurulmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 qoyulmu\u015fdur. ATX g\u00fcc birl\u0259\u015fdiricisinin qo\u015fulmas\u0131 v\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 zaman\u0131 g\u00fcc t\u0259tbiq edilm\u0259m\u0259li v\u0259 d\u00fczg\u00fcn bir formada qo\u015fuldu\u011funa \u0259min olmaq laz\u0131md\u0131r, \u0259ks halda h\u0259m anakart, h\u0259m d\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndiricinin ucu z\u0259d\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259r.Chipsets (Mikrosxem d\u0259sti) \u2013 \u00dcz\u0259ril\u0259rind\u0259 olan mikrosxem d\u0259stl\u0259ri anakartlar\u0131 bir-birind\u0259n f\u0259rql\u0259ndir\u0259n \u0259sas hiss\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. Mikrosxem d\u0259sti bir \u00e7ox ki\u00e7ik d\u00f6vr\u0259l\u0259rin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n meydana g\u0259lmi\u015f v\u0259 x\u00fcsusi funksiyalar\u0131 yerin\u0259 yetirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, s\u0259s kart\u0131, ekran kart\u0131 v\u0259 ya modemin anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 oldu\u011fu hallar\u0131nda mikrosxem d\u0259stinin bir hiss\u0259si bu qur\u011fular\u0131n birini v\u0259 ya bir ne\u00e7\u0259sini i\u015fl\u0259d\u0259rk\u0259n, dig\u0259r hiss\u0259si d\u0259 mikroprosessor funksiyalar\u0131na n\u0259zar\u0259t ed\u0259 bilir. B\u0259zi mikrosxem d\u0259stl\u0259ri sad\u0259c\u0259 bir qrup mikroprosessorlar\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259rk\u0259n, b\u0259zil\u0259ri bir ne\u00e7\u0259 sinf\u0259 uy\u011fun olaraq i\u015fl\u0259yir. Haz\u0131rda geni\u015f istifad\u0259 edil\u0259n anakartlar, \u00fcmumilikd\u0259 Intel, AMD v\u0259 Cyrix mikroprosessorlar\u0131n\u0131n ortaq olduqlar\u0131 s\u00fcr\u0259t kateqoriyalar\u0131na uy\u011fun olaraq istehsal edilir. Mikroprosessorun yadda\u015fa m\u00fcraci\u0259t formas\u0131 v\u0259 m\u0259hdudiyy\u0259ti il\u0259 m\u0259ntiqi m\u0259lumatlar\u0131 da mikrosxem d\u0259sti \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259yin edilmi\u015fdir. Anakart istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 mikrosxem d\u0259stinin anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 yerini t\u0259yin ed\u0259rk\u0259n temperaturun \u0259n yax\u015f\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 yay\u0131la bilm\u0259 faktorunu diqq\u0259t\u0259 al\u0131rlar.CPU (Cenrtal Prosessing Unit \u2013 M\u0259rk\u0259zi Prosessor Qur\u011fusu) Socket (Oyuq) \u2013 B\u00fct\u00fcn mikroprosessor oyuqlar\u0131 (socket) bir- birin\u0259 b\u0259nz\u0259yirl\u0259r. Oyuqlar\u0131 bir-birind\u0259n f\u0259rql\u0259ndir\u0259n qurulu\u015fu v\u0259 giri\u015fl\u0259rinin say\u0131d\u0131r. B\u0259zi yuvalar g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f etibaril\u0259 bir-birin\u0259 \u00e7ox b\u0259nz\u0259s\u0259l\u0259r d\u0259, qurulu\u015f etibaril\u0259 f\u0259rql\u0259nirl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, Socket-7, Socket-8, Socket-A v\u0259 Socket-370 bunlardan b\u0259zil\u0259ridir.Bununla b\u0259rab\u0259r anakartlar mikroprosessor s\u00f6k\u00fcy\u00fcn\u0259 d\u0259 malik ola bilirl\u0259r (\u015e\u0259kil 23.). S\u00f6k\u00fck il\u0259 oyuqlar qurulu\u015f v\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f etibaril\u0259 tamamil\u0259 f\u0259rql\u0259nirl\u0259r.DIMM (Double Inline Memory Module \u2013 \u0130ki T\u0259r\u0259fli A\u00e7\u0131q Yadda\u015f Modulu) Slot \u2013 Haz\u0131rda geni\u015f istifad\u0259 edil\u0259n yadda\u015f s\u00f6k\u00fckl\u0259ridir. Dig\u0259r yadda\u015f s\u00f6k\u00fckl\u0259ri is\u0259, SIMM (Single Inline Memory Module \u2013 T\u0259k T\u0259r\u0259fli Yadda\u015f Modulu) v\u0259 RIMM(Rambus Inline Memory Module \u2013 Rambus A\u00e7\u0131q Yadda\u015f Modulu) modullar\u0131d\u0131r. Haz\u0131rda RIMM s\u00f6k\u00fckl\u0259rinin istifad\u0259 edildiyi az saydak\u0131 Pentium IV anakartlar\u0131 xaricind\u0259 b\u00fct\u00fcn anakartlarda DIMM s\u00f6k\u00fckl\u0259ri istifad\u0259 edilir. \u018fsas DIMM standartlar\u0131 PC100 v\u0259 PC133-d\u00fcr. PC100-l\u0259r 100 MHz, PC133- l\u0259r 133 MHz s\u00fcr\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259yir. Pentium IV anakartlar\u0131nda olan DDR RAM c\u00fct m\u0259lumat qrupunu bir paketl\u0259 g\u00f6nd\u0259r\u0259 bilm\u0259 x\u00fcsusiyy\u0259tin\u0259 malikdir.Floppy Disk Driver Connector (Elastik Disk S\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc \u018flaq\u0259l\u0259ndiricisi) \u2013 Elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcn\u00fcn anakart \u00fcz\u0259rin\u0259 qo\u015fuldu\u011fu \u0259laq\u0259l\u0259ndiricidir. Qo\u015fulma \u015f\u0259kli v\u0259 diqq\u0259t edil\u0259c\u0259k hallar IDE \u015fininin qo\u015fulmas\u0131 il\u0259 tamamil\u0259 eynidir. Bu m\u00f6vzuda bir hala diqq\u0259t etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc \u015fininin k\u0259sik v\u0259 q\u0131vr\u0131ml\u0131 olan ucu elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc t\u0259r\u0259find\u0259, IDE \u015finin\u0259 b\u0259nz\u0259y\u0259n ucu is\u0259 anakart t\u0259r\u0259find\u0259 olmal\u0131d\u0131r. Anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 sad\u0259c\u0259 1 \u0259d\u0259d elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc yuvas\u0131 olur.IDE (Intelligent Drive Electornic \u2013 A\u011f\u0131ll\u0131 Elektron S\u00fcr\u00fcc\u00fc) Connector (\u018flaq\u0259l\u0259ndirici) \u2013 IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricil\u0259ri IDE \u015finl\u0259rinin anakart \u00fcz\u0259rin\u0259 birl\u0259\u015fdirildiyi oyuqlard\u0131r. S\u0259rt disk, CD v\u0259 DVD s\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u0259ri IDE \u015fini vasit\u0259sil\u0259 IDE \u0259laq\u0259- l\u0259ndiricisin\u0259 qo\u015fulur. IDE qur\u011fular\u0131n\u0131n ATA33\/66\/100 olaraq \u00fc\u00e7 standart\u0131 vard\u0131r. Bu r\u0259q\u0259ml\u0259r m\u0259lumat\u0131n vahid zamanda Mb\/san. tipind\u0259n maksimum k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259 bil\u0259c\u0259k miqdar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. K\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 s\u00fcr\u0259tini Standarddan k\u0259nara \u00e7\u0131xaraq daha \u00e7ox art\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcn deyildir. IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricil\u0259rin\u0259 qo\u015fulacaq qur\u011fu il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndiricinin uy\u011fun g\u0259lm\u0259si \u00e7ox vacibdir. H\u0259r hans\u0131 birinin d\u0259st\u0259kl\u0259diyi standart\u0131n daha a\u015fa\u011f\u0131 olmas\u0131 hal\u0131nda, a\u015fa\u011f\u0131 s\u00fcr\u0259tli qur\u011fu v\u0259 ya \u0259laq\u0259l\u0259ndiricinin s\u00fcr\u0259tind\u0259 m\u0259lumat m\u00fcbadil\u0259si apar\u0131l\u0131r. B\u00fct\u00fcn IDE \u015finl\u0259rinin bir k\u0259nar\u0131nda q\u0131rm\u0131z\u0131, ya da mavi r\u0259ngd\u0259 x\u0259tt olur. Bu x\u0259tt IDE \u015fininin IDE birl\u0259\u015fdiricisin\u0259 d\u00fczg\u00fcn formada qo\u015fulmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 qoyulmu\u015fdur. Q\u0131rm\u0131z\u0131, ya da mavi x\u0259ttin oldu\u011fu t\u0259r\u0259f IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricisinin 1 n\u00f6mr\u0259si il\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n t\u0259r\u0259fin\u0259 uy\u011fun g\u0259lm\u0259lidir. B\u0259zi anakartlarda bu r\u0259q\u0259m g\u00f6st\u0259rilm\u0259y\u0259 bil\u0259r. Bu halda IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricisi oyu\u011funun uzun k\u0259narlar\u0131ndan birinin orta hiss\u0259sind\u0259 olan ki\u00e7ik yar\u0131\u011fa diqq\u0259t edilm\u0259lidir. Yar\u0131q t\u0259r\u0259fin \u00fcst hiss\u0259d\u0259 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u0259rs\u0259, IDE \u015fini r\u0259ngli x\u0259ttin oldu\u011fu k\u0259nar sa\u011fda olacaq \u015f\u0259kild\u0259 qo\u015fulmal\u0131d\u0131r. Bu m\u00f6vzuda m\u0259lumat h\u0259r anakart\u0131n kitab\u00e7as\u0131nda m\u00fctl\u0259q verilir. IDE oyuqlar\u0131 iki \u0259d\u0259d olur: Primary (\u018fsas), Secondary (K\u00f6m\u0259k\u00e7i).M\u0259mm\u0259dov Mahil \u0130sa o\u011flu,Zeynalov Zaman H\u0259bib o\u011fluMotherboard Battery (Anakart Batareyas\u0131) \u2013 Anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 elektrik ax\u0131n\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 hallarda b\u0259zi \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u0259lumatlar\u0131n yadda saxlanmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n, \u00e7ox ki\u00e7ik bir g\u00fcc\u0259 sahib batareyad\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, tarix v\u0259 saat m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n komp\u00fcterin h\u0259r a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda qar\u015f\u0131m\u0131za d\u00fczg\u00fcn formada \u00e7\u0131xmas\u0131 bu batareya say\u0259sind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olur. \u00c7ox vaxt BIOS batareyas\u0131 adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu batareyalar, \u0259sas\u0259n uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc litiumdan haz\u0131rlan\u0131r. \u018fsas\u0259n istifad\u0259\u00e7il\u0259r batareyan\u0131 \u00e7\u0131xartmaqla BIOS-u \u201cs\u0131f\u0131rlama\u201d, y\u0259ni bo\u015faltma \u00fcsulundan istifad\u0259 edirl\u0259r. Bu \u00fcsuldan, batareya tamamil\u0259 bo\u015fald\u0131qdan sonra v\u0259 ya d\u0259yi\u015fm\u0259si laz\u0131m oldu\u011funda, ya da BIOS-un anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 olan \u00e7evirici (jumper) v\u0259 ya a\u00e7arlar il\u0259 s\u0131f\u0131rlana bilm\u0259diyi hallarda istifad\u0259 olunmal\u0131d\u0131r. Batareyan\u0131n uzun m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hallarda, b\u0259zi anakartlarda i\u015f prosesinin b\u0259rpa edilm\u0259sinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 probleml\u0259r ortaya \u00e7\u0131xara bil\u0259r.BIOS (Basic Input Output System \u2013 \u018fsas Giri\u015f-\u00c7\u0131x\u0131\u015f Sistemi) Chip (Mikrosxem) \u2013 BIOS komp\u00fcterin \u0259sas sistem m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 yadda saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr. Komp\u00fcterin d\u00fczg\u00fcn a\u00e7\u0131lmas\u0131 BIOS-un do\u011fru nizamlanmas\u0131ndan as\u0131l\u0131d\u0131r. Anakart v\u0259 mikroprosessorun yenilikl\u0259r\u0259 uy\u011fun olaraq i\u015fl\u0259m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn, BIOS-un yeni versiyalar\u0131 t\u0259qib edilm\u0259li v\u0259 yenil\u0259nm\u0259lidir.M\u00fc\u0259llif: M\u0259mm\u0259dov Mahil \u0130sa o\u011flu,\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Zeynalov Zaman H\u0259bib o\u011flu","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"Ana plata (Sistem platas\u0131) m\u0259qal\u0259 - www.YUSIF.az M\u00dcXT\u018fL\u0130F \/ \u0130NFORMAT\u0130KA","og_description":"Ana plata (Sistem platas\u0131)Anakart, bir komp\u00fcterin b\u00fct\u00fcn hiss\u0259l\u0259rini \u00fcz\u0259rind\u0259 saxlayan v\u0259 bu par\u00e7alar\u0131n rabit\u0259ni t\u0259min ed\u0259n elektron sxemdir. \u015e\u00fc\u015f\u0259 lifd\u0259n (s\u0259rt plastik t\u00f6r\u0259m\u0259) haz\u0131rlanm\u0131\u015f, \u00fcz\u0259rind\u0259 mis yollar\u0131n oldu\u011fu; Ad\u0259t\u0259n t\u00fcnd ya\u015f\u0131l bir l\u00f6vh\u0259dir. Ana plata \u00fcz\u0259rind\u0259, mikro prosedur aparan yuvas\u0131, yadda\u015f, geni\u015fl\u0259nm\u0259 yuvalar\u0131, BIOS, dig\u0259r kartlar \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015fl\u0259nm\u0259 yuvalar\u0131 v\u0259 dig\u0259r k\u00f6m\u0259k\u00e7i d\u00f6vr\u0259l\u0259r (sistem saat\u0131, n\u0259zar\u0259t d\u00f6vr\u0259l\u0259ri kimi) yer al\u0131r. Bir PC hans\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 sahib oldu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n \u0259n m\u00fch\u00fcm komponentdir.AT \u0130lk f\u0259rdi komp\u00fcterl\u0259rd\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n \u0259sas kartlard\u0131r. 8086 v\u0259 ya 8088 mikroprosessorlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 sabit olaraq da\u015f\u0131y\u0131r bu halda prosedur aparan d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn anakart-\u0131n d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si laz\u0131m idi ki, ana kart\u0131n \u0259lav\u0259 t\u0259chizat m\u0259nt\u0259q\u0259siyaln\u0131z 8 bit olmal\u0131d\u0131r.XT anakartlardan sonra g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n ATX anakartlara b\u0259nz\u0259y\u0259n lakin yaln\u0131z 5 v\u0259 12 volt g\u00fcc alan anakartlard\u0131r. PS\/2 d\u0259st\u0259yi yoxdur. ISA, PCI v\u0259 AGP g\u00f6st\u0259rici yollar\u0131 il\u0259 d\u0259yi\u015fdiril\u0259 prosedur aparan d\u0259st\u0259yi bildir.Pentium2 prosedur aparan il\u0259 birlikd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 bazara t\u0259qdim olunmu\u015f. G\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n anakart-lard\u0131r.\u018fsas anakart istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 Intel, Dell, Asus, ECS, MS\u0130, Gigabyte, Foxcon, Biostar, EPoX, Asrock dur.\u0130ndi bir ana kart\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 n\u0259l\u0259r var onlara baxaq...1-Arxa panel \u0259laq\u0259l\u0259ri; 2- Processor g\u00fcc pini giri\u015fi; 3- Processor yuvas\u0131; 4-Processor soyuducusunun ayaqlar\u0131n\u0131 anakarta taxmaq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259likl\u0259r; 5-Processor feni pin giri\u015fi; 6- Ram (\u0259m\u0259li yadda\u015f) yuvalar\u0131; 7-Ana kart g\u00fcc pini giri\u015fi; 8,9- Ekran kart\u0131 yuvalar\u0131. B\u0259zi anakartlarda bu yuvalar\u0131n say\u0131 \u00e7oxdur. (Birden \u00e7ox ekran kart\u0131n\u0131 birlikd\u0259 istifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn.); 10-Sata informasiya kabeli giri\u015fl\u0259ri (Sata kabell\u0259r s\u0259rt disk il\u0259 anakart aras\u0131nda informasiya \u0259laq\u0259sini t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn.); 11-Sistem Bloku feni pin giri\u015fi; 12-\u00d6n panel \u0259laq\u0259 yeri (\u00f6n t\u0259r\u0259fd\u0259 olan usb, qulaql\u0131q, mikrofon \u0259laq\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr.); 13-\u015eimal k\u00f6rp\u00fcs\u00fc (Bu k\u00f6rp\u00fcy\u0259 ana kart\u0131n ana informasiya qov\u015fa\u011f\u0131 dey\u0259 bil\u0259rik, \u00e7\u00fcnki processor, ram, ekran kart\u0131ndak\u0131 b\u00fct\u00fcn m\u0259lumatlar buradan ke\u00e7ir.); 14-C\u0259nub k\u00f6rp\u00fcs\u00fc ( USB, SATA, PC\u0130 (ses kart\u0131 internet kart\u0131), y\u0259ni giri\u015f \u00e7\u0131x\u0131\u015f portlar\u0131n\u0131 n\u0259zar\u0259t ed\u0259r.)\u015eimal v\u0259 c\u0259nub k\u00f6rp\u00fcl\u0259rind\u0259n m\u0259lumatlar ke\u00e7diyi \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0131z\u0131rlar, bu s\u0259b\u0259bd\u0259n ana kart istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 bu k\u00f6rp\u00fcl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn metal bloklar il\u0259 soyutma sistemi t\u0259min edirl\u0259r. B\u0259zi markalar marka yaz\u0131s\u0131n\u0131 bu k\u00f6rp\u00fcl\u0259r\u0259 yazarlar. (A\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 \u015f\u0259kild\u0259ki 14 n\u00f6mr\u0259d\u0259 ASUS yaz\u0131s\u0131 kimi.)1Ana kart Arxa Panel \u018flaq\u0259l\u0259ri :Dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn ana kartlarda arxa panel portlar\u0131 eynidir.1- PS\/2 Mouse giri\u015fi b\u00fct\u00fcn anakartlarda ya\u015f\u0131l r\u0259ngd\u0259dir; 2-PS\/2 Klaviatura giri\u015fi b\u00fct\u00fcn anakartlarda b\u0259n\u00f6v\u015f\u0259yi r\u0259ngd\u0259dir; 3- COM ard\u0131c\u0131l portudur; 4-LPT paralel porttur. Bu portlara printer, faks, v\u0259 s. cihazlar qo\u015fulur; 5-Ana kart \u00fcz\u0259rind\u0259ki ekran kart\u0131ndan g\u0259l\u0259n g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Monitorunuza g\u00f6r\u00fcnt\u00fc verir. T\u0259bii ki, 3 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc oyunlar \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259if bir ekran kart\u0131d\u0131r; 6-USB portlar\u0131 (Flash disk, USB hard disk, USB TV kart\u0131, USB s\u0259s kart\u0131 v\u0259 s. q\u0131saca b\u00fct\u00fcn USB cihazlar\u0131n\u0131z\u0131 bu portlar\u0131 istifad\u0259 ed\u0259c\u0259k komp\u00fcteriniz\u0259 ba\u011flaya bil\u0259rsiniz; 7- \u0130nternet\u0259 ba\u011flana bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ana kart \u00fcz\u0259rind\u0259 olan, modemd\u0259n g\u0259l\u0259n v\u0259 ethernet kart\u0131na qo\u015fulan kabel giri\u015fidir; 8-S\u0259s \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 v\u0259 mikrofon giri\u015fidir. (mikrofon giri\u015fi b\u00fct\u00fcn anakartlarda q\u0131rm\u0131z\u0131 r\u0259ngd\u0259dir.). Komp\u00fcterinizd\u0259 musiqi dinl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, dinamikl\u0259ri bu s\u0259s \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131na taxman\u0131z laz\u0131md\u0131r.Anakartlarda olan slotlar:ISA (Industry standart Architecture\u2013S\u0259naye standartl\u0131 Arxitektura) Slot\u2013ISA s\u00f6k\u00fckl\u0259ri k\u00f6hn\u0259 tipli anakartlarda: modem,s\u0259s, ekran, \u015f\u0259b\u0259k\u0259 v\u0259 ba\u015fqa kartlar\u0131n qo\u015fulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edilirdi.ISA PCI v\u0259 AGP-y\u0259 nisb\u0259t\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n bir sistem \u015finidir. Maksimum 8 MHz s\u00fcr\u0259til\u0259 i\u015fl\u0259yir, ancaq b\u0259zi sisteml\u0259rd\u0259 \u0259lav\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndiricil\u0259r il\u0259 12 MHz s\u00fcr\u0259tin\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259ldil\u0259 bil\u0259r. Yeni anakartlarda ya \u0259n sol k\u0259narda t\u0259k s\u00f6k\u00fck hal\u0131nda olur, ya da he\u00e7 olmaya bil\u0259r. ISA 16 bit m\u0259lumat \u00f6t\u00fcrm\u0259 \u015finin\u0259 malik olub, eyni vaxtda 16 bit m\u0259lumata m\u00fcraci\u0259t etm\u0259y\u0259 imkan verir.PCI (Peripheral Component Interconnect \u2013 Xarici \u018flaq\u0259li Periferiya Komponentl\u0259ri) Slot \u2013 PCI m\u0259lumat \u015fini Intel t\u0259r\u0259find\u0259n inki\u015faf etdirildi, ancaq sad\u0259c\u0259 Intel-in istehsal etdiyi mikroprosessorlara deyil, b\u00fct\u00fcn mikroprosessorlara uy\u011fun g\u0259lir v\u0259 anakartlarda m\u00fctl\u0259q olmas\u0131 vacib olan standart hal\u0131na g\u0259lmi\u015fdir. Anakartlar \u00fcz\u0259rind\u0259 \u0259sas\u0259n 1-d\u0259n 6-ya q\u0259d\u0259r PCI s\u00f6k\u00fckl\u0259ri olur. 32 bit veril\u0259nl\u0259r \u015fini olan PCI 33 MHz s\u00fcr\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259yir. PCI veril\u0259nl\u0259r \u015fini \u0259m\u0259liyyat sisteml\u0259rinin avtomatik olaraq qur\u011funu tan\u0131yaraq y\u00fckl\u0259diyi qo\u015f v\u0259 i\u015fl\u0259t (plug&play) x\u00fcsusiyy\u0259tini d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n bir veril\u0259nl\u0259r \u015finidir. PCI veril\u0259nl\u0259r \u015fini s\u0259s kart\u0131ndan ekran kart\u0131na q\u0259d\u0259r m\u00fcxt\u0259lif qur\u011fular\u0131n istifad\u0259 etdikl\u0259ri veril\u0259nl\u0259r \u015finidir.AGP (Accelerated Graphics Port \u2013 S\u00fcr\u0259tl\u0259ndirilmi\u015f Qrafik Port) \u2013 AGP x\u00fcsus\u0259n ekran kartlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn dizayn edilmi\u015fdir. AGP komp\u00fcter d\u00fcnyas\u0131n\u0131 qrafik kartlar\u0131nda daha geni\u015f veril\u0259nl\u0259r \u015fini istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etmi\u015fdir. AGP 66 MHz 1x, 133 MHz 2x, 266 MHz 4x s\u00fcr\u0259til\u0259 h\u0259m olduqca s\u00fcr\u0259tli veril\u0259nl\u0259r \u015fini, h\u0259m d\u0259 ana yadda\u015f il\u0259 daha s\u00fcr\u0259tli \u0259laq\u0259 saxlayan bir portdur. AGP sad\u0259c\u0259, ekran kart\u0131 v\u0259 mikroprosessor il\u0259 istifad\u0259 edilm\u0259si v\u0259 geni\u015fl\u0259n\u0259 bilm\u0259si s\u0259b\u0259bil\u0259 bir veril\u0259nl\u0259r \u015fini deyil, daha \u00e7ox port kimi istifad\u0259 olunur. 32 bit h\u0259cmi olan v\u0259 PCI 2.1 standart\u0131 istifad\u0259 ed\u0259n AGP 33 MHz yerin\u0259 66 MHz \u00f6t\u00fcrm\u0259 s\u00fcr\u0259tin\u0259 sahibdir.ATX Power Connector (ATX G\u00fcc \u018flaq\u0259l\u0259ndiricisi) \u2013 standart ATX g\u00fcc \u0259laq\u0259l\u0259ndiricisi komp\u00fcterin g\u00fcc m\u0259nb\u0259yind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131r. Birl\u0259\u015fdiricinin bir k\u0259nar\u0131nda olan k\u0259sikl\u0259r, \u0259laq\u0259nin do\u011fru \u015f\u0259kild\u0259 qurulmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 qoyulmu\u015fdur. ATX g\u00fcc birl\u0259\u015fdiricisinin qo\u015fulmas\u0131 v\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 zaman\u0131 g\u00fcc t\u0259tbiq edilm\u0259m\u0259li v\u0259 d\u00fczg\u00fcn bir formada qo\u015fuldu\u011funa \u0259min olmaq laz\u0131md\u0131r, \u0259ks halda h\u0259m anakart, h\u0259m d\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndiricinin ucu z\u0259d\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259r.Chipsets (Mikrosxem d\u0259sti) \u2013 \u00dcz\u0259ril\u0259rind\u0259 olan mikrosxem d\u0259stl\u0259ri anakartlar\u0131 bir-birind\u0259n f\u0259rql\u0259ndir\u0259n \u0259sas hiss\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. Mikrosxem d\u0259sti bir \u00e7ox ki\u00e7ik d\u00f6vr\u0259l\u0259rin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n meydana g\u0259lmi\u015f v\u0259 x\u00fcsusi funksiyalar\u0131 yerin\u0259 yetirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, s\u0259s kart\u0131, ekran kart\u0131 v\u0259 ya modemin anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 oldu\u011fu hallar\u0131nda mikrosxem d\u0259stinin bir hiss\u0259si bu qur\u011fular\u0131n birini v\u0259 ya bir ne\u00e7\u0259sini i\u015fl\u0259d\u0259rk\u0259n, dig\u0259r hiss\u0259si d\u0259 mikroprosessor funksiyalar\u0131na n\u0259zar\u0259t ed\u0259 bilir. B\u0259zi mikrosxem d\u0259stl\u0259ri sad\u0259c\u0259 bir qrup mikroprosessorlar\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259rk\u0259n, b\u0259zil\u0259ri bir ne\u00e7\u0259 sinf\u0259 uy\u011fun olaraq i\u015fl\u0259yir. Haz\u0131rda geni\u015f istifad\u0259 edil\u0259n anakartlar, \u00fcmumilikd\u0259 Intel, AMD v\u0259 Cyrix mikroprosessorlar\u0131n\u0131n ortaq olduqlar\u0131 s\u00fcr\u0259t kateqoriyalar\u0131na uy\u011fun olaraq istehsal edilir. Mikroprosessorun yadda\u015fa m\u00fcraci\u0259t formas\u0131 v\u0259 m\u0259hdudiyy\u0259ti il\u0259 m\u0259ntiqi m\u0259lumatlar\u0131 da mikrosxem d\u0259sti \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259yin edilmi\u015fdir. Anakart istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 mikrosxem d\u0259stinin anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 yerini t\u0259yin ed\u0259rk\u0259n temperaturun \u0259n yax\u015f\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 yay\u0131la bilm\u0259 faktorunu diqq\u0259t\u0259 al\u0131rlar.CPU (Cenrtal Prosessing Unit \u2013 M\u0259rk\u0259zi Prosessor Qur\u011fusu) Socket (Oyuq) \u2013 B\u00fct\u00fcn mikroprosessor oyuqlar\u0131 (socket) bir- birin\u0259 b\u0259nz\u0259yirl\u0259r. Oyuqlar\u0131 bir-birind\u0259n f\u0259rql\u0259ndir\u0259n qurulu\u015fu v\u0259 giri\u015fl\u0259rinin say\u0131d\u0131r. B\u0259zi yuvalar g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f etibaril\u0259 bir-birin\u0259 \u00e7ox b\u0259nz\u0259s\u0259l\u0259r d\u0259, qurulu\u015f etibaril\u0259 f\u0259rql\u0259nirl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, Socket-7, Socket-8, Socket-A v\u0259 Socket-370 bunlardan b\u0259zil\u0259ridir.Bununla b\u0259rab\u0259r anakartlar mikroprosessor s\u00f6k\u00fcy\u00fcn\u0259 d\u0259 malik ola bilirl\u0259r (\u015e\u0259kil 23.). S\u00f6k\u00fck il\u0259 oyuqlar qurulu\u015f v\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f etibaril\u0259 tamamil\u0259 f\u0259rql\u0259nirl\u0259r.DIMM (Double Inline Memory Module \u2013 \u0130ki T\u0259r\u0259fli A\u00e7\u0131q Yadda\u015f Modulu) Slot \u2013 Haz\u0131rda geni\u015f istifad\u0259 edil\u0259n yadda\u015f s\u00f6k\u00fckl\u0259ridir. Dig\u0259r yadda\u015f s\u00f6k\u00fckl\u0259ri is\u0259, SIMM (Single Inline Memory Module \u2013 T\u0259k T\u0259r\u0259fli Yadda\u015f Modulu) v\u0259 RIMM(Rambus Inline Memory Module \u2013 Rambus A\u00e7\u0131q Yadda\u015f Modulu) modullar\u0131d\u0131r. Haz\u0131rda RIMM s\u00f6k\u00fckl\u0259rinin istifad\u0259 edildiyi az saydak\u0131 Pentium IV anakartlar\u0131 xaricind\u0259 b\u00fct\u00fcn anakartlarda DIMM s\u00f6k\u00fckl\u0259ri istifad\u0259 edilir. \u018fsas DIMM standartlar\u0131 PC100 v\u0259 PC133-d\u00fcr. PC100-l\u0259r 100 MHz, PC133- l\u0259r 133 MHz s\u00fcr\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259yir. Pentium IV anakartlar\u0131nda olan DDR RAM c\u00fct m\u0259lumat qrupunu bir paketl\u0259 g\u00f6nd\u0259r\u0259 bilm\u0259 x\u00fcsusiyy\u0259tin\u0259 malikdir.Floppy Disk Driver Connector (Elastik Disk S\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc \u018flaq\u0259l\u0259ndiricisi) \u2013 Elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcn\u00fcn anakart \u00fcz\u0259rin\u0259 qo\u015fuldu\u011fu \u0259laq\u0259l\u0259ndiricidir. Qo\u015fulma \u015f\u0259kli v\u0259 diqq\u0259t edil\u0259c\u0259k hallar IDE \u015fininin qo\u015fulmas\u0131 il\u0259 tamamil\u0259 eynidir. Bu m\u00f6vzuda bir hala diqq\u0259t etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc \u015fininin k\u0259sik v\u0259 q\u0131vr\u0131ml\u0131 olan ucu elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc t\u0259r\u0259find\u0259, IDE \u015finin\u0259 b\u0259nz\u0259y\u0259n ucu is\u0259 anakart t\u0259r\u0259find\u0259 olmal\u0131d\u0131r. Anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 sad\u0259c\u0259 1 \u0259d\u0259d elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc yuvas\u0131 olur.IDE (Intelligent Drive Electornic \u2013 A\u011f\u0131ll\u0131 Elektron S\u00fcr\u00fcc\u00fc) Connector (\u018flaq\u0259l\u0259ndirici) \u2013 IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricil\u0259ri IDE \u015finl\u0259rinin anakart \u00fcz\u0259rin\u0259 birl\u0259\u015fdirildiyi oyuqlard\u0131r. S\u0259rt disk, CD v\u0259 DVD s\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u0259ri IDE \u015fini vasit\u0259sil\u0259 IDE \u0259laq\u0259- l\u0259ndiricisin\u0259 qo\u015fulur. IDE qur\u011fular\u0131n\u0131n ATA33\/66\/100 olaraq \u00fc\u00e7 standart\u0131 vard\u0131r. Bu r\u0259q\u0259ml\u0259r m\u0259lumat\u0131n vahid zamanda Mb\/san. tipind\u0259n maksimum k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259 bil\u0259c\u0259k miqdar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. K\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 s\u00fcr\u0259tini Standarddan k\u0259nara \u00e7\u0131xaraq daha \u00e7ox art\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcn deyildir. IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricil\u0259rin\u0259 qo\u015fulacaq qur\u011fu il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndiricinin uy\u011fun g\u0259lm\u0259si \u00e7ox vacibdir. H\u0259r hans\u0131 birinin d\u0259st\u0259kl\u0259diyi standart\u0131n daha a\u015fa\u011f\u0131 olmas\u0131 hal\u0131nda, a\u015fa\u011f\u0131 s\u00fcr\u0259tli qur\u011fu v\u0259 ya \u0259laq\u0259l\u0259ndiricinin s\u00fcr\u0259tind\u0259 m\u0259lumat m\u00fcbadil\u0259si apar\u0131l\u0131r. B\u00fct\u00fcn IDE \u015finl\u0259rinin bir k\u0259nar\u0131nda q\u0131rm\u0131z\u0131, ya da mavi r\u0259ngd\u0259 x\u0259tt olur. Bu x\u0259tt IDE \u015fininin IDE birl\u0259\u015fdiricisin\u0259 d\u00fczg\u00fcn formada qo\u015fulmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 qoyulmu\u015fdur. Q\u0131rm\u0131z\u0131, ya da mavi x\u0259ttin oldu\u011fu t\u0259r\u0259f IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricisinin 1 n\u00f6mr\u0259si il\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n t\u0259r\u0259fin\u0259 uy\u011fun g\u0259lm\u0259lidir. B\u0259zi anakartlarda bu r\u0259q\u0259m g\u00f6st\u0259rilm\u0259y\u0259 bil\u0259r. Bu halda IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricisi oyu\u011funun uzun k\u0259narlar\u0131ndan birinin orta hiss\u0259sind\u0259 olan ki\u00e7ik yar\u0131\u011fa diqq\u0259t edilm\u0259lidir. Yar\u0131q t\u0259r\u0259fin \u00fcst hiss\u0259d\u0259 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u0259rs\u0259, IDE \u015fini r\u0259ngli x\u0259ttin oldu\u011fu k\u0259nar sa\u011fda olacaq \u015f\u0259kild\u0259 qo\u015fulmal\u0131d\u0131r. Bu m\u00f6vzuda m\u0259lumat h\u0259r anakart\u0131n kitab\u00e7as\u0131nda m\u00fctl\u0259q verilir. IDE oyuqlar\u0131 iki \u0259d\u0259d olur: Primary (\u018fsas), Secondary (K\u00f6m\u0259k\u00e7i).M\u0259mm\u0259dov Mahil \u0130sa o\u011flu,Zeynalov Zaman H\u0259bib o\u011fluMotherboard Battery (Anakart Batareyas\u0131) \u2013 Anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 elektrik ax\u0131n\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 hallarda b\u0259zi \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u0259lumatlar\u0131n yadda saxlanmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n, \u00e7ox ki\u00e7ik bir g\u00fcc\u0259 sahib batareyad\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, tarix v\u0259 saat m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n komp\u00fcterin h\u0259r a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda qar\u015f\u0131m\u0131za d\u00fczg\u00fcn formada \u00e7\u0131xmas\u0131 bu batareya say\u0259sind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olur. \u00c7ox vaxt BIOS batareyas\u0131 adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu batareyalar, \u0259sas\u0259n uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc litiumdan haz\u0131rlan\u0131r. \u018fsas\u0259n istifad\u0259\u00e7il\u0259r batareyan\u0131 \u00e7\u0131xartmaqla BIOS-u \u201cs\u0131f\u0131rlama\u201d, y\u0259ni bo\u015faltma \u00fcsulundan istifad\u0259 edirl\u0259r. Bu \u00fcsuldan, batareya tamamil\u0259 bo\u015fald\u0131qdan sonra v\u0259 ya d\u0259yi\u015fm\u0259si laz\u0131m oldu\u011funda, ya da BIOS-un anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 olan \u00e7evirici (jumper) v\u0259 ya a\u00e7arlar il\u0259 s\u0131f\u0131rlana bilm\u0259diyi hallarda istifad\u0259 olunmal\u0131d\u0131r. Batareyan\u0131n uzun m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hallarda, b\u0259zi anakartlarda i\u015f prosesinin b\u0259rpa edilm\u0259sinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 probleml\u0259r ortaya \u00e7\u0131xara bil\u0259r.BIOS (Basic Input Output System \u2013 \u018fsas Giri\u015f-\u00c7\u0131x\u0131\u015f Sistemi) Chip (Mikrosxem) \u2013 BIOS komp\u00fcterin \u0259sas sistem m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 yadda saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr. Komp\u00fcterin d\u00fczg\u00fcn a\u00e7\u0131lmas\u0131 BIOS-un do\u011fru nizamlanmas\u0131ndan as\u0131l\u0131d\u0131r. Anakart v\u0259 mikroprosessorun yenilikl\u0259r\u0259 uy\u011fun olaraq i\u015fl\u0259m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn, BIOS-un yeni versiyalar\u0131 t\u0259qib edilm\u0259li v\u0259 yenil\u0259nm\u0259lidir.M\u00fc\u0259llif: M\u0259mm\u0259dov Mahil \u0130sa o\u011flu,\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Zeynalov Zaman H\u0259bib o\u011flu","og_url":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935","og_site_name":"www.YUSIF.az","article_published_time":"2020-12-19T15:05:20+00:00","article_modified_time":"2020-12-22T19:04:57+00:00","og_image":[{"width":488,"height":393,"url":"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/1.png","type":"image\/png"}],"author":"auto61","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"auto61","Est. reading time":"12 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935"},"author":{"name":"auto61","@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/#\/schema\/person\/904da2c1a1bbe7e501df95c2bc38d146"},"headline":"Ana plata (Sistem platas\u0131) m\u0259qal\u0259","datePublished":"2020-12-19T15:05:20+00:00","dateModified":"2020-12-22T19:04:57+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935"},"wordCount":2412,"publisher":{"@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/#\/schema\/person\/904da2c1a1bbe7e501df95c2bc38d146"},"image":{"@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/1.png","articleSection":["M\u00dcXT\u018fL\u0130F \/ \u0130NFORMAT\u0130KA"],"inLanguage":"az"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935","url":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935","name":"Ana plata (Sistem platas\u0131) m\u0259qal\u0259 - www.YUSIF.az M\u00dcXT\u018fL\u0130F \/ \u0130NFORMAT\u0130KA","isPartOf":{"@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/1.png","datePublished":"2020-12-19T15:05:20+00:00","dateModified":"2020-12-22T19:04:57+00:00","description":"Ana plata (Sistem platas\u0131)Anakart, bir komp\u00fcterin b\u00fct\u00fcn hiss\u0259l\u0259rini \u00fcz\u0259rind\u0259 saxlayan v\u0259 bu par\u00e7alar\u0131n rabit\u0259ni t\u0259min ed\u0259n elektron sxemdir. \u015e\u00fc\u015f\u0259 lifd\u0259n (s\u0259rt plastik t\u00f6r\u0259m\u0259) haz\u0131rlanm\u0131\u015f, \u00fcz\u0259rind\u0259 mis yollar\u0131n oldu\u011fu; Ad\u0259t\u0259n t\u00fcnd ya\u015f\u0131l bir l\u00f6vh\u0259dir. Ana plata \u00fcz\u0259rind\u0259, mikro prosedur aparan yuvas\u0131, yadda\u015f, geni\u015fl\u0259nm\u0259 yuvalar\u0131, BIOS, dig\u0259r kartlar \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015fl\u0259nm\u0259 yuvalar\u0131 v\u0259 dig\u0259r k\u00f6m\u0259k\u00e7i d\u00f6vr\u0259l\u0259r (sistem saat\u0131, n\u0259zar\u0259t d\u00f6vr\u0259l\u0259ri kimi) yer al\u0131r. Bir PC hans\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 sahib oldu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n \u0259n m\u00fch\u00fcm komponentdir.AT \u0130lk f\u0259rdi komp\u00fcterl\u0259rd\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n \u0259sas kartlard\u0131r. 8086 v\u0259 ya 8088 mikroprosessorlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 sabit olaraq da\u015f\u0131y\u0131r bu halda prosedur aparan d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn anakart-\u0131n d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si laz\u0131m idi ki, ana kart\u0131n \u0259lav\u0259 t\u0259chizat m\u0259nt\u0259q\u0259siyaln\u0131z 8 bit olmal\u0131d\u0131r.XT anakartlardan sonra g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n ATX anakartlara b\u0259nz\u0259y\u0259n lakin yaln\u0131z 5 v\u0259 12 volt g\u00fcc alan anakartlard\u0131r. PS\/2 d\u0259st\u0259yi yoxdur. ISA, PCI v\u0259 AGP g\u00f6st\u0259rici yollar\u0131 il\u0259 d\u0259yi\u015fdiril\u0259 prosedur aparan d\u0259st\u0259yi bildir.Pentium2 prosedur aparan il\u0259 birlikd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 bazara t\u0259qdim olunmu\u015f. G\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n anakart-lard\u0131r.\u018fsas anakart istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 Intel, Dell, Asus, ECS, MS\u0130, Gigabyte, Foxcon, Biostar, EPoX, Asrock dur.\u0130ndi bir ana kart\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 n\u0259l\u0259r var onlara baxaq...1-Arxa panel \u0259laq\u0259l\u0259ri; 2- Processor g\u00fcc pini giri\u015fi; 3- Processor yuvas\u0131; 4-Processor soyuducusunun ayaqlar\u0131n\u0131 anakarta taxmaq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259likl\u0259r; 5-Processor feni pin giri\u015fi; 6- Ram (\u0259m\u0259li yadda\u015f) yuvalar\u0131; 7-Ana kart g\u00fcc pini giri\u015fi; 8,9- Ekran kart\u0131 yuvalar\u0131. B\u0259zi anakartlarda bu yuvalar\u0131n say\u0131 \u00e7oxdur. (Birden \u00e7ox ekran kart\u0131n\u0131 birlikd\u0259 istifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn.); 10-Sata informasiya kabeli giri\u015fl\u0259ri (Sata kabell\u0259r s\u0259rt disk il\u0259 anakart aras\u0131nda informasiya \u0259laq\u0259sini t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn.); 11-Sistem Bloku feni pin giri\u015fi; 12-\u00d6n panel \u0259laq\u0259 yeri (\u00f6n t\u0259r\u0259fd\u0259 olan usb, qulaql\u0131q, mikrofon \u0259laq\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr.); 13-\u015eimal k\u00f6rp\u00fcs\u00fc (Bu k\u00f6rp\u00fcy\u0259 ana kart\u0131n ana informasiya qov\u015fa\u011f\u0131 dey\u0259 bil\u0259rik, \u00e7\u00fcnki processor, ram, ekran kart\u0131ndak\u0131 b\u00fct\u00fcn m\u0259lumatlar buradan ke\u00e7ir.); 14-C\u0259nub k\u00f6rp\u00fcs\u00fc ( USB, SATA, PC\u0130 (ses kart\u0131 internet kart\u0131), y\u0259ni giri\u015f \u00e7\u0131x\u0131\u015f portlar\u0131n\u0131 n\u0259zar\u0259t ed\u0259r.)\u015eimal v\u0259 c\u0259nub k\u00f6rp\u00fcl\u0259rind\u0259n m\u0259lumatlar ke\u00e7diyi \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0131z\u0131rlar, bu s\u0259b\u0259bd\u0259n ana kart istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 bu k\u00f6rp\u00fcl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn metal bloklar il\u0259 soyutma sistemi t\u0259min edirl\u0259r. B\u0259zi markalar marka yaz\u0131s\u0131n\u0131 bu k\u00f6rp\u00fcl\u0259r\u0259 yazarlar. (A\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 \u015f\u0259kild\u0259ki 14 n\u00f6mr\u0259d\u0259 ASUS yaz\u0131s\u0131 kimi.)1Ana kart Arxa Panel \u018flaq\u0259l\u0259ri :Dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn ana kartlarda arxa panel portlar\u0131 eynidir.1- PS\/2 Mouse giri\u015fi b\u00fct\u00fcn anakartlarda ya\u015f\u0131l r\u0259ngd\u0259dir; 2-PS\/2 Klaviatura giri\u015fi b\u00fct\u00fcn anakartlarda b\u0259n\u00f6v\u015f\u0259yi r\u0259ngd\u0259dir; 3- COM ard\u0131c\u0131l portudur; 4-LPT paralel porttur. Bu portlara printer, faks, v\u0259 s. cihazlar qo\u015fulur; 5-Ana kart \u00fcz\u0259rind\u0259ki ekran kart\u0131ndan g\u0259l\u0259n g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Monitorunuza g\u00f6r\u00fcnt\u00fc verir. T\u0259bii ki, 3 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc oyunlar \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259if bir ekran kart\u0131d\u0131r; 6-USB portlar\u0131 (Flash disk, USB hard disk, USB TV kart\u0131, USB s\u0259s kart\u0131 v\u0259 s. q\u0131saca b\u00fct\u00fcn USB cihazlar\u0131n\u0131z\u0131 bu portlar\u0131 istifad\u0259 ed\u0259c\u0259k komp\u00fcteriniz\u0259 ba\u011flaya bil\u0259rsiniz; 7- \u0130nternet\u0259 ba\u011flana bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ana kart \u00fcz\u0259rind\u0259 olan, modemd\u0259n g\u0259l\u0259n v\u0259 ethernet kart\u0131na qo\u015fulan kabel giri\u015fidir; 8-S\u0259s \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 v\u0259 mikrofon giri\u015fidir. (mikrofon giri\u015fi b\u00fct\u00fcn anakartlarda q\u0131rm\u0131z\u0131 r\u0259ngd\u0259dir.). Komp\u00fcterinizd\u0259 musiqi dinl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, dinamikl\u0259ri bu s\u0259s \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131na taxman\u0131z laz\u0131md\u0131r.Anakartlarda olan slotlar:ISA (Industry standart Architecture\u2013S\u0259naye standartl\u0131 Arxitektura) Slot\u2013ISA s\u00f6k\u00fckl\u0259ri k\u00f6hn\u0259 tipli anakartlarda: modem,s\u0259s, ekran, \u015f\u0259b\u0259k\u0259 v\u0259 ba\u015fqa kartlar\u0131n qo\u015fulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edilirdi.ISA PCI v\u0259 AGP-y\u0259 nisb\u0259t\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n bir sistem \u015finidir. Maksimum 8 MHz s\u00fcr\u0259til\u0259 i\u015fl\u0259yir, ancaq b\u0259zi sisteml\u0259rd\u0259 \u0259lav\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndiricil\u0259r il\u0259 12 MHz s\u00fcr\u0259tin\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259ldil\u0259 bil\u0259r. Yeni anakartlarda ya \u0259n sol k\u0259narda t\u0259k s\u00f6k\u00fck hal\u0131nda olur, ya da he\u00e7 olmaya bil\u0259r. ISA 16 bit m\u0259lumat \u00f6t\u00fcrm\u0259 \u015finin\u0259 malik olub, eyni vaxtda 16 bit m\u0259lumata m\u00fcraci\u0259t etm\u0259y\u0259 imkan verir.PCI (Peripheral Component Interconnect \u2013 Xarici \u018flaq\u0259li Periferiya Komponentl\u0259ri) Slot \u2013 PCI m\u0259lumat \u015fini Intel t\u0259r\u0259find\u0259n inki\u015faf etdirildi, ancaq sad\u0259c\u0259 Intel-in istehsal etdiyi mikroprosessorlara deyil, b\u00fct\u00fcn mikroprosessorlara uy\u011fun g\u0259lir v\u0259 anakartlarda m\u00fctl\u0259q olmas\u0131 vacib olan standart hal\u0131na g\u0259lmi\u015fdir. Anakartlar \u00fcz\u0259rind\u0259 \u0259sas\u0259n 1-d\u0259n 6-ya q\u0259d\u0259r PCI s\u00f6k\u00fckl\u0259ri olur. 32 bit veril\u0259nl\u0259r \u015fini olan PCI 33 MHz s\u00fcr\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259yir. PCI veril\u0259nl\u0259r \u015fini \u0259m\u0259liyyat sisteml\u0259rinin avtomatik olaraq qur\u011funu tan\u0131yaraq y\u00fckl\u0259diyi qo\u015f v\u0259 i\u015fl\u0259t (plug&play) x\u00fcsusiyy\u0259tini d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n bir veril\u0259nl\u0259r \u015finidir. PCI veril\u0259nl\u0259r \u015fini s\u0259s kart\u0131ndan ekran kart\u0131na q\u0259d\u0259r m\u00fcxt\u0259lif qur\u011fular\u0131n istifad\u0259 etdikl\u0259ri veril\u0259nl\u0259r \u015finidir.AGP (Accelerated Graphics Port \u2013 S\u00fcr\u0259tl\u0259ndirilmi\u015f Qrafik Port) \u2013 AGP x\u00fcsus\u0259n ekran kartlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn dizayn edilmi\u015fdir. AGP komp\u00fcter d\u00fcnyas\u0131n\u0131 qrafik kartlar\u0131nda daha geni\u015f veril\u0259nl\u0259r \u015fini istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etmi\u015fdir. AGP 66 MHz 1x, 133 MHz 2x, 266 MHz 4x s\u00fcr\u0259til\u0259 h\u0259m olduqca s\u00fcr\u0259tli veril\u0259nl\u0259r \u015fini, h\u0259m d\u0259 ana yadda\u015f il\u0259 daha s\u00fcr\u0259tli \u0259laq\u0259 saxlayan bir portdur. AGP sad\u0259c\u0259, ekran kart\u0131 v\u0259 mikroprosessor il\u0259 istifad\u0259 edilm\u0259si v\u0259 geni\u015fl\u0259n\u0259 bilm\u0259si s\u0259b\u0259bil\u0259 bir veril\u0259nl\u0259r \u015fini deyil, daha \u00e7ox port kimi istifad\u0259 olunur. 32 bit h\u0259cmi olan v\u0259 PCI 2.1 standart\u0131 istifad\u0259 ed\u0259n AGP 33 MHz yerin\u0259 66 MHz \u00f6t\u00fcrm\u0259 s\u00fcr\u0259tin\u0259 sahibdir.ATX Power Connector (ATX G\u00fcc \u018flaq\u0259l\u0259ndiricisi) \u2013 standart ATX g\u00fcc \u0259laq\u0259l\u0259ndiricisi komp\u00fcterin g\u00fcc m\u0259nb\u0259yind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131r. Birl\u0259\u015fdiricinin bir k\u0259nar\u0131nda olan k\u0259sikl\u0259r, \u0259laq\u0259nin do\u011fru \u015f\u0259kild\u0259 qurulmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 qoyulmu\u015fdur. ATX g\u00fcc birl\u0259\u015fdiricisinin qo\u015fulmas\u0131 v\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 zaman\u0131 g\u00fcc t\u0259tbiq edilm\u0259m\u0259li v\u0259 d\u00fczg\u00fcn bir formada qo\u015fuldu\u011funa \u0259min olmaq laz\u0131md\u0131r, \u0259ks halda h\u0259m anakart, h\u0259m d\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndiricinin ucu z\u0259d\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259r.Chipsets (Mikrosxem d\u0259sti) \u2013 \u00dcz\u0259ril\u0259rind\u0259 olan mikrosxem d\u0259stl\u0259ri anakartlar\u0131 bir-birind\u0259n f\u0259rql\u0259ndir\u0259n \u0259sas hiss\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. Mikrosxem d\u0259sti bir \u00e7ox ki\u00e7ik d\u00f6vr\u0259l\u0259rin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n meydana g\u0259lmi\u015f v\u0259 x\u00fcsusi funksiyalar\u0131 yerin\u0259 yetirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, s\u0259s kart\u0131, ekran kart\u0131 v\u0259 ya modemin anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 oldu\u011fu hallar\u0131nda mikrosxem d\u0259stinin bir hiss\u0259si bu qur\u011fular\u0131n birini v\u0259 ya bir ne\u00e7\u0259sini i\u015fl\u0259d\u0259rk\u0259n, dig\u0259r hiss\u0259si d\u0259 mikroprosessor funksiyalar\u0131na n\u0259zar\u0259t ed\u0259 bilir. B\u0259zi mikrosxem d\u0259stl\u0259ri sad\u0259c\u0259 bir qrup mikroprosessorlar\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259rk\u0259n, b\u0259zil\u0259ri bir ne\u00e7\u0259 sinf\u0259 uy\u011fun olaraq i\u015fl\u0259yir. Haz\u0131rda geni\u015f istifad\u0259 edil\u0259n anakartlar, \u00fcmumilikd\u0259 Intel, AMD v\u0259 Cyrix mikroprosessorlar\u0131n\u0131n ortaq olduqlar\u0131 s\u00fcr\u0259t kateqoriyalar\u0131na uy\u011fun olaraq istehsal edilir. Mikroprosessorun yadda\u015fa m\u00fcraci\u0259t formas\u0131 v\u0259 m\u0259hdudiyy\u0259ti il\u0259 m\u0259ntiqi m\u0259lumatlar\u0131 da mikrosxem d\u0259sti \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259yin edilmi\u015fdir. Anakart istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 mikrosxem d\u0259stinin anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 yerini t\u0259yin ed\u0259rk\u0259n temperaturun \u0259n yax\u015f\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 yay\u0131la bilm\u0259 faktorunu diqq\u0259t\u0259 al\u0131rlar.CPU (Cenrtal Prosessing Unit \u2013 M\u0259rk\u0259zi Prosessor Qur\u011fusu) Socket (Oyuq) \u2013 B\u00fct\u00fcn mikroprosessor oyuqlar\u0131 (socket) bir- birin\u0259 b\u0259nz\u0259yirl\u0259r. Oyuqlar\u0131 bir-birind\u0259n f\u0259rql\u0259ndir\u0259n qurulu\u015fu v\u0259 giri\u015fl\u0259rinin say\u0131d\u0131r. B\u0259zi yuvalar g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f etibaril\u0259 bir-birin\u0259 \u00e7ox b\u0259nz\u0259s\u0259l\u0259r d\u0259, qurulu\u015f etibaril\u0259 f\u0259rql\u0259nirl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, Socket-7, Socket-8, Socket-A v\u0259 Socket-370 bunlardan b\u0259zil\u0259ridir.Bununla b\u0259rab\u0259r anakartlar mikroprosessor s\u00f6k\u00fcy\u00fcn\u0259 d\u0259 malik ola bilirl\u0259r (\u015e\u0259kil 23.). S\u00f6k\u00fck il\u0259 oyuqlar qurulu\u015f v\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f etibaril\u0259 tamamil\u0259 f\u0259rql\u0259nirl\u0259r.DIMM (Double Inline Memory Module \u2013 \u0130ki T\u0259r\u0259fli A\u00e7\u0131q Yadda\u015f Modulu) Slot \u2013 Haz\u0131rda geni\u015f istifad\u0259 edil\u0259n yadda\u015f s\u00f6k\u00fckl\u0259ridir. Dig\u0259r yadda\u015f s\u00f6k\u00fckl\u0259ri is\u0259, SIMM (Single Inline Memory Module \u2013 T\u0259k T\u0259r\u0259fli Yadda\u015f Modulu) v\u0259 RIMM(Rambus Inline Memory Module \u2013 Rambus A\u00e7\u0131q Yadda\u015f Modulu) modullar\u0131d\u0131r. Haz\u0131rda RIMM s\u00f6k\u00fckl\u0259rinin istifad\u0259 edildiyi az saydak\u0131 Pentium IV anakartlar\u0131 xaricind\u0259 b\u00fct\u00fcn anakartlarda DIMM s\u00f6k\u00fckl\u0259ri istifad\u0259 edilir. \u018fsas DIMM standartlar\u0131 PC100 v\u0259 PC133-d\u00fcr. PC100-l\u0259r 100 MHz, PC133- l\u0259r 133 MHz s\u00fcr\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259yir. Pentium IV anakartlar\u0131nda olan DDR RAM c\u00fct m\u0259lumat qrupunu bir paketl\u0259 g\u00f6nd\u0259r\u0259 bilm\u0259 x\u00fcsusiyy\u0259tin\u0259 malikdir.Floppy Disk Driver Connector (Elastik Disk S\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc \u018flaq\u0259l\u0259ndiricisi) \u2013 Elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcn\u00fcn anakart \u00fcz\u0259rin\u0259 qo\u015fuldu\u011fu \u0259laq\u0259l\u0259ndiricidir. Qo\u015fulma \u015f\u0259kli v\u0259 diqq\u0259t edil\u0259c\u0259k hallar IDE \u015fininin qo\u015fulmas\u0131 il\u0259 tamamil\u0259 eynidir. Bu m\u00f6vzuda bir hala diqq\u0259t etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc \u015fininin k\u0259sik v\u0259 q\u0131vr\u0131ml\u0131 olan ucu elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc t\u0259r\u0259find\u0259, IDE \u015finin\u0259 b\u0259nz\u0259y\u0259n ucu is\u0259 anakart t\u0259r\u0259find\u0259 olmal\u0131d\u0131r. Anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 sad\u0259c\u0259 1 \u0259d\u0259d elastik disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc yuvas\u0131 olur.IDE (Intelligent Drive Electornic \u2013 A\u011f\u0131ll\u0131 Elektron S\u00fcr\u00fcc\u00fc) Connector (\u018flaq\u0259l\u0259ndirici) \u2013 IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricil\u0259ri IDE \u015finl\u0259rinin anakart \u00fcz\u0259rin\u0259 birl\u0259\u015fdirildiyi oyuqlard\u0131r. S\u0259rt disk, CD v\u0259 DVD s\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u0259ri IDE \u015fini vasit\u0259sil\u0259 IDE \u0259laq\u0259- l\u0259ndiricisin\u0259 qo\u015fulur. IDE qur\u011fular\u0131n\u0131n ATA33\/66\/100 olaraq \u00fc\u00e7 standart\u0131 vard\u0131r. Bu r\u0259q\u0259ml\u0259r m\u0259lumat\u0131n vahid zamanda Mb\/san. tipind\u0259n maksimum k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259 bil\u0259c\u0259k miqdar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. K\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 s\u00fcr\u0259tini Standarddan k\u0259nara \u00e7\u0131xaraq daha \u00e7ox art\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcn deyildir. IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricil\u0259rin\u0259 qo\u015fulacaq qur\u011fu il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndiricinin uy\u011fun g\u0259lm\u0259si \u00e7ox vacibdir. H\u0259r hans\u0131 birinin d\u0259st\u0259kl\u0259diyi standart\u0131n daha a\u015fa\u011f\u0131 olmas\u0131 hal\u0131nda, a\u015fa\u011f\u0131 s\u00fcr\u0259tli qur\u011fu v\u0259 ya \u0259laq\u0259l\u0259ndiricinin s\u00fcr\u0259tind\u0259 m\u0259lumat m\u00fcbadil\u0259si apar\u0131l\u0131r. B\u00fct\u00fcn IDE \u015finl\u0259rinin bir k\u0259nar\u0131nda q\u0131rm\u0131z\u0131, ya da mavi r\u0259ngd\u0259 x\u0259tt olur. Bu x\u0259tt IDE \u015fininin IDE birl\u0259\u015fdiricisin\u0259 d\u00fczg\u00fcn formada qo\u015fulmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 qoyulmu\u015fdur. Q\u0131rm\u0131z\u0131, ya da mavi x\u0259ttin oldu\u011fu t\u0259r\u0259f IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricisinin 1 n\u00f6mr\u0259si il\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n t\u0259r\u0259fin\u0259 uy\u011fun g\u0259lm\u0259lidir. B\u0259zi anakartlarda bu r\u0259q\u0259m g\u00f6st\u0259rilm\u0259y\u0259 bil\u0259r. Bu halda IDE \u0259laq\u0259l\u0259ndiricisi oyu\u011funun uzun k\u0259narlar\u0131ndan birinin orta hiss\u0259sind\u0259 olan ki\u00e7ik yar\u0131\u011fa diqq\u0259t edilm\u0259lidir. Yar\u0131q t\u0259r\u0259fin \u00fcst hiss\u0259d\u0259 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u0259rs\u0259, IDE \u015fini r\u0259ngli x\u0259ttin oldu\u011fu k\u0259nar sa\u011fda olacaq \u015f\u0259kild\u0259 qo\u015fulmal\u0131d\u0131r. Bu m\u00f6vzuda m\u0259lumat h\u0259r anakart\u0131n kitab\u00e7as\u0131nda m\u00fctl\u0259q verilir. IDE oyuqlar\u0131 iki \u0259d\u0259d olur: Primary (\u018fsas), Secondary (K\u00f6m\u0259k\u00e7i).M\u0259mm\u0259dov Mahil \u0130sa o\u011flu,Zeynalov Zaman H\u0259bib o\u011fluMotherboard Battery (Anakart Batareyas\u0131) \u2013 Anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 elektrik ax\u0131n\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 hallarda b\u0259zi \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u0259lumatlar\u0131n yadda saxlanmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n, \u00e7ox ki\u00e7ik bir g\u00fcc\u0259 sahib batareyad\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, tarix v\u0259 saat m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n komp\u00fcterin h\u0259r a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda qar\u015f\u0131m\u0131za d\u00fczg\u00fcn formada \u00e7\u0131xmas\u0131 bu batareya say\u0259sind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olur. \u00c7ox vaxt BIOS batareyas\u0131 adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu batareyalar, \u0259sas\u0259n uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc litiumdan haz\u0131rlan\u0131r. \u018fsas\u0259n istifad\u0259\u00e7il\u0259r batareyan\u0131 \u00e7\u0131xartmaqla BIOS-u \u201cs\u0131f\u0131rlama\u201d, y\u0259ni bo\u015faltma \u00fcsulundan istifad\u0259 edirl\u0259r. Bu \u00fcsuldan, batareya tamamil\u0259 bo\u015fald\u0131qdan sonra v\u0259 ya d\u0259yi\u015fm\u0259si laz\u0131m oldu\u011funda, ya da BIOS-un anakart \u00fcz\u0259rind\u0259 olan \u00e7evirici (jumper) v\u0259 ya a\u00e7arlar il\u0259 s\u0131f\u0131rlana bilm\u0259diyi hallarda istifad\u0259 olunmal\u0131d\u0131r. Batareyan\u0131n uzun m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hallarda, b\u0259zi anakartlarda i\u015f prosesinin b\u0259rpa edilm\u0259sinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 probleml\u0259r ortaya \u00e7\u0131xara bil\u0259r.BIOS (Basic Input Output System \u2013 \u018fsas Giri\u015f-\u00c7\u0131x\u0131\u015f Sistemi) Chip (Mikrosxem) \u2013 BIOS komp\u00fcterin \u0259sas sistem m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 yadda saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr. Komp\u00fcterin d\u00fczg\u00fcn a\u00e7\u0131lmas\u0131 BIOS-un do\u011fru nizamlanmas\u0131ndan as\u0131l\u0131d\u0131r. Anakart v\u0259 mikroprosessorun yenilikl\u0259r\u0259 uy\u011fun olaraq i\u015fl\u0259m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn, BIOS-un yeni versiyalar\u0131 t\u0259qib edilm\u0259li v\u0259 yenil\u0259nm\u0259lidir.M\u00fc\u0259llif: M\u0259mm\u0259dov Mahil \u0130sa o\u011flu,\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Zeynalov Zaman H\u0259bib o\u011flu","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935#primaryimage","url":"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/1.png","contentUrl":"https:\/\/yusif.az\/main\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/1.png","width":488,"height":393},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/?p=5935#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/yusif.az\/main"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ana plata (Sistem platas\u0131) m\u0259qal\u0259"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/#website","url":"https:\/\/yusif.az\/main\/","name":"www.YUSIF.az","description":"Birlikd\u0259 Y\u00fcks\u0259li\u015f\u0259 Do\u011fru!!!","publisher":{"@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/#\/schema\/person\/904da2c1a1bbe7e501df95c2bc38d146"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/yusif.az\/main\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/#\/schema\/person\/904da2c1a1bbe7e501df95c2bc38d146","name":"auto61","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/206904355e04c426b5ca443938aabf7f3ee8e177abeb155e7567388fa9c208a3?s=96&d=wavatar&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/206904355e04c426b5ca443938aabf7f3ee8e177abeb155e7567388fa9c208a3?s=96&d=wavatar&r=g","caption":"auto61"},"logo":{"@id":"https:\/\/yusif.az\/main\/#\/schema\/person\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yusif.az\/main\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5935","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yusif.az\/main\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yusif.az\/main\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yusif.az\/main\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yusif.az\/main\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5935"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yusif.az\/main\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5935\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5942,"href":"https:\/\/yusif.az\/main\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5935\/revisions\/5942"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yusif.az\/main\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5936"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yusif.az\/main\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5935"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yusif.az\/main\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5935"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yusif.az\/main\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5935"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}